محل ابهام معافیت های مالیاتی و چگونگی اجرای عدالت اجتماعی – بخش پایانی

برخورد جدی با مفسدین و اصلاح نظام مالیاتی

کد خبر: ۱۷۵۱۵۵

تاریخ: ۲۸ آبان ۱۳۹۸ - ۲۱:۴۵

هدیه آقاپور
اصولا هیچ‌گاه نگاه چندان مثبتی به پرداخت مالیات در کشورمان وجود نداشته است. از این رو، برای اینکه بتوانیم در این زمینه فرهنگ مناسبی را در جامعه ایجاد کنیم، باید در گام نخست، با مشخص کردن عوامل این نگاه منفی و تغییر آن، دیدگاه مردم را به وصول درآمدهای مالیاتی مثبت کرد.
مالیات منطقی‌ترین منبع تامین اعتبار در بودجه کل کشور و ایجاد‌کننده اقتصاد سالم است که واریز آن از سوی ‌اشخاص حقوقی و حقیقی می‌تواند ضمن کاهش فاصله طبقاتی در کشور، سلامت اقتصاد جامعه را تضمین کند و دولت را درکمک‌رسانی و ارائه خدمات ضروری یاری کنند.
گفتنی است هرچه وضع مالیات منطقی‌تر و دقیق‌تر باشد، مودیان مالیاتی از پرداخت مالیات، بیش‌تر استقبال می‌کنند.
فرهنگ‌سازی مالیاتی
افزایش شفاف‌سازی و چگونگی هزینه کرد درآمدهای مالیاتی موجب اعتماد مردم به دستگاه مالیاتی و همچنین باعث توسعه فرهنگ مالیاتی و در نتیجه موجب کاهش فرار مالیاتی در جامعه می‌شود، از این رو در اکثر کشورها با استفاده از آموزش و اطلاع‌رسانی سعی در افزایش رغبت مودیان به پرداخت مالیات دارند.
یکی از مهم‌ترین راهکارهای فرهنگ سازی مالیاتی، انعکاس عملکرد دولت‌هاست.
اگر دولت به کمک رسانه‌ها در ارائه عملکرد به شهروندان موفق عمل کند تا حد زیادی اعتمادسازی لازم ایجاد خواهد شد، بنابراین یکی از وظایف رسانه انعکاس درست و منصفانه عملکرد دولت‌هاست، گرچه که رسانه‌ها در زمینه آموزش نیز می‌توانند همراه دولت باشند تا مردم متوجه شوند پرداخت مالیات جزو وظایف شهروندی است.
در فضای تعاملی برگرفته از آشنایی بیشتر مردم با قوانین مالیاتی و هزینه کرد منابع مالیاتی، عملکرد نظام مالیاتی منصفانه‌تر قضاوت می‌شود و مردم با اعتماد به نظام مالیاتی عدالت محور به صورت خودجوش در توسعه اقتصادی کشور حضور پیدا می‌کنند و در نتیجه رفته رفته شاهد کاهش فرار مالیاتی در جامعه خواهیم بود.
فرار مالیاتی با چاشنی کلاهبرداری
علاوه ‌بر فرهنگ‌سازی شناسایی عواملی که جامعه را نسبت به پرداخت مالیات و نظام مالیاتی کشور بدبین می‌کنند بسیار مهم است.
سال گذشته سازمان امور مالیاتی کشور اعلام کرد در راستای مبارزه با شرکت‌های کاغذی و فاکتور‌های صوری تاکنون ۴ هزار شرکت کاغذی شناسایی شده و فقط در یک استان ۳۰۰۰ میلیارد تومان برگ تشخیص فرار مالیاتی برای مودیان واقعی صادر شده است.
برخی واردکنندگان برای فرار از پرداخت مالیات، واردات خود را با استفاده از کارت‌های بازرگانی یکبار مصرف که به نام افراد ناآگاه و ضعیف گرفته‌اند انجام می‌دهند. مثلا یک سبزی‌فروش شناسنامه خود را در ازای مبلغ ناچیز سه میلیون تومانی در اختیار سودجویان قرار داد تا با آن واردات صورت گیرد؛ و الان ۱۲ میلیارد تومان به نام این سبزی فروش صادر شده است. یا یک لحاف‌دوز هم بر همین مبنا با مبلغ اندکی مدارک هویتی خود را به سودجویان داد و الان ۳۰ میلیارد تومان بدهی مالیاتی دارد.
ولی داداشی نماینده مردم آستارا و عضو کمیسیون اصل 90 در مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با گزارشگر کیهان می‌گوید:«فرار مالیاتی بسیاری در قالب‌های مختلف صورت می‌گیرد که یکی از آنها شرکت‌های صوری که توسط تاجرنماها در پشت پرده اداره می‌شود.»
وی ادامه می‌دهد:«این افراد در قالب شرکت‌های سوری به اسم افراد مستضعف شرکت دایر می‌کنند و آنها را سر کار می‌آورند و زمانی که مالیات به سمتشان روانه می‌شود این افرادی که جای مدیر سرکار گذاشته شدند باید پرداخت انجام دهند درحالی توان پرداخت وجود ندارد که این خودش یک فرار مالیاتی به صورت حرفه‌ای است و می‌طلبد دستگاه‌های نظارتی و وزارت اطلاعات به صورت جدی در این زمینه ورود کنند.»
داداشی تاکید می‌کند: «چندین هزار میلیارد فرار مالیاتی به این شکل صورت گرفته که متاسفانه تا به امروز عملا خروجی آنچنانی‌ای نداشتیم اما اطلاع دارم که اکنون کار کارشناسی و اطلاعاتی‌ای صورت گرفته و این شرکت‌ها شناسایی شدند ولی فعلا ماجرا در دستور پیگیری است.»
نماینده مردم آستارا با ‌اشاره به اینکه کسانی که فرار مالیاتی می‌کنند حقوق عموم ملت را ضایع می‌کنند: «طرح‌های مختلفی در زمینه مالیات به مجلس آورده شده ولی این امر نیاز به کار کارشناسی جدی دارد.»
وی خاطرنشان می‌کند: «قطعا پیگیری برخورد با فرار‌های مالیاتی می‌تواند در تحقق برگزاری عدالت اجتماعی ما را کمک کند و لازم است با افرادی که حقوق ملت را ضایع می‌کنند برخورد لازم صورت گیرد تا همگی خود را در برابر پرداخت مالیات و قانون یکسان ببینند.»
جایگاه ایران در زمینه فرار مالیاتی
بین سایر کشورها
بررسی وضع برخی کشورهای منتخب جهان درخصوص فرار مالیاتی در سال 2011 نشان می‌دهد که در این سال جمع اقتصاد غیر رسمی ایران 18/3 درصد و معادل 60 میلیارد و 576 میلیون دلار بوده در حالی که این شاخص در کشورهای همسایه همچون ترکیه31/3 درصد معادل 230 هزار و 138 میلیون دارد، پاکستان 35/7 درصد معادل 62 هزار و 403 میلیون دلار برآورد شده است.
البته بررسی حجم اقتصاد غیررسمی در کشور پیشرفته ژاپن 604 هزار و 759 میلیون دلار و برابر 11 درصد است.
نرخ متوسط مالیاتی کشورمان در همین دوره 6/1 درصد، ترکیه 23/5 درصد، پاکستان 10/2 و ژاپن 28/3 درصد برآورد شده و بنابراین مالیات از دست‌رفته ناشی از اقتصاد زیرزمینی، سه میلیارد و 695 میلیون دلار بوده است.
همچنین براساس اعلام مراجع رسمی ارزش برآورد قاچاق سالانه کشور حدود 15 تا 25 میلیارد دلار و مالیات بر ارزش افزوده و مالیات بر درآمد فرار شده از این محل 160 هزار و 250 میلیارد ریال است.
رشد 73 درصدی پرونده‌های دانه درشت‌ها
قطعا علاوه ‌بر فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی برخورد با مفسدین می‌تواند عامل باز دارندگی از تخلف داشته باشد چراکه با برخورد و محاکمه افراد بزرگتر با پرونده‌های رقم بالای فرار مالیاتی قطعا حساب کار دست متخلفین خرده پا خواهد آمد.
بسیاری از مجرمین به امید اینکه قانون درباره آنها اعمال نمی‌شود، مرتکب جرم می‌شوند.
در همین زمینه مدیرکل پیشگیری و نظارت بر امور قاچاق کالا و ارز تعزیرات حکومتی با‌ اشاره به اهتمام بیش از پیش دستگاه‌های کاشف به ویژه نیروی انتظامی، می‌گوید: «پرونده‌های مهم و ملی وارد شده به سازمان تعزیرات حکومتی در ۶ ماهه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، ۷۳ درصد رشد داشته است.»
ناگفته نماند رهبرمعظم انقلاب بارها و بارها به طور صریح درباره جدیت مبارزه با فساد فرمایشاتی داشتند. به طور مثال برخورد با فساد، به «اقدام و عمل به هنگام» نیاز دارد، نه «شعار و حرف» اسم فساد زیاد آورده می‌شود. حرف‌زدن راجع به فساد که فایده‌ای ندارد؛ با «دزد دزد» گفتن، دزد از دزدی دست برنمی‌دارد... بله، روزنامه راجع به فساد ممکن است حرف بزند، من و شما که مسئول هستیم باید اقدام کنیم؛ حرف دیگر چیست؟ وارد بشوید؛ [اگر] بلدیم اقدام کنیم، جلوی فساد را به‌معنای واقعی کلمه بگیریم. (1394/02/09)
حسینعلی حاجی‌دلیگانی نماینده مردم شاهین شهر و عضو کمیسیون اقتصادی در مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با گزارشگر کیهان می‌گوید: «‌باید درقانونگذاری و نوشتن آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها همه اطراف و اکناف یک موضوع رو ببینیم تا قانونگذاری جامع و مانع باشد علاوه‌بر آن اجرای قانون نیز نیازمند یک برنامه‌ریزی همه‌جانبه است.»
وی ادامه می‌دهد:«یکی از این موارد، اجرای طرح مالیات جامع است که متاسفانه در سازمان امور مالیاتی هنوز بعد از چندین سالی که شروع شده و میلیاردها هزینه‌ای که صورت گرفته هنوز استفاده کامل از آن نشده و یک حالت بی‌توجهی به آن وجود دارد.»
نماینده مردم شاهین شهر می‌افزاید: «افرادی که واجب است مالیات بپردازند اتفاقا همان‌هایی هستند که فرار مالیاتی دارند آن هم در شرایطی که حسابشان بحث مکفی بودن دخل و خرج نیست بلکه فرار در شرایطی صورت می‌گیرد که پای حساب‌های میلیونی و میلیاردی در میان است.»
حاجی دلیگانی اضافه می‌کند: «من هفته گذشته در یکی از استان‌ها بودم که آنجا صحبتی شد مبنی بر پیگیری چند پرونده فرار مالیاتی که پرنده‌های آن در تهران بود و از قبل آن پرونده‌ها، 30 هزار فرار مالیاتی شناسایی شد.»
وی ادامه می‌دهد: «تصور من این است که میزان فرار مالیاتی در هر سال بالغ بر صد هزار میلیارد تومان باشد اما امور مالیاتی گاها جور پرداخت این مالیات‌ها را به کسانی تحمیل می‌کنند که کل درآمد و سودشان به میزان مالیاتی که برایشان وضع می‌شود نیست و این یک ظلم آشکار
است.»
نماینده مردم شاهین شهر تاکید می‌کند: «برخی از معافیت‌های مالیاتی یا بخش‌هایی که هنوز به آن مالیات تعلق نگرفته به نوعی عدم عدالت اجتماعی را به همراه می‌آورد و آن را فرار مالیاتی می‌توان نام‌گذاری کرد، برخی از معافیت‌ها قطعا جای کارشناسی دارد.»
حاجی دلیگانی خاطرنشان می‌کند: «اگر جلوی فرارهای مالیاتی گرفته شود دیگر در بحث فروش نفت خام شتاب زده و حریصانه عمل نخواهیم کرد، چرا که مالیات می‌تواند منبع درآمد مهمی باشد.»
نقش مالیات در اقتصاد مقاومتی
چالش مهم و اساسی در اقتصاد مقاومتی، تامین درآمدها و منابع مالی است، چرا که معمولا اولین مسئله‌ای که در شرایط تحریم هدف قرار می‌گیرد، منابع مالی است.
کشورهای تحریم‌کننده با استفاده از ابزارها و روش‌های گوناگون سعی در محدودکردن و قطع درآمدهای کشورهای تحریم شونده دارند تا آنها را دچار بحران‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کرده و وادار به پذیرش شرایط خود کنند. این محدودیت‌ها و تحریم‌ها دراقتصادهای تک‌محصولی بیشتر نمود پیدا می‌کند. چرا که این‌گونه نظام‌های اقتصادی معمولا آسیب پذیر هستند وحتی در شرایط عادی که تحریم یا فشار خارجی وجود ندارد، ممکن است نوسانات قیمت و تحولات بازارهای جهانی آنها را دستخوش بحران کند. از این رو باید پایه‌های درآمدی دیگری در اقتصاد مقاومتی در نظرگرفته و زمینه آسیب‌پذیری را کاهش داد.
بی‌شک، درآمدهای مالیاتی یکی از پایدارترین و در عین حال یکی از مطمئن‌ترین منابع درآمدی دولت‌ها جهت رسیدن به اهداف اقتصادی و اجتماعی در جامعه به شمار می‌رود. کشورهای توسعه یافته به دلیل اتکا به همین منابع مالیاتی در اقتصادشان از دهه‌های گذشته، به صورت نظام مند و هدفمند از این ظرفیت بی‌پایان بهره می‌برند.
بی‌تردید، نظام مالیاتی پویا می‌تواند تمامی نیازهای یک اقتصاد مقاومتی را تامین نماید، زیرا دولت‌ها برای انجام وظایف و اجرای تعهدات خود نیازمند منابع مالی است و مالیات به عنوان یک راهبرد می‌تواند اتکای درآمدهای کشور را به درآمدهای نفتی کاهش دهد. چرا که تامین مالی آن به وسیله خود افراد جامعه و مالیات‌های پرداختی آنها است که موجب عدم نیاز مالی دولت به منابع دیگر می‌گردد و باعث استحکام پایه‌های آن می‌شود. در واقع مالیات می‌تواند به عنوان کلیدی‌ترین منبع درآمدی دولت، نقش به سزایی در شکوفایی اقتصاد مقاومتی ایفا می‌نماید.
فرار مالیاتی به عنوان یکی از مصادیق و مظاهر فساد اقتصادی، امنیت اقتصادی مورد نیاز برای گسترش فعالیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری را دچار اختلال می‌کند. از این‌رو، اصلاح و تجدید نظر در نظام مالیاتی کشور به ویژه نظام کیفری مالیاتی به منظور بهبود وضعیت اقتصاد ملی امری ضروری و لازم به شمار می‌آید.
قطعا پرداخت مالیات از مهم‌ترین عوامل رشد و توسعه جامعه محسوب می‌شود و موجب رونق اقتصادی، تحقق عدالت اجتماعی، افزایش خدمات و عمران و آبادانی کشور می‌شود. در حال حاضر بخش عمده‌ای از اعتبارات و درآمدهای مالیاتی صرف عمران، آبادانی و امور زیربنایی کشور می‌شود. از این رو، ارتقای روز افزون نظام مالیاتی و همگام  ساختن آن با دانش روز، نقش انکارناپذیری در توسعه اقتصادی کشور دارد.