سهم ایران اسلامی از صنعت پردرآمد گردشگری جهانی و موانع پیش‌رو- بخش نخست

ناکارآمدی و غفلت در صنعتی پردرآمد و جهانی

کد خبر: ۱۷۴۲۰۷

تاریخ: ۱۸ آبان ۱۳۹۸ - ۲۱:۰۹

سمیه دولتی
«توریسم» یا همان صنعت گردشگری امروز یکی از سودآورترین و کم‌هزینه‌ترین درآمدهای کشورهای جهان است، در این میان کشورهایی که هیچ‌گونه هویت تاریخی و ملی ندارند با ساخت و ساز مکان‌های تفریحی خصوصا در مراکز کلان‌شهرها می‌خواهند به نوعی برای خود میراث فرهنگی بسازند تا از این راه به جذب توریست یا همان گردشگر از اقصی نقاط جهان بپردازند و چه‌بسا در این راه موفق هم بوده‌اند و بخش عمده درآمد کشورشان از راه جذب گردشگر خارجی تأمین می‌شود.
اما در این میان باید گفت سهم کشور ما از جذب گردشگر داخلی و خارجی چقدر است؟ ایران اسلامی که با این همه مواریث فرهنگی دینی و ملی متعدد در جای‌جای کشورمان برخوردار است چرا نباید راه جذب گردشگر را پیدا کنیم و چگونه می‌توانیم مواریث فرهنگی و تاریخی خود را به جهانیان بشناسانیم و آنها را جذب بازدید از کشورمان کنیم؟
اینها سؤالاتی است که در گزارش پیش‌رو به دنبال یافتن پاسخ‌های آن هستیم.
سفر وسیله شناخت است. شناخت خویش و دیگران و در نتیجه شناخت اسرار هستی. شناخت فرهنگ و رسوم اقوام مختلف و زیبایی‌های جهان است. سفر لازمه زندگی بشری است و فرهنگ‌سازی در این زمینه از ضروریات مدیریت اجتماعی امروز است. چرا که تمام تبادلات و ارتباطات در سطح جهانی از طریق سفر امکان‌پذیر است. از طرفی ذهن کنجکاو و پویای بشر تمایل او را به سفر بیشتر می‌کند.
گردشگری یا توریسم در مفهوم عام یک مسافرت تفریحی است که شخص با خروج از محل زندگی و کار خود با اهداف مختلف، البته بجز اهدافی نظیر اشتغال و کسب درآمد، برای گذراندن اوقات فراغت، این مسافرت را انجام می‌دهند. البته گونه‌های گردشگری بسیار گسترده است و بنابر اهداف آن مشخص می‌شود. اما یکی از مهم‌ترین صنایع موجود در جهان است که به لحاظ اقتصادی، تبادل فرهنگی و... اهمیت ویژه‌ای دارد.
این صنعت با توجه به اینکه از کمترین ضرر و هزینه در میان صنایع دیگر برخوردار است، بیشترین درآمد و سود را عاید کشور میزبان می‌کند. در ادامه می‌پردازیم به صنعت گردشگری و مشکلات و راه‌کارهای پیش‌رو. با ما همراه باشید.
اهمیت گردشگری
صنعت گردشگری در تمام دنیا به عنوان یک صنعت کم‌دردسر و پرسود شناخته شده است به طوری که برای توسعه این صنعت از تمام پتانسیل‌ها استفاده می‌کنند. از جمله این که صنعت گردشگری با تبادلات فرهنگی، افزایش درآمد و ایجاد اشتغال بسیار مورد توجه کارشناسان اجتماعی، اقتصادی و... قرار گرفته است. صنعت گردشگری گونه‌های مختلفی دارد که از عمده‌ترین آن‌ها گردشگری تاریخی یا میراث فرهنگی است که به بازدید از موزه‌ها، مکان‌ها و ابنیه‌های تاریخی می‌پردازد.
دکتر مونسان وزیر میراث فرهنگی و گردشگری می‌گوید: «طی دو سال گذشته سطح تحرکات و فعالیت‌های بین‌المللی خوبی در معاونت میراث فرهنگی افزایش پیدا کرده است به طوری که نمایشگاه‌های مشترکی در سراسر دنیا از آثار ایرانی برگزار کردیم تا تمدن و ظرفیت‌های فرهنگی کشورمان را به تمام مردم دنیا نشان دهیم. همچنین به شکل متقابل موزه‌های مهم دنیا در ایران، آثار مشترکی به نمایش گذاشته‌اند.»
وی بیان می‌کند: «تبادلات فرهنگی طی دو سال گذشته افزایش یافته است، سال گذشته موفق شدیم جلوی حراج سردیس هخامنشی را در یک حراج بگیریم و آن را به کشور بازگردانیم.»
در این بین به نقل از پایگاه خبری اقتصادی معاصر، نتایج بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که مدیران دولت آن‌طور که در دنیا از این حوزه درآمدزایی می‌شود نتوانستند شرایط بهره‌برداری اقتصادی از منافع پایدار کشور را فراهم کنند و به گردشگری به عنوان موتور محرک اقتصادی نگاه نمی‌شود؛ در حالی که این صنعت می‌تواند کارکردهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و امنیتی نیز داشته باشد. براساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس هیچ‌کدام از برنامه‌های توسعه و سیاست‌ها، اشاره‌ای به میزان سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی و درآمدزایی گردشگری نکرده است.
مشکلات صنعت گردشگری
به عقیده کارشناسان و اساتید این حوزه ایران در جهان جزو نخستین کشورهایی است که به دنبال بهره‌برداری و توسعه صنعت گردشگری بوده و برای این منظور سیاست‌گذاری، قانون‌گذاری، نهادسازی و برنامه‌ریزی کرده است اما تا به امروز توفیق چندانی نداشته است.
دکتر ابوالقاسم ساسان پیشکسوت راهنمای گردشگری در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «از مشکلات صنعت گردشگری می‌توان به زیرساخت‌ها اشاره کرد و همچنین آموزش، به نحوی که در واقع فضا، هتل و امکانات به حد نیاز گردشگران نداریم و همین‌طور پیش‌بینی‌های لازم برای تامین این امکانات نشده است.»
وی می‌افزاید: «در دو فصل بهار و پاییز بیشترین گردشگر را داریم در حالی‌که در اواسط فصل پاییز و در ماه آبان هیچ کدام از هتل‌ها در شهر اصفهان به عنوان یکی از قطب‌های گردشگری جای خالی نداریم. بنابراین ابتدا باید فضا و امکان گردشگران تامین شود و بعد به نیروی انسانی مورد نیاز از جمله راهنمای تور، راننده و... را باید با آموزش صحیح و استاندارد بین‌المللی آماده‌سازی کرد.»
دکتر ساسان ادامه می‌دهد: «در واقع اغلب گردشگرانی که به ایران سفر می‌کنند اهمیتی به تبلیغات منفی غرب علیه کشورمان نمی‌دهند و با توصیه دوستانشان که تجربه سفر به ایران را داشته‌اند اشتیاق پیدا می‌کنند که به ایران سفر کنند. با وجودی که ما در تاریخ بی‌نظیر هستیم، اما آنچه که توریست را جذب می‌کند، میهمان‌نوازی و مهربانی مردم ایران است که در دنیا زبانزد عام و خاص است.»
این پیشکسوت راهنمای گردشگری تصریح می‌کند: «در تمام دنیا از صنعت گردشگری به عنوان «کارخانه بدون دود» یاد می‌کنند چرا که گردشگران با جیب‌های پر از ارز وارد کشور شده و بهترین و سالم‌ترین درآمد و همچنین اشتغال‌زایی را به همراه دارند.»
وی تاکید می‌کند: «کشورهایی هستند که به اندازه ما منابع و معادن و ذخایر غنی ندارند و تمام درآمدهایشان از صنعت گردشگری است. در واقع می‌گویند یک نفر توریست می‌تواند برای 10 نفر ایجاد شغل کند. از قبیل فروش صنایع دستی، توسعه زیرساخت‌ها و حتی از طریق مردم مثل مردم یزد که خانه‌های قدیمی را تبدیل به هتل‌هایی با بافت سنتی کردند که بسیار هم قابل قبول است و ایجاد انگیزه می‌کند.»
دکتر ساسان با بیان اینکه کشور ما جاذبه‌های فراوانی دارد، برای جذب توریست‌ها علی‌الخصوص جوانان، اما در ارائه این جاذبه‌ها ضعیف عمل کرده‌ایم می‌گوید: «بسیاری از کشورهای استکباری غربی سعی دارند تصویری منفی از ایران به مردم دنیا نشان دهند اما باید در مقابل این تبلیغات فعال‌تر عمل کنیم اما متاسفانه وزارتخانه و دستگاه‌های مسئول به اندازه کافی در این مبارزه تن به تن فرهنگی شرکت نکرده‌اند.»
وی خاطرنشان می‌کند: «کشور عزیزمان بسیار دیدنی، تاریخی و زیباست و از تمام دستگاه‌ها و رسانه‌ها یاری می‌طلبیم تا دست در دست هم یک ایران حقیقی و در خور نام ایران اسلامی را تمام و کمال از امنیت بسیار تا طبیعت بکر و دیدنی و... به دنیا بشناسانیم.»
راهکارهایی برای حل مشکلات گردشگری و جذب توریست
کارشناسان با بررسی‌های انجام شده به این نتیجه رسیده‌اند که از جمله مشکلاتی که اکثر اقشار جامعه و مسافران خارجی دارند، نداشتن اطلاعات کافی در مورد مناطق گردشگری و توریستی کشورمان است که با تهیه بروشورها، کلیپ‌ها، فیلم‌ها، نقشه‌های استان‌ها به زبان‌های مختلف و قرار دادن اطلاعات دقیق و عکس‌های جغرافیایی، منطقه‌ای و قطب‌های گردشگری و غیره در این بروشورها و قرار دادن آنها در اختیار گردشگران داخلی و خارجی به گونه‌ای در جهت تبلیغات این صنعت در سطح جهانی کمک شایانی می‌کند. البته در برخی مناطق ایران برای گردشگران نوروزی کم و بیش این کار انجام می‌شود اما می‌بایست با توجه به 4 فصل جذاب و دیدنی ایران و مناطق مختلف با تنوع آب و هوایی و جذابیت‌های آنها در تمام فصول سال ضرورت دارد و با در اختیار قرار دادن این اطلاعات گردشگران می‌توانند برنامه‌ریزی دقیقی انجام
دهند.
همچنین استفاده از بروشورها، کلیپ‌ها و سایر لوازم اطلاع‌رسانی جهت آشنایی گردشگران داخلی و خارجی از اهمیت این صنعت و حفظ محیط زیست و برخورد با گردشگران خارجی و تبلیغات گسترده به زبان‌های مختلف در سطح دنیا و آموزش همه‌جانبه در خصوص این صنعت و پیش‌بینی‌های لازم در ارتباط با امکانات گردشگری بسیار ضروری است، که در این میان وظیفه رایزنان فرهنگی جمهوری اسلامی در سفارتخانه‌های کشورمان در سراسر دنیا بسیار اهمیت دارد و می‌توانند و باید این مواریث فرهنگی را به دنیا معرفی کنند.
البته در خصوص تبلیغات منفی هم با برگزاری و حضور در نمایشگاه‌های متعدد و استفاده از ابزارهای تبلیغاتی وسیع در حوزه گردشگری با این تبلیغات منفی هم مقابله می‌شود و همچنین مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح و اصلاح مشکلات موجود، مسیر توسعه این صنعت پردرآمد را در کشورمان هموار خواهد کرد.
درآمد جهان از گردشگری
همان‌گونه که اشاره شد یکی از صنایع پردرآمد دنیا صنعت گردشگری است که متاسفانه کمتر به آن توجه شده است. برای اثبات این ادعا به درآمد جهان از گردشگری می‌پردازیم.
طبق آمار سازمان گردشگری ملل متحد، قاره اروپا در سال 2017 با 671 میلیون نفر گردشگر بین‌المللی و درآمد 450 میلیارد دلاری رتبه نخست جهان را دارد و قاره آمریکا با 207 میلیون نفر و درآمد 313 میلیارد دلاری رتبه دوم، آسیا اقیانوسیه با 323 میلیون نفر گردشگر و درآمد 371 میلیارد دلار درآمد رتبه سوم، آفریقا با 63 میلیون گردشگر و 33 میلیارد دلار درآمد رتبه چهارم و در منطقه شرق 58 میلیون گردشگر در سال و درآمد 58 میلیارد دلار در رتبه آخر جهان قرار دارد.
اما ایران در چه جایگاهی از این درآمدزایی از این صنعت قرار دارد؟! این سوال بی‌پاسخی است که مسئولان دولتی باید برای تنویر افکار عمومی به آن پاسخ دهند.