دورنمای سالجاری سینمای ایران با نگاهی به ویترین جشنواره سی و هفتم فجر- بخش دوم

پول کثیف و مافیای رانت با سینمای ایران چه خواهد کرد؟

کد خبر: ۱۵۸۵۳۳

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۳۹۸ - ۱۹:۵۰

محمدرضا محقق
در بخش قبلی این نوشتار آمد که جشنواره فیلم فجر به درستی ویترین یکساله محصولات سینمای ایران شناخته می‌شود. تولیداتی که می‌توان برآورد واقعی و عینی خروجی سینمای ایران را در میان آنها ردیابی کرد و به نظاره و تحلیل نشست. و یادآوری کردیم که دوره سی و هفتم را می‌توان در چند شاخصه و مولفه خلاصه کرد: تنوع نسبی در ژانر و وجود گونه‌های مختلف سینمایی در میان محصولات سال پیش رو، ظهور و بروز استعدادهای جوان و خلاقیت‌های نو، ارتقای تکنیکی و فنی سینما به خصوص در حوزه‌هایی همچون فیلمبرداری و طراحی صحنه و البته نکات ریز و درشت دیگری که در مورد تعدادی از فیلم‌ها قابل بحث است.
اما یکی از نکات مهم و قابل اعتنا درخصوص دورنمای این سینما به خصوص با توجه به آنچه در جشنواره اخیر دیدیم این است که سینمای ایران در عین حال که رشد کمی و تکنیکی داشته از جهت محتوا و مضمون و ژانر به شدت سینمای فقیر و دچار مشکلی است.
هنوز هم بخش قابل توجهی از فیلم‌های آپارتمانی، فیلم‌هایی که تنها توجه به طیف اقلیت و خاصی از گروه عظیم مردم را در خود گنجانده و البته فیلم‌های بی‌ژانر و بی‌زمان ومکانی که معلوم نیست برای چه مخاطبی و اصلا برای چه هدفی ساخته می‌شوند.
نکته مهمی که در اینجا قابل توجه و تأمل است اینکه این فیلم‌ها بی‌توجه به مخاطب ساخته می‌شوند و از این نکته می‌توان پی برد که دغدغه فروش ندارند و از این معنا به این واقعیت عجیب و تلخ رسید که این فیلم‌ها با بودجه‌های بادآورده و خاصه خرجی نهادها و صاحبان سرمایه‌ای ساخته می‌شوند که معلوم نیست در سینمای ایران چه می‌کنند و دنبال چه هستند، نه اینکه معلوم نباشد، معلوم است ولی تلخ و تأسف انگیز:
کسانی با سرمایه‌های انباشته شخصی و دولتی و شبه دولتی وارد سینما می‌شوند، فیلمسازانی به قصد فتح قله پول با این افراد وارد پروسه فیلمسازی می‌شوند، از این همراهی که زاییده پول و هوس است، قرارداد فیلم‌هایی بسته می‌شود که یا فضایی برای ارضای نیازهای عاطفی سرمایه‌گذار به وجاهت و شهرت و عکس یادگاری با سوپراستارهاست، یا محملی برای پولشویی و رد و بدل شدن مال و منال صاحبان رانت و ثروت آلوده.
و به همین سادگی و شرم‌آوری، سینمای یک کشور دستخوش تلاطم‌های عجیب و غریبی می‌شود که گاه در مخلیه انسان نمی‌گنجد؛ خبرهای شوکه‌کننده‌ای که این روزها یکی پس از دیگری از پولشویی و پول کثیف و سرمایه‌هایی با منشأ نامعلوم، در سینمای ایران منتشر می‌شود و بعد هم خبر دادگاه و بی‌آبرویی و در نهایت فهمیدن این نکته که سینمایی که باید محمل شرافت و آزادگی و هنرورزی و تجلی زیباترین زیبایی‌های معرفتی و انسانی باشد، شده است محل زد و بند مشتی شیاد و دزد و زمین خوار و سرمایه خوار که حالا به شکرانه این شهر بی‌کلانتر، فضا را برای هرگونه ترکتازی فراهم دیده‌اند و آلودگی و عدم شفافیت و لقه حرام را با خود به این فضای مقدس آورده‌اند.
شاید بتوان گفت این مهم‌ترین نکته‌ای بود که قبل و در طول برگزاری جشنواره اخیر فیلم فجر به عنوان سؤال اصلی از سوی رسانه‌ها و حتی خود فیلمسازان مطرح و خواسته شد تا وضعیت فیلم‌هایی که با بودجه‌های معلوم و غیرشفاف ساخته شده‌اند، مشخص شود که البته هیچ پاسخی از سوی هیچ کس نگرفت!
بدیهی است سینمایی که با پول کثیف به ممر معیشتی و رتق و فتق امورش بپردازد، نمی‌تواند خیلی مورد توقع و اعتماد مخاطب، اهل هنر و همه کسانی باشد که با هر نیت و اعتقاد و سلیقه‌ای، دل به این فضا بسته‌اند و از آن، انتظار گره‌گشایی در حوزه فرهنگ کشور را دارند.
حقیقت تلخ‌تر اما آن است که آلوده شدن دامن سینما به چنین وضعیت تبهکارانه ای، فقط تأثیر و تأثرات مالی ندارد و اتفاقا این فساد، حیثیت هنری و آبشخور معرفتی این حوزه را نشانه می‌رود و تباه می‌کند.
اجازه بدهید مفروض بگیریم که اساسا سینمای ما هیچ مشکلی در بخش هنر و صنعتش ندارد و مناسبات داخلی‌اش با دقت و اتقان و سلامت کامل در جریان است و هیچ مشکلی در بخش‌های نرم‌افزاری مثل فیلمنامه و بازی و کارگردانی و... نداریم.حتی اگر ما در حوزه هنر سینما با چنین آرمانشهر و مدینه فاضلی روبرو بودیم، ورود پول کثیف و حرام کافی بود که همه چیز به فنا برود، چه برسد به اینکه سینمای ما اساسا در حوزه‌های فنی و تکنیکی و هنری و صنعتی‌اش با مشکلات پیچیده و ایرادهای عظیم و فرسایشی روبروست و در واقع پول کثیف می‌تواند سرعت سقوط را مضاعف و رسیدن به ته دره را به شدت تسریع کند.
با این حال اما ناامید نیستیم. به سینماگران، به مدیران، به دستگاه‌های نظارتی، به همه و همه، به رسانه‌ها، و البته مهم‌تر از همه به خدا و به مردم امیدواریم. حالا اینکه متن امیدمان چیست بماند!
بنا نبود با این تفصیل و تصریح، به این بخش از دورنمای سینمای ایران در سال جاری و روزها و سال‌های آتی بپردازیم ولی واقعیت این است که اهمیت این قضیه ابدا کمتر از هویت و حیثیت سینما به مثابه هنر نیست، چرا که ما در اینجا با شرف و وجدان و حلال و حرام روبروییم که قطعا از هنر مهم تر، و زیر مجموعه همه چیزهایی است که هنر را نیز به وجود می‌آورد. ما اینجا با انسان و انسانیت روبروییم؛ با حق و حقیقت! دقیقا به همین دلیل هم بود که در بخش پیشین این نوشتار تأکید کردیم که این تنوع ژانری، خلاقیت‌های نوآورانه و ارتقای تکنیکی البته در صورتی بهره وری قابل دفاع تری در سینمای ایران خواهد داشت که این امکانات در راستای یک هدفگذاری و سیاستمندی ارزشمند رخ دهد که با هویت و فکر بومی و آرمان‌های ملی و نیازمندی‌های سرزمینی نسبت مشخص و درستی داشته باشد و بتواند به نوعی وجه آینگی و بازتاب دهندگی بومی و قومی ایران اسلامی را در خود به ظهور و بروز برساند.
شاید بتوان گفت اتفاقا پاشنه آشیل فیلم‌هایی که در جشنواره سی و هفتم فیلم فجر به عنوان دستاوردهای یکساله سینمای ایران دیدیم همین موضوع است.