دستاوردها و ابعاد سفر نخست‌وزیر عراق به ایران

کد خبر: ۱۵۷۷۳۱

تاریخ: ۲۱ فروردين ۱۳۹۸ - ۲۰:۳۸

فرزان شهیدی
عادل عبدالمهدی نخست‌وزیر عراق 17 فروردین به دعوت رسمی حسن روحانی رئیس‌جمهوری، در صدر یک هیئت بلندپایه سیاسی و اقتصادی وارد ایران شد. این سفر نخستین سفر عبدالمهدی به تهران در مقام نخست‌وزیری است. وی در سفر دو روزه خود به ایران علاوه‌بر دیدار و گفت‌و‌گو با مقام معظم رهبری، رئیس‌جمهوری و دیگر مقامات عالی رتبه کشور، در سومین نشست مشترک اقتصادی ایران و عراق با حضور اعضای اتاق مشترک دو کشور در تهران شرکت کرد.
رفت و آمدهای مقام‌های ایران و عراق در سطوح عالی از جمله سفر رئیس‌جمهوری، رئیس‌مجلس و چند وزیر عراقی به ایران و سفر رئیس‌جمهوری، معاون اول رئیس‌جمهوری، وزیران دفاع، امور خارجه، کشور، نفت ایران به بغداد در سال گذشته، بیانگر وجود یک عزم سیاسی برای گسترش و تعمیق همکاری‌ها بین دو همسایه و گشودن فصل تازه‌ای از روابط سیاسی و اقتصادی دو جانبه تهران ـ بغداد است.
اهداف سفر
سیاست دولت جدید عراق همگرایی و توسعه روابط با همه همسایگان است. در این میان جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری که بیشترین مرز را با عراق دارد و از طرفی دارای مشترکات عمیق تاریخی، فرهنگی و مذهبی با همسایه خود می‌باشد، به طور طبیعی در سیاست خارجه بغداد، از اولویت خاصی برخوردار است.
لذا هدف اصلی سفر نخست‌وزیر عراق، توسعه و تعمیق مناسبات سیاسی، تجاری و فرهنگی با جمهوری اسلامی اعلام شده است. حضور هیئت بلندپایه عراقی در این سفر شامل وزیران نفت، دارایی، خارجه، برنامه‌ریزی، تجارت، برق و منابع آبی، مشاور امنیت ملی عراق، رئیس‌ستاد ارتش این کشور، قائم‌مقام وزیر کشور، رئیس‌گذرگاه‌های مرزی، چند تن از نمایندگان مجلس عراق و نیز یک هیئت از بخش خصوصی عراق نشانگر اهمیت این سفر و رغبت دولت عراق جهت تقویت روابط با همسایه شرقی خود می‌باشد.
در نتیجه مذاکرات انجام گرفته که از سفر روحانی به عراق آغاز شد و در سفر عبدالمهدی به تهران تداوم یافت، توافقات مهمی خصوصا در زمینه‌های اقتصادی مانند گسترش روابط تجاری، احداث راه آهن، تأسیس شهرک‌‌های صنعتی، حمل‌ونقل و لایروبی اروند (شط العرب)، رایگان شدن روادید مسافران دو کشور و شتاب بخشی و افزایش حجم مبادلات تجاری حاصل شده است.
عراق در شرایط پساداعش
عراق بیش از یک سال است که از جنگ طاقت فرسا با داعش رهایی یافته و دورانی از ثبات و امنیت نسبی را سپری می‌کند. در چنین شرایطی بستر فعالیت‌های اقتصادی و بازسازی در این کشور با کمک کشورهای خارجی فراهم شده است، به ویژه آنکه زیرساخت‌های عراق در اثر جنگ دچار ویرانی‌های گسترده‌ای شده و طبق اعلام رسمی مقامات عراق، بیش از 100میلیارد دلار خسارت به این کشور وارد شده است.
جمهوری اسلامی ایران همان گونه که در دوران جنگ با داعش، کمک‌های فراوانی به عراق کرد، در شرایط پس از جنگ نیز آمادگی همکاری همه‌جانبه با این کشور در عرصه بازسازی را دارد. در جریان مبارزه با گروه تروریستی داعش در عراق همکاری‌ها و تعاملات ایران و عراق ابعاد گسترده‌ای پیدا کرد و در واقع حمایت مستشاری ایران از عراق در برابر گروه تروریستی داعش باعث اعتماد بیشتر مردم و دولت عراق به جمهوری اسلامی ایران شد.
در این راستا، توافقات اولیه صورت گرفته و در جریان سفر عبدالمهدی به تهران توافق‌نامه‌ها و یادداشت تفاهم‌های امضا شده بین دو کشور در جریان سفر روحانی به عراق مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. شرکت‌های فنی و مهندسی ایران با توجه به تجارب زیادی که در امر بازسازی دارند، آماده مشارکت در پروژه‌های عراق هستند. این موضوع با استقبال مقامات عراقی روبه رو شده است.
حجم مبادلات تجاری میان ایران و عراق در شرایط فعلی حدود 12 میلیارد دلار در سال است. این رقم هر چند قابل توجه است، اما مطلوب نیست؛ لذا دو طرف مایل به افزایش حجم مبادلات به حداقل 20 میلیارد دلار در سال هستند.
افزایش 50 درصدی صادرات ایران به عراق
در سال 97
نگاهی به وضعیت تجارت میان دو کشور طی یک دهه گذشته نشان می‌‌دهد میزان صادرات انواع کالاهای ایرانی به عراق از 2 میلیارد و 762 میلیون دلار در سال 1387 به 5 میلیارد و 150 میلیون دلار در سال 90، 5 میلیارد و 949 میلیون دلار در سال 92 و 6 میلیارد و 424 میلیون دلار در سال 96 افزایش یافته است، این یعنی تا سال 96، ایران پس از ترکیه و چین که به‌ترتیب 9 و 8/4 میلیارد دلار صادرات کالا به عراق داشتند، در رتبه سوم کشورهای حاضر در بازار عراق قرار داشت اما در سال 97، این معادله تغییر کرد و ایران توانست طی 11 ماه ابتدایی سال گذشته، رکورد 9 میلیارد دلاری صادرات به عراق را ثبت کند و رتبه اول را در بازار عراق کسب کند. از طرفی، در سال 97 ارزش صادرات ایران به عراق حدود 50 درصد افزایش پیدا کرده است.
در زمینه گردشگری نیز سالانه حدود ۷ میلیون مسافر بین دو کشور در حال رفت و آمد هستند که پیش‌بینی می‌شود با لغو روادید میان دو کشور، این رقم افزایش یابد.
دولت آمریکا با تشدید تحریم‌های اقتصادی، به زعم خود قصد مهار و منزوی ساختن ایران در منطقه را دارد. تحریم‌های یک جانبه آمریکا، روند تجاری میان تهران و بغداد را خصوصا در زمینه نقل و انتقال مالی با مشکل مواجه کرده است اما مقامات دولت بغداد بارها اعلام کرده‌‌اند از تحریم‌های ظالمانه و یک جانبه آمریکا علیه ایران حمایت نمی‌‌کنند. جایگزین کردن دلار با دینار عراقی و یا سایر ارزها مانند یورو از جمله راهکارهایی است که دو طرف برای عبور از تحریم‌های آمریکا نسبت به آن توافق کرده‌اند.
از سوی دیگر، بیشتر شرکت‌های عراقی که با ایران مراوده تجاری دارند، در آمریکا سرمایه ‌گذاری نکرده‌اند و با دلار معامله نمی‌‌کنند. این شرکت‌ها توانسته‌‌اند بدون مشکل داد و ستد با ایران را ادامه ‌دهند.
افزایش مبادلات تجاری بین ایران و عراق در سال 97 یعنی همان زمانی که دونالد ترامپ فرمان تشدید تحریم اقتصادی ایران را صادر کرد، نشانگر این واقعیت است که تحریم‌ها مانع تجارت بین تهران و بغداد نشده و بلکه افزایش چشمگیری داشته است.
عراق در مرحله پساجنگ شاهد حضور کشورهای متعددی است از جمله چین، ترکیه، عربستان و نیز برخی از دولت‌های اروپایی که قصد مشارکت در روند بازسازی و توسعه روابط تجاری با این کشور را دارند.
برای نمونه پیش از سفر نخست‌وزیر عراق به تهران، هیئتی از مقامات عربستانی به ریاست ماجد بن عبدالله القصبی وزیر تجارت و سرمایه‌گذاری سعودی به‌ همراه جمع بزرگی از تجار و فعالان اقتصادی سعودی به بغداد سفر کردند. در این سفر، علاوه‌بر کمک 1/5 میلیارد دلاری پادشاه سعودی برای احداث یک ورزشگاه در کشور عراق، طرح 186 فرصت سرمایه ‌گذاری و تأسیس منطقه آزاد تجاری از سوی عربستان به عراق ارائه شد.
با توجه به سیاست توسعه مناسبات با همه کشورها از سوی دولت عراق، حضور کشورهای مختلف در این کشور امری طبیعی است اما نکته قابل توجه این است که جمهوری اسلامی با توجه به مزیت‌های خاصی که از آن برخوردار است، از جمله روابط عمیق سیاسی و اقتصادی، مشترکات تاریخی و فرهنگی و نیز مرزهای طولانی و نزدیکی جغرافیایی، می‌تواند در عرصه رقابت در این کشور، نقش بیشتر و فعال‌تری ایفا کند.
دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی با عادل عبدالمهدی نخست‌وزیر عراق و هیئت همراه، یک دیدار صمیمی و پرمحتوا بود. در این دیدار مقام معظم رهبری بر چند محور مهم تاکید
کردند:
-روابط جمهوری اسلامی ایران و عراق فراتر از روابط دو کشور همسایه و ناظر به مسایل معنوی است، بدین معنا که دولت و ملت ایران، پیشرفت و سعادت عراق را به نفع خود می‌‌دانند.
-ضرورت خروج نظامیان آمریکایی از عراق، زیرا این حضور به ضرر کشورها و ملت‌های منطقه است. در عین حال تجربه نشان داده است آمریکایی‌ها در هر کشوری که برای مدت طولانی حضور نظامی داشته‌ اند، بیرون راندن آنها دچار مشکل شده است.
-دورویی آمریکایی‌ها و سعودی‌ها نسبت به عراق، با حمایت از داعش در دوران جنگ و اعلام دوستی با بغداد در مرحله پس از جنگ.
-وجود ظرفیت‌های ارزشمند انسانی در عراق به ویژه جوانان این کشور که در قضیه مقابله با فتنه داعش، امتحان خوب و تحسین ‌برانگیزی دادند و آنچه اتفاق افتاد حادثه‌‌ای تاریخی بود.
-اهمیت پیشرفت علمی و استفاده از ظرفیت دانشمندان عراقی به عنوان زمینه‌ساز مصونیت در عرصه‌های مختلف.
-ضرورت هوشیاری نسبت به بازماندگان داعش در عراق.
-استقبال از ارتباط دولت عراق با مرجعیت و مفید بودن آن.
عبدالمهدی نخست‌وزیر عراق نیز ضمن تقدیر از حمایت‌های جمهوری اسلامی از عراق در جنگ علیه داعش، تاکید کرد که روابط عراق با جمهوری اسلامی ایران روابط ویژه‌‌ای است و ما اعلام کرده‌ایم که هیچگاه به تحریم ‌های آمریکا بر ضد ایران نخواهیم پیوست.
پایگاه بصیرت