استفاده از ظرفیت وقف برای تحقق حماسه اقتصادی

جهاد اموال در خدمت اقتصاد مقاومتی

لازم است هم در زمینه اقتصاد هم در زمینه سیاست، حضور مردم حضور جهادی باشد. در عرصه اقتصاد، به تولید ملی باید توجه شود، همچنانکه در شعار سال گذشته بود، البته کارهایی هم انجام گرفت، منتها ترویج تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی، یک مسئله بلندمدت است. در یک سال به سرانجام نمی‌رسد.

کد خبر: ۱۷۴۸

تاریخ: ۱۳ دی ۱۳۹۲ - ۱۹:۱۸

دیقه توانا
«... می‌خواهند ملت ایران را به وسیله تحریم فلج کنند، اما نتوانستند ملت ایران را فلج کنند و ما در میدانهای مختلف به توفیق الهی و به فضل پروردگار به پیشرفت‌های زیادی دست پیدا کردیم، در زمینه اقتصاد البته بر مردم فشار وارد آمد، مشکلاتی ایجاد شد... لیکن در مجموع حرکت مجموعه نظام و مجموعه مردم یک حرکت رو به جلو بوده است و ان‌شاءالله آثار و نتایج این ورزیدگی را در آینده خواهیم دید... سالهای پیش رو می‌تواند فرصت شکوفایی اقتصاد ایران تقویت استقلال سیاسی سه دهه گذشته و رشد تولید و اشتغال ملی باشد، اگر روحیه جهادی و اقتصادی و سیاسی کشور ادامه یابد، شرایطی را شاهد خواهیم بود که با وحدت مردم به بهبود فضای کسب وکار و زندگی کمک خواهد کرد.»
متن فوق بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب به مناسبت نامگذاری سال 92 به عنوان سال حماسه اقتصادی و حماسه سیاسی است. مقام معظم رهبری با نامگذاری سال 92 به عنوان سال حماسه سیاسی و اقتصادی، چشم‌انداز سال جدید را امیدوارانه و همراه با حضور جهادی ملت ایران در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی توصیف کردند.
برای پیشرفت و آبادانی کشور و قطع وابستگی از بیگانگان در مسائل اقتصادی و زدودن فقر از جامعه همه باید وارد صحنه شوند، این امر همت مضاعف می‌طلبد. یکی از مقولاتی که در این مسیر می‌توان از خلال آن به اقتصاد مقاومتی رسید و حماسه اقتصادی را محقق ساخت «وقف» است.اینکه چگونه می‌توان از ظرفیت وقف برای تحقق حماسه اقتصادی و آنچه که مدنظر مقام معظم رهبری است استفاده بهینه کرد، موضوعی است که در این شماره به آن پرداخته و نظرات کارشناسان را جویا شده‌ایم.
روش‌های نوین وقف
در تحقق حماسه اقتصادی
وقف به عنوان یک سرمایه عظیم مالی در راستای استقلال سیاسی- اقتصادی نقشی سازنده و قابل توجه دارد.
حجت‌الاسلام سیدهاشم حسینی معاون فرهنگی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان تهران درگفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان با اعلام اینکه در زمینه مسائل اقتصادی موقوفات نقش بسزایی ایفا می‌کنند و وقف می‌تواند جلوی انباشت ثروت را بگیرد و مشکلی از مشکلات جامعه را حل نماید، می‌گوید: «در سال گذشته 8 هزار میلیارد ریال از هزینه‌های موقوفات صرف پروژه‌های رفاهی، اداری، تجاری و مسکن شده است.»
وی با تاکید بر این نکته که سرمایه‌گذاران می‌توانند سرمایه‌های خود را در زمین‌های وقفی بلااستفاده خرج کنند و بدین ترتیب هم کار اقتصادی انجام می‌گیرد و هم سرمایه‌های در گردش حاصل و به تحقق حماسه اقتصادی هم کمک می‌شود، اضافه می‌کند:«اینکه شخصی بخشی از سرمایه خود را برای نیازمندان جامعه وقف می‌کند، در سایه آن مهر و محبت و به فکر هم بودنها بیشتر می‌شود، بنابراین باید از این نعمت استفاده کرده و این سنت الهی را در جامعه تبلیغ و تشویق کنیم.»
وی سنت وقف را از مهم‌ترین تمهیدات دین اسلام در تامین آینده مسلمانان می‌داند و خاطرنشان می‌کند: «اگر اقتصاد در لایه‌های اجتماع با رویکرد وقف پیگیری شود و فعالیت‌های اقتصادی بر مبنای آن صورت گیرد، می‌توان شاهد تحولی مطلوب در اقتصاد کشور بود.»
به اعتقاد وی «سرمایه وقف و موقوفات رو به افزایش است، زیرا افراد خیر و دلسوز برای کمک و سربلندی کشور بخشی از سرمایه خود را وقف می‌کنند و این فلسفه مهمی در جامعه و اقتصاد اسلامی دارد.»
امکانات واقفان در مسیر مبارزه اقتصادی
با دشمن
حجت‌الاسلام حسینی در ادامه اضافه می‌کند: «در شرایطی که شاهد مبارزه با دشمن در عرصه اقتصادی با کشورمان هستیم دارایی و امکانات واقفان حقیقی وحقوقی باید در مسیر مبارزه اقتصادی با دشمن قرار گیرد و افرادی که دارایی و توانایی مالی دارند باید به گردونه جهاد اقتصادی وارد شده و این امکانات را به عرصه اقتصاد مقاومتی هدایت کنند.»
دکتر لاله افتخاری، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس و نماینده مردم تهران هم در این راستا به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «به اندازه همه نیازهای بشر امکان وقف وجود دارد از این رو بکاربردن وقف در زمینه اقتصاد مقاومتی از هرگونه آسیبها و تنگناهای اجتماعی در عرصه نبرد اقتصادی دشمن جلوگیری به عمل می‌آورد و در واقع حلقه مردمی اقتصاد مقاومتی است. از این رو سازمان اوقاف و امورخیریه باید در شرایط کنونی بخشی از فعالیتهای عام را برای اقتصاد مقاومتی در نظر بگیرد.»
وی در ادامه موقوفات را به دو دسته عام و خاص تقسیم کرده و اضافه می‌کند: «از موقوفات عام می‌توان برای توسعه و گشایش وضعیت اقتصادی مسلمانان بخصوص در مناطق محروم استفاده کرد.»با استفاده بهینه از وقف‌های عام که موضوع مشخص ندارند و در راه خیرات و مبرات هستند و جزو امور جاری کشور می‌باشند می‌توان ایجاد اشتغال و کارآفرینی کرد.
خانم دکتر افتخاری تربیت نیروی انسانی متخصص، اشتغال جوانان و ایجاد مشاغل خانگی را از دیگر موضوعات مهم می‌داند که با کمک موقوفات تحقق می‌یابد.عضو کمیسیون فرهنگی مجلس دایره وقف را بسیار گسترده و جامع می‌داند که در امور مختلف به کار گرفته می‌شود. وی موقوفات عاشورا را جزو این مقوله برمی شمرد که اکثریت را به خود اختصاص داده است ولی او در عین حال تربیت نیروی متخصص برای رفع نیازهای روز جامعه را یکی از محورهای ضروری می‌داند که واقفان جدید با توجه به این لزوم می‌توانند اقدام به اجرای این سنت حسنه نمایند.دکتر افتخاری یقین می‌داند که اگر موقوفات در این مسیر هدایت شود و در این کانالها قرار گیرد، فرمایش مقام معظم رهبری در مورد حماسه اقتصادی که نیاز و ضرورت جامعه است تحقق می‌یابد.
وقف، جهاد با اموال
یکی از انواع جهاد که در قرآن کریم بر آنها تاکید شده جهاد با اموال است که در سوره توبه آیات 20 تا 22 در این مورد کاملا توضیح داده است. جهاد با مال نوعی معامله با خداست که این نوع معامله پرسودترین معامله است که دنیا را به آخرت می‌فروشد.
حجت‌الاسلام محمدحسین نیک‌فال استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان با تاکید بر این موضوع که یکی از مصادیق جهاد اموال وقف است به تاثیر وقف در مسائل اقتصادی و تحقق اقتصاد مقاومتی اشاره می‌کند و می‌گوید: «یکی از راههای ایجاد حماسه اقتصادی را می‌توان ترویج فرهنگ وقف عنوان کرد و دلیل آن هم به تفاوت وقف، صدقه و زکات برمی‌گردد که در وقف اصل مال برای همیشه نگهداری می‌شود و اجازه استفاده از درآمد آن در راه باورهای دینی و آسایش جامعه صادر می‌گردد.»
حجت‌الاسلام نیک‌فال استفاده عمومی از وقف را یکی دیگر از راهکارهای تحقق حماسه اقتصادی و اقتصاد مقاومتی بیان کرده و می‌گوید: «باتوجه به آنکه موقوفات اختصاص به یک دوره خاص ندارد اولاً مردم می‌توانند از ثمره آن همیشه استفاده کنند و ثانیاً کمکی به مصالح جامعه می‌شود.» کمک به مسائل فرهنگی و اجتماعی با صرفه‌جویی اقتصادی با هزینه غیر از سرمایه ملی، تأمین‌کننده نیازهای ضروری جامعه بدون سنگینی اقتصادی در بیت‌المال، راه‌گشایی وقف برای رفع محرومیت‌های مادی و معنوی جامعه و یادگاری جاودانه از کرامت انسان به پیشگاه بشریت و پیوند با آفریدگار متعال همچنین مالکیت دائمی انسان (واقف) بر موقوفه حتی پس از مرگ و فقرزدایی در کنار جلوگیری از بریز و به‌پاش وارثان از مهم‌ترین محورها و راهکارهایی است که برای جلوه‌گر شدن حماسه اقتصادی حجت‌الاسلام نیک‌فال به آنها اشاره می‌کند.
بی‌نیاز از بیگانه با پشتوانه‌های اقتصادی
کسانی‌که اموالی را وقف می‌کنند به جامعه این امکان را می‌دهند که بر ثروت و قدرت خود بیاستند و نیازمند بیرون نباشند، زیرا هر جامعه‌ای  وقتی نیازهایش را خود برطرف کند و نیازمند بیگانه نباشد، دیگر نیازی نیست که ثروت و قدرت را از بیرون کسب کند و دچار وابستگی شود. حجت‌الاسلام حسینی در این‌مورد خاطرنشان می‌کند: «بی‌تردید هر جامعه‌ای با قناعت و صرفه‌جویی و بهره‌مندی از امکانات ملی خود می‌تواند قوام پیدا کند و روی پای خود بایستد. وقتی ثروتمندان بخشی از ثروت خود را وقف کارهای عام‌المنفعه می‌کنند با چنین عملی در کارهای خیر معاونت کرده و دولت را از بار سنگینی رهایی بخشیده و هزینه‌های آن را کاهش می‌دهند.»
به اعتقاد وی، در چنین حالتی دولت می‌تواند درآمدهای ملی را در جایی دیگر هزینه کرده و در مقابل تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی تاب بیاورد و از فشار سنگین آن خود را برهاند.
حجت‌الاسلام احمد شرفخانی، معاون فرهنگی اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه هم در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان با تأکید بر اینکه در سبک زندگی اسلامی انفاق در سبد خانوادگی ما قرار دارد به تأثیر وقف در تحقق اقتصاد مقاومتی اشاره می‌کند و می‌گوید: «کامل‌ترین انفاق‌ها وقف است، چون واقف به عصر خود به تنهایی نگاه نمی‌کند بلکه با نگاه نوع‌دوستی به دوران خود می‌پردازد و برای رفع نیازهای آیندگان می‌اندیشد.»
وی با اشاره به اینکه بیش از 800 نوع نیت در زمینه وقف وجود دارد، می‌گوید: «این مؤلفه‌ها همه از سبک زندگی اسلامی است که از طریق اجرای نیت واقف می‌توان آنها را در زندگی جاری و حماسه اقتصادی خلق کرد.»
حقیقت وقف
وقف در حقیقت این است که هر چیز فانی را استمرار بخشیم و آن را باقی کنیم و در اینجاست که می‌گوییم وقف صورت گرفته است اگر ما این موضوع را در حوزه اقتصاد وارد کنیم می‌بینیم آن چیزی که فقط برای یک دوره قابل استفاده است، با وقف می‌توان استفاده از آن را دائمی کرد.
حجت‌الاسلام حمید رسایی، نماینده مردم تهران و عضو کمیسیون تورم قانون اساسی مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان با اشاره به اینکه حماسه اقتصادی وقتی محقق می‌شود که در جامعه شاهد نهادینه شدن ایثار و از خود گذشتگی باشیم خاطرنشان می‌کند: «وقتی در جامعه ببینیم آحاد مختلف مردم به این موضوع توجه دارند که افراد مستمند مورد حمایت قرار می‌گیرند و به کسانی که ضعف مالی دارند توجه می‌شود، این توجه کردن مفهوم وقف را پررنگ‌تر می‌کند و این کار پایه‌گذار توجه به رفع نیازهای سطوح مختلف اقتصادی در جامعه می‌گردد.»
این منتخب مردم تهران می‌گوید: «اگر نگاه وقف در حوزه‌های مختلف جاری و ساری شود، سرعت حماسه اقتصادی و تحول اقتصادی در زندگی اقشار جامعه چندین برابر می‌شود.»
به آقای رسایی می‌گویم در شرایطی که همه دنبال رفع مشکلات معیشتی خود هستند فکر نمی‌کنید کسی به فکر وقف اموال خود نخواهد بود ضمن آنکه اجرای این سنت حسنه نیاز به اعتمادسازی بیشتری دارد؟
پاسخم را با تأکید بر تلاش بیشتر مسئولان سازمان اوقاف و امور خیریه برای جلب اعتماد مردم و اطلاع‌رسانی از نتایج وقف برای لایه‌های مختلف جامعه بیان می‌کند و می‌گوید: «برخی از مردم به درستی نمی‌دانند ثمره وقف کردن چیست، اگر بدانند باقی کردن آن چیزی که فانی است چه فواید دنیوی و اخروی دارد، برای احیای این سنت الهی از یکدیگر پیشی می‌گیرند.»
وی می‌گوید: «مسئولان اوقاف باید با کمک رسانه‌های دیداری و شنیداری برای مردم ملموس کنند که مالی که در اختیار دارند اگر وقف نشود تا یک مدت محدود ثمر دارد و اگر همان مال وقف شود تا مدتهای نامحدودی نتیجه و ثمره خواهد داشت و این آشتی با وقف است و رونق اقتصادی نیز پس از این مرحله اتفاق می‌افتد و از طبقات بالاتر به طبقات پایین‌تر جامعه تسری می‌یابد و حماسه اقتصادی نیز این چنین شکل می‌گیرد.»
بازنگری مجدد در وقف‌نامه‌ها
حجت‌الاسلام علی محمدی، نماینده ولی فقیه و رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه درمورد چگونگی تحقق این مؤلفه‌ها با اشاره به اینکه معمولاً به وقف یک نگاه تک بعدی می‌شود، درحالی که وقف یک موضوع چند وجهی شامل اقتصادی دینی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است خاطرنشان می‌کند: «متأسفانه بعد اقتصادی وقف کمتر مورد توجه قرار گرفته به‌گونه‌ای که در سیاست‌های کلی نظام در مجمع تشخیص مصلحت نظام به این مسئله پرداخته نشده است.»
حجت‌الاسلام محمدی می‌گوید: «این درحالی است که واقفان در وقف‌نامه‌های خود همواره تأکید کرده‌اند که از محل عواید و درآمد موقوفات و نه اصل موقوفه به امور خیریه از جمله کمک به فقرا، طلاب علوم دینی، دانش‌آموزان و دانشجویان و جوانان در آستانه ازدواج و بیماران پرداخته شود.»
باتوجه به آنکه همواره این نگاه بیرونی به موقوفات و سازمان اوقاف و امور خیریه و درآمدهای میلیاردی آن وجود دارد و این ذهنیت وجود دارد که درآمدهای موقوفات آیا به درستی در راستای اجرای نیات واقف و اهداف اقتصادی انجام می‌شود یا خیر، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه خود در پاسخ به این سؤالات پیش قدم شده و در مصاحبه‌ای در این مورد می‌گوید: «برای اولین بار در عمر اوقاف کشور، از مسئولان این سازمان در سراسر کشور خواسته‌ایم تمام وقف‌نامه‌ها را مجدداً بازنگری کنند و شهادت شرعی دهند که نیات واقفین را درست مطالعه کرده‌اند.» و بهتر است بدانیم که یک چهارم موقوفات کشور دارای درآمد است، از هزار تومان تا یک میلیارد تومان ولی مابقی معطل است و هیچ درآمدی ندارد.
وی تأکید می‌کند: «بهتر است در برنامه ششم توسعه به موضوع وقف توجه بیشتری شود، وقف مال بی‌صاحب و مال آزاد نیست که هر طور خواستید استفاده کنید، بلکه صاحبان با عظمتی مثل قرآن و اهل بیت‌(ع) و مردم دارد و ما در اوقاف نماینده مردم هستیم و همه به دنبال این هستیم که از این مجموعه برداریم و در راستای رفاه و پیشرفت اقتصاد کشور استفاده کنیم.»
گزارش روز