نگاهی مستند به خسارات اشغالگران در جنگ جهانی دوم به ایران

سفیر انگلیس خطاب به قوام: گزارش دهید...

کد خبر: ۱۵۳۹۲۸

تاریخ: ۱۴ بهمن ۱۳۹۷ - ۲۰:۱۸

سند:
نامه سفارت انگلیس 24/10/1321
موضوع : روزنامه‌ها و رادیو؛ اخباری که از روزنامه‌ها می‌گیرند
استخراج‌کننده: انوشیروان عضد
آقای نخست‌وزیر عزیزم
هرکس به دقت مقالات و یا تفاسیر مربوط به جنگ و یا راجع به مساعی جنگی متفقین را در ایران در جراید تهران قرائت نماید، به این نکته برمی خورد که نویسندگان آنها یا براثر نادانی و یا به علت سوء نیت، غالبا حقایق را واژگون و اظهارات و با تفاسیری مضر به مصالح متفقین درج می‌نماید. آن جناب تصدیق می‌فرمایند که از اینکه بر خلاف روح پیمان سه گانه است، باید جلوگیری شود و به علاوه به هیچ وجه معقول نیست که سانسور اخبار مربوط به جنگ وجود داشته باشد و در عین حال به روزنامه نگاران اجازه داده شود بدون رعایت هیچگونه قیدی نسبت به موضوعات مربوط به جنگ تفاسیری بنگارند. تنها راه اصلاح این امر آن است که مقرر شود کلیه این قبیل مقالات و تفاسیر به اداره سانسور فرستاده شود و تا از سانسور نگذرد، طبع و منتشر نشود. متصدی سانسور باید یک نفر ایرانی باشد که نسبت به مسائلی که مربوط به منافع نظامی انگلیس می‌باشد با مقامات مربوطه انگلیس تماس نزدیک داشته باشد.
2- نظر به اینکه این موضوع دارای جنبه فوری است، امیدوارم آنجناب هرچه زودتر دستور لازم را صادر خواهند فرمود.
دوست صمیمی
آر. دبلیو.بولارد236
سجاد راعی، محقق و کارشناس اسناد تاریخی درباره این بخش از دخالت‌های متفقین و به ویژه انگلیسی‌ها در امور داخله ایران و برقراری سانسور در سطح جامعه می‌گوید:
... مورد دیگر مربوط به رادیو بود. انگلیسی‌ها برای اینکه کنترل کامل خودشان را حفظ بکنند، دستور می‌دهند که استفاده از رادیو ممنوع شود! استفاده از رادیو در خودروها ممنوع شود. حتی در این ممنوعیت، مصونیت نمایندگان هم حفظ نمی‌شود و سانسور شامل نمایندگان مجلس شورای ملی هم می‌شود. آنها حتی آمار تمام رادیوها را در سراسر کشور داشتند و دستور می‌دهند که این رادیوها از خودروها برداشته شود و در اختیار و تحت نظر خودشان باشد و تا زمانی که لازم می‌دانند، این سیاست را ادمه می‌دهند...237
تصویبیه هیئت وزیران بنا به دستور سفارت انگلیس
برای جمع‌آوری رادیوها
برقراری سانسور و حفقان در جامعه ایران تحت‌اشغال به آنجا می‌رسد که به وزارت کشور و شهربانی‌ها دستور می‌دهند که تمامی دستگاههای گیرنده رادیو را از اماکن عمومی و حتی اتومبیل‌های شخصی جمع‌آوری کنند تا ناگهان کاربران این دستگاهها ایستگاههای رادیویی مخالفان متفقین را نگرفته و اخبار آنها را گوش ندهند. از همین روی شهربانی به طور گسترده اقدام به جمع‌آوری رادیوها از اتومبیل‌ها و قهوه خانه‌ها و سایر اماکن می‌نماید. اسناد زیر برخی از گزارشات و نامه نگاری‌ها از سوی سفارت انگلیس برای جمع‌آوری این رادیوهاست:
سند:
دفتر نخست‌وزیر
26/1/1321 – شماره 1410
محرمانه – خیلی فوری
اداره کل شهربانی
طبق درخواست سفارت انگلیس و تصویب هیئت وزیران، مقرر است دستگاههای رادیوی اتومبیل‌های شخصی و کرایه و اتوبوس‌ها در کلیه نقاط کشور جمع‌آوری و در ادارات شهربانی به طور امانت نگاه داشته شود. بنابراین قدغن فرمایید هرچه زودتر کلیه این قبیل دستگاهها را با لوازم بی‌سیم و آنتن و سیم‌های داخلی رادیو از اتومبیل‌ها برداشته...
نخست‌وزیر
26/1/2118
سفیر انگلیس به نخست‌وزیر ایران: گزارش دهید...!
در سند زیر نامه‌ای از سوی سفیر انگلیس خطاب به نخست‌وزیر ایران آمده که در آن ضمن تاکید بر دستور قبلی سفارت مبنی بر جمع‌آوری رادیوها از اماکن عمومی حتی اتوبوس‌ها و اتومبیل‌های شخصی ، از نخست‌وزیر به گونه‌ای محترمانه خواسته شده که درباره آنچه در مسیر دستورالعمل یادشده ، انجام داده اند، گزارشی به سفیر بریتانیا بدهد! این سند به خوبی نشان می‌دهد که یک سفیر خارجی در ایران چگونه با بالاترین مقامات کشوری همچون زیر دست و گماشته خود، رفتار کرده و سخن می‌گفته است!!
سند:
وزارت امور خارجه – نامه سفارت انگلیس – شماره 1055 تاریخ 11/1/1321 – پیوست پرونده 5/6/29
نخست‌وزیری
موضوع : جمع‌آوری رادیو
آقای نخست‌وزیر عزیزم:
جنابعالی به خاطر خواهید آورد که در تاریخ 19 اسفند گذشته، شرحی به جنابعالی نگاشته و پیشنهاد نمودم که از لحاظ اینکه از ایجاد دستگاههای فرستنده جلوگیری شود، به اتومبیل‌ها و اتوبوس‌ها، قدغن شود، دستگاههای رادیو با خود ننمایند. آنجناب بعدا به دوستدار اطلاع دادید که در نظر دارید موضوع را با هیئت دولت در مذاکره قرار دهید. شکی ندارم که این مسئله مهم که در امنیت مملکت تاثیر دارد، مورد توجه اولیاء دولت شاهنشاهی واقع گردیده و ممنون خواهم شد، عاجلا به دوستدار اطلاع دهید، چه اقداماتی جهت رسیدگی به این امر به عمل آمده است...
دوست صمیمی
آر.دبلیو.بولارد238
سفیر انگلیس: هنوز در برخی ماشین‌ها رادیو وجود دارد!
نامه‌های دیگری از سفیر انگلیس به نخست‌وزیر ایران ، نگرانی‌های سفیر را از باقی ماندن رادیو در بسیاری اتومبیل‌ها در تهران و شهرستان‌ها بازتاب می‌دهد. سفیر انگلیس با گستاخی به نخست‌وزیر ایران تاکید می‌کند که با مراقبت بیشتری به جمع‌آوری رادیوها از اتومبیل‌ها و اتوبوس‌ها اقدام کنند تا همه دستگاهها برچیده شود!! و رادیویی در اتومبیلی باقی نماند!!! اسناد زیر از آن نگرانی و دستور جدید خبر می‌دهند:
سند:
نامه سفارت انگلیس
شماره 1253
تاریخ 12 شهریور 1321
پیوست پرونده: 5/6/29 نخست‌وزیری
موضوع: برداشتن رادیو اتومبیل‌های سواری
آقای نخست‌وزیر عزیزم
... به اطلاع دوستدار رسیده است که عده زیادی اتومبیل سواری در ولایات دارای دستگاه  بی‌سیم می‌باشند. دوستدار ممنون خواهم شد که لطفا آن جناب مقرر فرمایند دستور لازم به ادارات شهربانی در کلیه نقاط کشور صادر گردد که کلیه این قبیل دستگاهها به سرعت برچیده شود.
دوست صمیمی
آر. دبلیو. بولارد239