نگاهی به کارنامه پرشکوه دستاوردهای فرهنگی انقلاب اسلامی-بخش نخست

ظـرفیت‌های فـرهنگی و‌اشتیاق جوانان انقلابی

کد خبر: ۱۵۳۸۵۰

تاریخ: ۱۳ بهمن ۱۳۹۷ - ۲۰:۲۷

فاطمه نظر محمدی
پس از گذشت ۴ دهه از عمر انقلاب در حوزه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی ـ هنری، اجتماعی، عمرانی و... همواره شاهد پیشرفت‌های چشمگیری به نسبت گذشته بوده ایم که قابل قیاس با گذشته نیست. از آنجایی که ماهیت انقلاب اسلامی فرهنگی است، جایگاه فرهنگ و هنر در انقلاب اسلامی جایگاه مؤثری است؛ چرا که انقلاب ما برگرفته از یک جنبش فرهنگی بوده است.
فرهنگ ایثار و شهادت به ویژه دفاع مقدس در فرهنگ و هنر خود یک فصل مهمی از تاریخ فرهنگی این کشور است که پرداختن به آن در قالب سینما، عکس، موسیقی، شعر و... از موفقیت‌های فرهنگی و هنری هنرمندان این مرز و بوم به حساب می‌آید. هرچند هنوز جای کارهای فراوانی در این عرصه باقی ا‌ست. بنابراین فرهنگ و هنر به عنوان فصل مهمی از انقلاب اسلامی در ۴۰ سالگی انقلاب از موفقیت‌های جمهوری اسلامی ایران است.
بصیرت افزایی و ارتقاء معنویت
در کشور
طی عمر پر برکت انقلاب اسلامی، دستاوردهای جهشی متکی به معنویت این نظام الهی از چنان گستردگی و تنوعی برخوردار بوده که امروزه نه تنها اندیشمندان و صاحبنظران بی‌ طرف غربی و شرقی، بلکه دشمنان قسم خورده این مرز و بوم نیز بر عظمت آن اذعان داشته و به کارآمدی بالای آن اعتراف دارند.
علیرضا مومنی یک جامعه‌ شناس با بیان این ‌که بصیرت افزایی و ارتقاء معنویت در کشور یکی از بزرگترین و مهم‌ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی به شمار می‌رود، می‌گوید: «این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که پس از انقلاب اسلامی، همگام با رشد کمی و کیفی هیئت‌های مذهبی، برای اولین بار واژه‌هایی مانند؛ ایمان، تقوا، وحدت، ایثار و شهادت و موضوعاتی مانند؛ حج دانش‌آموزی و دانشجویی یا مراسم اعتکاف و امثال آن در جامعه مورد توجه جدی آحاد مردم به‌ویژه جوانان قرار گرفت. به عنوان مثال؛ افزایش تعداد جوانان معتکف از60 هزار نفر در سال 1386 به750 هزار نفر در سال1391، نمونه بارزی از تحول معنوی در جامعه به‌ شمار می‌رود و این مورد نمونه‌ای است که قبلا هرگز در کشور مصداق نداشته است.»
او همچنین می‌افزاید: «بررسی تنوع و حجم انتشارات در موضوعات مختلف، توسعه و افزایش شبكه‌های تلویزیونی و رادیویی جمهوری اسلامی در داخل كشور و آن سوی مرزها، احداث و توسعه فرهنگسراها و مراكز فرهنگی و هنری، برگزاری ده‌ها و بلكه صدها نمایشگاه داخلی و بین‌المللی كتاب، افزایش میزان مطالعه در بین مردم، افزایش كمی و كیفی آثار نمایشی به ویژه در بخش فیلم و كسب موفقیت‌های جهانی در این زمینه و مهم‌تر از همه، ارتقا بینش و آگاهی‌های عمومی و اجتماعی در سطح جامعه، از مهم‌ترین گام‌های فرهنگی جمهوری اسلامی به شمار می‌روند.»
چهل سال شکوفایی
فرهنگی  و اجتماعی
دستاوردهای انقلاب اسلامی، همان آرمان‌ها و اهدافی هستند که به صورت کلی و یا جزئی، بخش‌هایی از آنها تحقق یافته‌اند و یا پیگیری می‌شوند.
مصطفی بیگ محمدی یک پژوهشگر اجتماعی درباره دستاوردهای فرهنگی و اجتماعی انقلاب اسلامی بیان می‌کند: «به وجود آمدن محیط نسبی خوب در جهت رشد کمالات اخلاقی، زدودن اغلب مظاهر فساد از عرصه جامعه، ارتقای نسبی سطح آگاهی‌های عمومی، ریشه‌کنی بی‌سوادی، افزایش امنیت اجتماعی و قضایی در بسیاری از موارد، رواج گونه‌های مختلف ادبیات انسان ساز اخلاق مدار، آموزنده، انقلابی و دینی، افزایش و رشد مطبوعات و نشریات مفید و سازنده، اسلامی کردن اغلب مقررات مدنی، جزایی و اقتصادی، گسترش و احیای تفکر دینی در اقشار مختلف فرهنگی و در اغلب سطوح اجتماعی، افزایش هماهنگی بین تعهد و تخصص در جامعه متخصصان کشور، همکاری ثمر بخش اساتید و پژوهشگران حوزه و دانشگاه، افزایش پانزده برابری ظرفیت دانشگاه‌ها، مردمی شدن قوای مسلح و ایجاد بسیج، تلاش برای معرفی و تعمیم الگوی زن مسلمان، افزایش تعداد و تنوع و توزیع جغرافیایی دانشگاه‌ها، گسترش مراکز علمی و تحقیقی در همه زمینه‌ها، افزایش و گسترش مدارس در همه مقاطع، جهش در محتوا و تعداد عناوین منتشره کتاب و گسترش کتابخوانی، ایجاد خودباوری فرهنگی و علمی، جهش در ابتکارات و نوآوری‌های علمی، دستیابی به عرصه‌های فوق پیشرفته علمی از قبیل نانو تکنولوژی و شبیه‌سازی و ژنتیک و دانش هسته‌ای و... از جمله این دستاوردها است.»
او با‌اشاره به حوزه‌ هنری و فرهنگی، عنوان می‌کند: «یکی از موارد قابل‌اشاره، سینمای ایران است که به اذعان تمامی صاحبنظران، قبل از انقلاب به هیچ وجه در دنیا مطرح نبوده و به حساب نمی‌آمده، اما امروزه به عنوان یکی از جذاب ترین، صاحب سبک‌ترین و جزو چند سینمای مطرح جهان قرار دارد.»
این پژوهشگر همچنین می‌افزاید: «موفقیت و دستیابی هر ساله دانش‌آموزان ایرانی به مقامات جهانی در المپیادهای علمی در رشته‌های مختلفی همچون فیزیک، ریاضی، شیمی، کامپیوتر و... در رقابت با کشورهای پیشرفته علمی یکی دیگر از شواهد رشد و توسعه علمی کشور در سال‌های پس از انقلاب است.
رشد کمی دانشجویان کشور یکی دیگر از شاخص‌های توسعه علمی در سال‌های پس از انقلاب می‌باشد. در حالی که تعداد دانشجویان دانشگاه‌های کشور قبل از انقلاب از مرز 150 هزار نفر تجاوز نمی‌کرده، امروزه این تعداد به حدود دو میلیون و پانصد هزار نفر بالغ شده است.
همچنین درخصوص رشد سطح تخصص باید‌اشاره نمود کشوری که در سال 1356با 33 میلیون جمعیت، نیازمند ورود پزشک از خارج(از کشورهایی همچون هند، بنگلادش و پاکستان و...) بوده هم اکنون با جمعیتی بیش از دو برابر، پزشک مازاد دارد و خود به دیگر کشورها پزشک صادر می‌کند.»
هنر در سایه انقلاب اسلامی
در عصری که انسان‌ها غرق در دنیای مادی بودند، امام خمینی(ره) با تبیین اسلام ناب محمدی (ص)، ملت ایران را به برپایی نظام و حکومت اسلامی فراخواند. او نگاه مردم به جهان، اسلام، زندگی و آینده را تغییر داد و بنیانی را پی‌ریزی کرد که جلوه‌های هنر انقلاب اسلامی بر تارک آن می‌درخشد.
فاطمه انصاری کارشناس ارشد تاریخ انقلاب اسلامی توضیح می‌دهد: «سرزمین ایران در تاریخ پر فراز و نشیب خود به ویژه در دوران معاصر، حوادث مختلفی را پشت سر گذاشته است که هنرمندان ایران تا سال‌ها می‌توانند از این ظرفیت برای خلق آثار متنوع هنری استفاده کنند. به عنوان مثال دو حادثه تاریخی و باعظمت انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، هنرمندان ایران را به خلق داستان و رمان و فیلم و سریال از این رویدادها سوق داده و خاطرات تاریخی ملت ایران در قالب آثار هنری، برای همیشه در تاریخ به یادگار مانده است.
در سال‌های نخست پیروزی انقلاب اسلامی، علیرغم سختی‌هایی که بر سر راه هنرمندان و تولید کنندگان آثار هنری قرار داشت و با وجود امکانات و تجهیزات کم ،عشق و شور و حرارتی در مردم و هنرمندان وجود داشت که هر کمبودی را جبران می‌کرد. از طرفی وجود فاصله زمانی و تاریخی اندک از زمان حکومت پهلوی، باعث می‌شد که مردم و جوانان ایرانی که شخصا در همه صحنه‌های انقلاب حضور داشتند، با علاقه به آثار هنری نگاه کنند. آنان همان چیزهایی را که دیده و شنیده بودند، در سرودها و فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی می‌دیدند و می‌شنیدند و گویی، خاطرات خود را مرور می‌کردند.»
وی در ادامه می‌گوید: «جاذبه‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی انقلاب اسلامی، هنرمندان را در همه زمینه‌ها به صحنه کشاند و هنرمندان، عهد تازه‌ای با مردم، جامعه و انقلاب استوار کردند. برمبنای این عهد، هنرمندان به جز عوامگرایی و نخبه گرایی، در راه سوم با عبور از تظاهر و تفاخر سطحی، سعی در رسیدن به  گوهر حقیقت هنر داشتند و روش‌های جدیدی را برای بیان هنرمندانه رویدادهای انقلاب جست و جو می‌کردند. انقلاب اسلامی ایران یک انقلاب استثنایی و پدیده ای منحصر به فرد در قرن بیستم بود؛ هم در پیدایش و هم در کیفیت مبارزه و هم در انگیزه انقلاب. آگاهی از این تمایز،  کمک مؤثری در شناخت توانایی‌های انقلاب اسلامی و هنر برخاسته از آن می‌کند. به عبارت دیگر، انقلاب اسلامی در کنار وجوه‌اشتراک و تشابهاتی که با سایر انقلاب‌ها دارد، ویژگی‌های خاص خود را هم دارد که ماهیت ایدئولوژیک و اسلامی آن را مشخص می‌کند. این ویژگی‌ها منحصر به انقلاب اسلامی است و می‌توان آن را در فرهنگ و هنر انقلاب نیز مشاهده کرد.»
این کارشناس ارشد تاریخ انقلاب اسلامی تاکید می‌کند: «یکی از ویژگی‌های منحصر به‌ فرد انقلاب اسلامی، تداوم و استمرار آن است. این موضوع باعث شده است با وجود گذشت 40 سال از پیروزی، انقلاب همچنان بردل و روح تشنگان حق و عدالت تاثیر بگذارد. دلیل این ماندگاری چیست؟ مقام معظم رهبری این خصوصیت انقلاب را ناشی از سخن حق انقلاب می‌دانند و این خاصیت حق است که پابرجا و استوار می‌ماند.
هنر انقلاب اسلامی نیز از ویژگی تداوم برخوردار است و از زمان شکل‌گیری انقلاب اسلامی در میان مردم، بستر شکوفایی و سپس رشد آن، هموار شده است. تصانیف و سرودهای انقلابی، اجرای تئاتر‌های مرتبط با فضای انقلاب و نقاشی‌های دیواری از جمله نمونه‌های بروز و ظهور هنر در دوران انقلاب اسلامی است که تاکنون در تمام برهه‌ها، حضور پررنگ و فعال داشته است. همچنین هنرمندان عکاس و فیلمساز نیز در مواقع و مواضع مهم و حساس انقلاب اسلامی، حاضر بوده‌اند و نقش غیرقابل انکاری در ثبت و ضبط رویدادهای تاثیرگذار داشته‌اند.
خط کلی نظام اسلامی، ایجاد تمدن اسلامی
انقلاب اسلامی با اتکای به دین و حضور توده‌های مردم و با رهبری امام خمینی(ره) به پیروزی رسید و توانست در وجوه گوناگون از جمله عرصه فرهنگ به نتایج و ثمرات گرانبهایی دست یابد. امروز نیز ملت ایران و حرکت تکاملی انقلاب اسلامی با رهبری امام خامنه‌ای به‌عنوان ولی فقیه و رهبر نظام اسلامی در مسیر دستیابی به اهدافش قرار دارد.
ناظر به ادامه این حرکت باید گفت که «خط کلّی نظام اسلامی» ایجاد «تمدن اسلامی» است: خط کلّی نظام اسلامی چیست؟ اگر بخواهیم پاسخ این سؤال را در یک جمله ادا کنیم، خواهیم گفت خط کلی نظام اسلامی، رسیدن به تمدن اسلامی است.
ملت ایران در گام نخست توانست با رهبری حضرت امام (ره) در داخل کشور خود حرکتی فراگیر را شکل داده و ماندگار کند. هرچند دستاوردهایی چون احیاء دینداری، هویت و خودباوری تا حد قابل توجهی در ایران اسلامی به‌ دست آمده اما تا فراگیر شدن این فضا در جهان اسلام هنوز فاصله زیادی داریم. این انقلاب در بطن خود ظرفیت و قدرتی عظیم را نهفته دارد. حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی با همین نگاه است. «وقتی‌که ملت ایران توانست خود را به آن نقطه‌ای برساند که بتواند به‌عنوان یک ملّت مُسلمِ به معنای حقیقی کلمه خود را به دنیا نشان بدهد، این بزرگ‌ترین تبلیغ اسلام است؛ ملّت‌های دیگر هم روانه همین طرف خواهند شد و تشکیل امّت بزرگ اسلامی که مایه عزّت و مایه ترویج اسلام در سراسر جهان است، اتّفاق خواهد افتاد؛ آن مدنیّت اسلامی که انتظارش را داریم که بتواند بر مدنیّت مادّی گمراه‌کننده و فاسد غربی غلبه پیدا کند، آن روز تحقّق پیدا خواهد کرد؛ مقدّمه‌اش اینجا است؛ مقدّمه‌اش این است که ما ملّت ایران بتوانیم به سمت الگو شدن پیش برویم. خب، همه باید همّت کنند؛ هم مسئولین باید همّت کنند، هم آحاد مردم باید همّت کنند. این قضیّه هم قضیّه یک‌سال و دوسال نیست، قضیّه بلندمدّت است.»(بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اقشار مختلف مردم 11/5/95)