هامون در انتظار قطره‌ای آب

15سال است که هامون هفتمین تالاب جهان در گوشه‌ای ازدشت سیستان به زوزه‌های توفان و بادهای 120 روزه گوش می‌دهد و دریغ از قطره‌ای آب.

کد خبر: ۱۷۶۳

تاریخ: ۱۳ دی ۱۳۹۲ - ۱۹:۲۲

15سال است که هامون درحسرت شنیدن صدای مرغابی‌ها، لک‌لک‌ها، قوها و چورها به سر می‌برد.
هامون سال‌هاست که می‌بیند ساکنان تختک‌ها و روستاهای حاشیه تن به مهاجرت داده و یا برای لقمه‌ای نان دست به کارهایی همچون قاچاق سوخت می‌زنند.
هامون با دیدگانی کورسو نظاره می‌کند که چگونه چهارپایانی که به جای سم، لاستیک دارند انواع و اقسام کالای قاچاق را بارگیری کرده و از جان و قلبش عبور می‌کنند.
کسانی که تا چندی پیش پارو و تور و قلاب و تفنگ و اره و چوب در دست داشتند و سوار بر توتن‌ها از قلب هامون ماهی و مرغابی صید می‌‌کردند و نی و لوخ استحصال کرده و با دامداری و صیادی و ده‌ها شغل دیگر روزی حلال بر سفره خویش می‌بردند.
اکنون با گذشت ده‌ها سال همچنان چشم به همسایه دوخته‌اند تا شاید قطره‌ای آب از پس مانده‌های خود مرحمت کند...
زندگی در اینجا بسختی می‌گذرد، نبود آب سرزندگی و شادابی را از مردم این منطقه به یغما برده است!
ساکنان بسیاری از روستاهای سیستان چاره کار را درکوچ و مهاجرت دیده و همچون سال‌های49 و50 خانه و زمین‌هایشان را رها کرده و به شهر و دیاری دیگر کوچ می‌کنند تا شاید لقمه نانی به کف آرند...
عمر زیادی برای سیستان باقی نمانده است، گفته می‌شود روزانه حدود 30 خانوار درحال مهاجرت از این منطقه هستند.
وقتی درآمدی نداشته باشی و نتوانی نانی برای خانواده مهیا کنی و وقتی سینه‌ات از ریزگردها مبتلا به آسم شود یعنی نابودی زندگی و کوچ.
خشک شدن تالاب هامون فاجعه‌ای را برای مردم سیستان رقم زده است که تاکنون درتاریخ شکوهمند این خطه به خود ندیده است، زندگی و اقتصاد مردم فلج شده است.
تالاب بین‌المللی هامون یکی از تالاب‌های مهم دنیا و بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین درسراسر فلات ایران محسوب می‌شد اما بستر خشکیده آن در دوره 15 ساله خشکسالی خسارت‌های زیادی را به این منطقه وارد کرده است.
هامون در زمانی که تالاب بود مساحتی حدود پنجهزار و 700 کیلومتر مربع و دامنه عمقی یک تا 5متر درناحیه کویری و بیابانی شرق کشور درمنطقه سیستان را فرا گرفته بود.
هفتمین تالاب بین‌المللی جهان پیش ازخشکسالی زیستگاه امنی برای گونه‌های مختلف پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان به شمار می‌رفت. همچنین صنایع مختلف از قبیل: حصیربافی، قالی‌بافی، کشاورزی، دامداری، صیادی و... ناشی ازجریان آب هیرمند به مرز ایران در سیستان و سرانجام پرآبی هامون رونقی مضاعف داشت.
پرواز پرندگان بر فراز آسمان آبی دریاچه هامون و زیست انواع جانوران و وزش بادهای موسمی 120 روزه چشم‌انداز زیبا و دلنشینی را دراین منطقه به وجود آورده بود که سایر شهرها و شهروندان سیستان و بلوچستان نیز از آن بهره‌مند بودند.
با تغییر شرایط آب‌وهوایی و خشکسالی دراین منطقه گردوغبار و توفان شن و ماسه جایگزین آب‌وهوای بهاری شد و مشکلات بسیاری را برای این خطه به وجود آورده است.
تالاب هامون درطول تاریخ در امرار معاش ساکنان روستایی منطقه سیستان نقش بسزایی ایفا کرده به طوری که گفته می‌شود با خشکیدن آن بیش از 70هزار بهره‌بردار بخش کشاورزی و سه هزارخانوار صیاد بیکار شده‌اند.
متأسفانه سد کجکی به عنوان بزرگترین سد ساخته شده برروی رودخانه هیرمند در استان هلمند افغانستان مانع اصلی رسیدن آب کافی به هامون است.
شایع است که دولت افغانستان سعی دارد با ساخت سد دیگری به نام کمال‌خان در ولایت نیمروز و هدایت هیرمند به سمت «گودزره» به‌طور کامل آب را برروی سیستان ببندد و مانع رسیدن قطره‌ای آب به ایران شود.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی به خبرنگار ایرنا می‌گوید: تالاب هامون تنها متعلق به ایران نیست بلکه تالابی بین‌المللی است و باید حقابه بین‌المللی برای آن تعیین شود و سازمان‌های بین‌المللی مدعی حفظ محیط زیست باید اقدامی اساسی برای نجات آن انجام دهند.
«سیدباقر حسینی» تصریح می‌کند: دریاچه هامون از 15 سال پیش تاکنون با مشکل روبه‌رو بوده و کسی به این موضوع توجه جدی نکرده است.
رئیس فراکسیون مرزنشینان و نماینده مردم زابل، هیرمند، زهک، هامون و نیمروز در مجلس با انتقاد از کم توجهی نسبت به مشکلات دریاچه هامون می‌گوید: با خشک شدن این دریاچه، شن‌های روان بسیاری از روستاهای مرزی را مدفون کرده که با ادامه این موضوع خطر مرزهای جنوب شرق کشور را تهدید خواهد کرد. به‌طوری که شاهد تخلیه روستاهای مرزی خواهیم بود.
وی با بیان اینکه ریزگردهای ناشی از توفان و خشک شدن دریاچه هامون سلامت مردم این منطقه را تهدید می‌کند، می‌گوید؛ آسم و بیماری‌های ریوی در شهرها و روستاهای منطقه از جمله پیامدهای خشک شدن این تالاب است.
وی تشکیل فراکسیون نجات دریاچه هامون در مجلس را یکی از راهکارهای رفع مشکل این تالاب بین‌المللی ذکر کرد و گفت: کنترل و تثبیت شن‌های روان و ماسه بادی‌ها از دیگر راهکارهاست که نیاز به سرمایه‌گذاری دولت دارد.
رئیس دانشکده علوم زمین و جغرافیای دانشگاه سیستان‌وبلوچستان نیز می‌گوید: ناهماهنگی گذشته در دستگاه‌های اجرایی بویژه در این استان، تالاب بین‌المللی هامون را به نابودی کشاند. وضعیت این تالاب بسیار بحرانی است و حیات اکولوژیکی آن نابود شده و تا زمانی که هماهنگی‌های لازم با سازمان‌های مربوطه صورت نگیرد این وضعیت همچنان ادامه دارد. محمدرضا نوری می‌افزاید: از آنجا که منبع اصلی تأمین‌کننده آب تالاب هامون برون مرزی است و حجم آب دریافتی از منابع داخلی بسیار کم و ضعیف است دستگاه‌های دیپلماسی، شورای امنیت ملی و وزارت امور خارجه باید با تلاشی مضاعف و برگزاری نشست‌های بین‌المللی مسئله حقابه ایران از افغانستان را حل کنند.
نوری اضافه می‌کند: تمام نمایندگان مردم سیستان‌وبلوچستان در مجلس شورای اسلامی، ائمه جمعه و جماعات، ریش سفیدان و  معتمدان محلی و همچنین مراکز علمی، پژوهشی و تحقیقاتی استان باید پیگیر مطالبات زیست‌محیطی، اکولوژی، کشاورزی و منابع طبیعی مردم استان به‌ویژه در رابطه با احیای تالاب هامون باشند.
وی می‌گوید: خشکسالی تالاب‌ هامون تبدیل به ریزگردهایی شد که 210 روز از سال، مردم و جمعیت ساکن در شمال و مرکز سیستان‌وبلوچستان را تهدید می‌کند.
رئیس دانشکده علوم زمین و جغرافیای دانشگاه سیستان‌وبلوچستان اظهار می‌دارد: باید هرچه زودتر برای نجات مردم استان بویژه مرزنشینانی که در مسیر حرکت ریزگردها هستند، برنامه‌ریزی شود.
وی می‌افزاید: محققان و پژوهشگران بومی در هفت پژوهشکده دانشگاه سیستان‌وبلوچستان و چهار پژوهشکده دانشگاه زابل پیرامون موضوع تالاب هامون درحال مطالعه و بررسی هستند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان‌وبلوچستان نیز می‌گوید: زیستگاه آبی تالاب بین‌المللی هامون برای استفاده گونه‌های مختلف حیوانات و پرندگان به‌طور کامل نابود شده و در مراتع اطراف تالاب هامون برخی از گونه‌های جانوری با زیستگاه خشکی مشاهده می‌شود که تعداد آنها با توجه به تداوم خشکسالی‌های چند سال اخیر رو به کاهش است.
خسرو افسری می‌افزاید: پناهگاه حیات وحش هامون با 293هزار هکتار گستره در شمال سیستان‌وبلوچستان واقع شده که براساس مصوبه کنوانسیون رامسر حدود 60هزار هکتار آن را تالاب بین‌المللی هامون شامل سه بخش «پوزک، سابوری و هیرمند» تشکیل می‌دهد.
وی اظهار می‌دارد: تالاب بین‌المللی هامون در گذشته باتوجه به شرایط آب و هوایی مطلوب، تنها زیستگاه پرندگان در شرق کشور بود ولی در چند سال اخیر به سبب خشک شدن این تالاب تنها شمار کمی از پرندگان برای زمستان گذرانی به چاه نیمه‌ها (مخازن طبیعی آب) در منطقه سیستان مهاجرت می‌کنند.
افسری احداث کانال انتقال آب از چاه نیمه‌ها به تالاب بین‌المللی هامون را از مهم‌ترین اهداف این سازمان با هدف بهبود وضعیت زیستگاه‌های آبی پناهگاه حیات وحش هامون برشمرده و می‌گوید: تاکنون بیش از نیمی از این کانال ساخته شده و 20 میلیارد ریال برای اجرای مرحله نخست طرح احیای تالاب بین‌المللی هامون اختصاص یافته است.