ضرورت تحقق عدالت آموزشی در مدارس- بخش پایانی

نظام آموزشی در پیچ و خم شهریه‌های نامتعارف

کد خبر: ۱۷۰۸۴۷

تاریخ: ۰۳ مهر ۱۳۹۸ - ۱۸:۵۱

سمیه دولتی
نسیم خنک مهرماه که به صورتم می‌خورد در وجودم اشتیاق رفتن به مدرسه شعله‌ور می‌شود. گویی همان کودک دیروزم که برای حضور به موقع در مدرسه تمام مسیر را می‌دویدم. هیجان دیدار معلم مهربانم که در کنار جدیت و عصبانیت‌اش از عدم انجام تکالیف بعضی دانش‌آموزان و لبخند جان‌بخش‌اش در هنگام تدریس پای تخته سیاه روحی تازه می‌بخشد. هنوز هم بعد از سالیان سال آخرهای تابستان که می‌شود حسرت رفتن به مدرسه و تجربه شادی‌ها و شیطنت‌های زیبای آن دوران تمام وجودم را می‌گیرد.
اما امروز دیگر خبری از آن شادی‌های ساده دیروز نیست و زندگی مدرن همه چیز را تغییر داده است. اختلاف طبقاتی به جایی رسیده که حتی برای آموختن هم این اختلاف حس می‌شود. به طوری که آموزش دادن از جانب برخی دبیران محترم بر اساس نوع مدارس، دولتی یا غیردولتی، انجام می‌شود که در آن تدریس می‌کنند. تفاوت در سطح امکانات قابل درک است اما اختلاف در سطح آموزش دروس اصلی از سوی دبیران محترم غیرقابل درک است. چگونه می‌شود این اختلاف را توجیه کرد! در ادامه به بررسی امکانات آموزشی در مدارس مختلف و شهریه‌هایی که اخذ می‌شود در قبال این امکانات می‌پردازیم.
شهریه مدارس
در سال تحصیلی جدید
در کنار اهمیت امکانات در مدارس و فضای آموزشی استاندارد، شهریه آن‌ها هم بسیار حائز اهمیت است. اکثر مردم توان پرداخت شهریه‌های بسیار بالا برای مدارس غیردولتی را ندارند و به ناچار فرزندان‌شان را در مدارس دولتی ثبت‌نام می‌کنند. اما اینکه تفاوت کیفیت آموزش در این دو نوع مدرسه تا این حد قابل توجه است، بسیار تأمل‌برانگیز است.
«مجتبی زینی‌وند» رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی وزارت آموزش و پرورش درباره تغییرات شهریه امسال مدارس غیردولتی می‌گوید:‌ «در راستای اعلام شهریه مدارس غیردولتی، پس از طی مرحله پایش صحت و سقم اطلاعات، شهریه‌ها استان به استان اعلام شده است.»
وی می‌افزاید:‌ «پیرو گلایه مؤسسان مدارس غیردولتی نسبت به شهریه‌های تعیین شده در سال گذشته که متناسب با هزینه تمام شده به آن رسیدگی شده است. پس از بررسی الگوی اطلاعات مؤسسان و تأیید آن‌ها، به کارگروه استان ارسال می‌کنند تا بررسی و ابلاغ شود. ستاد وزارت خانه‌ نیز کارگروه تخصصی ذیل شورای سیاست‌گذاری دارد که اعتراضات مؤسسان به شهریه اعلامی را بررسی می‌کند.»
زینی‌وند ادامه می‌دهد: «تقریبا شهریه‌ها مانند سال گذشته است، اما با توجه به شاخص‌ها متناسب‌سازی شده است.»
«سالار قاسمی» مدیرکل آموزش و پرورش استان البرز، نیز می‌گوید: «اخذ شهریه در مدارس غیردولتی طبق الگوی شهریه ثابت از طریق وزارتخانه مشخص شده است و براساس آیتم‌های مدارس اعلام می‌شود.»
وی با بیان اینکه مدارس دولتی فقط هزینه بیمه و کتاب از اولیا دریافت می‌کنند، تاکید می‌کند: «اخذ هرگونه هزینه و کمک به مدارس اجباری نیست. اولیا در خصوص کمک به مدارس همیشه همکاری‌های لازم را دارند و این مهم جای تقدیر دارد.»
با توجه به اینکه ستاد کنترل و نظارت بر ثبت‌نام و دریافت شهریه مدارس غیردولتی از 24 اردیبهشت 1398 فعالیت خود را در سال جاری آغاز نموده‌اند، محمدمحسن بیگی، مدیرکل مدارس و مراکز غیردولتی در خصوص اعلام تخلف از سوی خانواده‌ها حین ثبت‌نام می‌گوید: «در تهران و مناطق یک تا 6 روزهای شنبه، دوشنبه و چهارشنبه ناظران مقیم پاسخگوی خانواده‌ها و بررسی موارد شکایت آنها در مدارس غیردولتی هستند.»
وی می‌افزاید: «با توجه به فصل ثبت‌نام مدارس غیردولتی و امکان وقوع تخلف، زمینه برای مردم  فراهم شده که شکایات خود را در سامانه اینترنتی http://mosharekatha.ir مراجعه و ثبت نمایند و به فرد کد رهگیری داده می‌شود که در کمتر از 10 روز پاسخ شکایات در سامانه بارگذاری و از طریق پیامک اطلاع‌رسانی خواهد شد.»
وی ادامه می‌دهد: «هر فعالیتی که تحت عنوان مدرسه غیردولتی شکل می‌گیرد باید با مجوز سازمان مدارس غیردولتی باشد، برخی مواقع بدون دریافت مجوز از عنوان مدرسه استفاده می‌کنند که این کار مورد تایید آموزش و پرورش نیست چرا که این افراد مجوز رسمی نگرفته‌اند. مانند مدارس طبیعت که در قالب نظام آموزشی رسمی قرار نمی‌گیرند.»
وی تصریح می‌کند: «شهریه‌های اعلام شده بر اساس برنامه مصوب تعریف شده است. به عنوان مثال در دوره ابتدایی باید 25 ساعت در هفته در مدرسه حضور یابند و مدارس بابت آن می‌توانند شهریه دریافت کنند و خدمات فوق برنامه و جانبی مانند سرویس، لباس فرم و هزینه غذا در قالب شهریه قرار نمی‌گیرد.»
مدیرکل مدارس غیردولتی تاکید می‌کند: «اگر مدرسه‌ای وجهی را مازاد دریافت یا به شکل‌های نامتعارف اقدام به دریافت وجه کند، خانواده‌ها می‌توانند اقدام به شکایت کنند.»
وی در ادامه می‌افزاید: «تخلفات مدارس غیردولتی از حوزه فضای فیزیکی تا محتوا، برنامه‌های جانبی که با شاخص‌های آموزش و پرورش هماهنگ نیست را شامل می‌شود، مثلا اردوهای خاص یا آزمون‌های غیرمجاز و برخی اعزام‌ها می‌توانند در قالب شکایت طرح موضوع شوند.»
محسن بیگی همچنین می‌گوید: «برنامه درسی مدارس غیردولتی با مدارس دولتی تفاوتی ندارد و مدت زمان حضور در مدرسه هم شبیه مدارس دولتی است. از سوی دیگر برای فوق برنامه درسی در هر مقطعی 5 تا 8 ساعت اضافه حضور دانش‌آموزان در مدارس داریم. همچنین برگزاری اردو در مدارس بخش دولتی و غیردولتی نیاز به کسب مجوز دارد و در هیچ بخشی اجازه اردوی خارج از کشور را نمی‌دهیم یا کلاس‌های مختلط که در قالب نظام رسمی تعلیم و تربیت نیست.»
وضعیت آموزش در مدارس
با توجه به اینکه هدف اصلی در تعلیم و تربیت، رشد استعدادها و کسب مهارت لازم برای ساخت آینده‌ای درخشان است و جهت رسیدن به آن می‌بایست شرایط یکسانی برای همه دانش‌آموزان کشور فراهم شود، اولین نکته، نحوه تدریس دروس از سوی معلمان محترم است که با نهایت احترام به این شغل شریف، شاهد اختلاف نحوه تدریس در مدارس دولتی و غیردولتی هستیم.
«مهدی نوید ادهم» دبیر شورای عالی آموزش و پرورش در باره اهداف آموزشی مدارس می‌گوید: «استراتژی وزارت آموزش و پرورش، اساس مفاد سند تحول بنیادین است که در این وزارتخانه می‌گوید ما باید در کل کشور دو نوع مدرسه داشته باشیم. یکی مدارس دولتی و دیگری مدارس غیردولتی.»
وی می‌افزاید: «همه هزینه‌های مدارس دولتی توسط دولت تامین می‌شود اما مدارس غیردولتی بخشی از هزینه‌هایش توسط مردم، یعنی اولیاء دانش آموزان تامین و پرداخت می‌شود. و برنامه درسی در هر دو نوع مدرسه مشترک می‌باشد و هم‌چنین برنامه‌ها و اهداف آموزشی و پرورشی نیز در هر دو مدرسه به صورت مشترک دنبال می‌شود. تنها تفاوتی که در این بین وجود دارد این است که در مدارس غیردولتی اولیاء مدرسه می‌توانند برنامه‌های آموزشی و تربیتی بیشتر و متنوع‌تری را به دانش‌آموزان ارائه دهند. این گزینه به اقتضای امکاناتی است که در مدارس غیردولتی در اختیار مدیران و اولیاء این‌گونه مدارس قرار می‌گیرد. که این نکته یکی از فاکتورهایی است که با توافق و مشارکت و همراهی اولیاء دانش‌آموزان در برنامه‌های کلاس گنجانده و آموزش داده می‌شود.»
نوید ادهم ادامه می‌دهد: «در سال‌های اخیر کیفیت آموزش در مدارس غیرانتفاعی افت کرده و به جز چند کلان شهر بزرگ کشور،‌ مدارس دولتی با مدارس غیرانتفاعی نه تنها برابرند بلکه یک سر و گردن از چنین مدارسی بالاترند و با این مدارس رقابت می‌کنند. لذا عکس تصور برخی از مردم که می‌پندارند کیفیت آموزش در مدارس دولتی ضعیف و در مدارس غیرانتفاعی قدرتمند دنبال می‌شود، تصور نادرستی است!»
معاون سابق برنامه‌‌ریزی و پشتیبانی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی تصریح می‌کند: «در مقابل ادعای قبلی باید اذعان کنیم که در چند مدرسه انگشت‌شمار غیرانتفاعی به واسطه حرفه‌ای بودن اولیاء آنها نتایج آموزشی درخشانی کسب شده است. بنابراین نمی‌توانیم در یک نگاه کلی تمام مدارس غیرانتفاعی را رد کنیم. این در حالی است که در مدارس دولتی هم ممکن است تخلف و کم‌کاری صورت بگیرد. اما متاسفانه اولیاء دانش‌آموزان از گزارش این‌گونه مدارس شانه خالی می‌کنند و ما تا شکایت و گزارشی نداشته باشیم نمی‌توانیم با مدارس متخلف برخورد کنیم.»
دبیر شورای عالی آموزش و پرورش تاکید کرد: «در تمام مدارس کلیه کتاب‌ها و مفاد درس یکی است و در نهایت ممکن است دو کلاس اضافه برای دانش‌آموزان تشکیل شود یا مثلا کلاس فوق‌العاده‌ای مانند کلاس زبان در برنامه‌های بیشتر گنجانده شود.»
مدارس لوکس
و غیرقابل دسترس
تا امروز تمام دل‌خوشی فرزندانمان این بود که حداقل در مدرسه همه تقریبا شبیه به هم هستند و در شرایط یکسانی تحصیل می‌کنند و در این فضای مقدس تفاوت طبقاتی معنا ندارد. اما متاسفانه دیگر این‌گونه نیست. تفکیک و طبقه‌بندی مدارس با اختلاف‌های بسیار در سطح کیفی تعلیم و تربیت و استانداردهای فضای آموزشی این اختلاف را دامن می‌زند تا جایی که حتی تامین امکانات اولیه برای عده‌ای از دانش‌آموزان در برخی مناطق امکان‌پذیر نیست.
کارشناسان ریشه علاقه هر دانش‌آموز را به آموختن در مدرسه و قرار گرفتن در محیط آموزش می‌دانند و در صورت ناهماهنگ بودن محیط با انتظارات، حس دافعه و عدم علاقه‌ به یادگیری در فرد شکل می‌گیرد.
در حال حاضر غیر از مدارس غیرانتفاعی و غیردولتی که شهریه‌های هنگفتی را از خانواده‌ها اخذ می‌کنند، در بین مدارس دولتی ساختمان آموزشی را می‌توان دید که دارای تمام اسلوب‌ و استانداردها باشد. اما امید می‌رود در ساخت بناهای جدید آموزشی این استانداردها رعایت شود.
یک کارشناس آموزشی معتقد است: «شاید در نگاه اول تامین همه این عوامل نیازمند هزینه‌های زیادی است و برای مدارس دولتی مهیا نمودن آنها مقدور نیست، اما با درایت و مدیریت صحیح و با حداقل بودجه و امکانات شدنی است و با اشکال مختلف می‌توان شادی و نشاط را به فرزندان این مرز و بوم هدیه کرد. یکی از مهم‌ترین عوامل موثر در نشاط دانش‌آموزان نقش خانواده در تربیت فرزندان و پیوند بین خانواده و مدرسه و تعامل آن‌هاست و دیگر اینکه واگذاری امور مدرسه به دانش‌آموزان در قالب خدمات آموزشی و فعالیت‌های فوق برنامه دانش‌آموزی است به منظور تقویت اعتماد به نفس و حس مسئولیت‌پذیری آن‌‌هاست. به عنوان مثال در روزهای تعطیل و خارج از زمان آموزشی به فضای سبز مدرسه رسیدگی کنند و فعالیت‌هایی از این قبیل.»