سلاطین اقتصادی زیر تیغ ساماندهی تراکنش‌ها

کد خبر: ۱۵۳۴۲۴

تاریخ: ۰۸ بهمن ۱۳۹۷ - ۱۸:۳۳

نظام پولی و بانکی ایران به علت غیرشفاف بودن سلطان‌پرور است. با توجه به اینکه امروزه تقریباً تمامی پرداخت‌ها در بستر بانکی انجام می‌شود با ساماندهی تراکنش‌های بانکی توسط بانک مرکزی، عرصه بر سلاطین اقتصادی تنگ
می‌شود.
هر از چندگاهی است در کشور خبر دستگیری‌ سلاطین و دانه درشت‌های مفاسد اقتصادی شنیده می‌شود؛ این سلطان‌ها از یک بخش اقتصادی خاص نیستند و تقریبا در همه‌ بخش‌های سودده، غیرشفاف و غیررقابتی اقتصاد کشور حضور دارند؛ سلطان سکه و قیر دو نمونه از سلطان‌هایی بودند که طی سه ماه گذشته اعدام شدند. علاوه‌بر سلاطین ذکر شده، ده‌ها دانه درشت مفاسد اقتصادی نیز از گذشته در اقتصاد ایران حضور داشته و دارند که بعضی از آنها به اعدام محکوم شده‌اند و تعدادی نیز از چنگ قانون‌گریخته‌اند.
معمولاً سلطان‌های اقتصادی به بخش‌‌های پربازده اقتصاد ورود می‌کنند؛ این افراد با اقدامات خود سبب بی‌ثباتی اقتصادی و نوسان قیمت‌ها می‌شوند. سلطان‌های اقتصادی با ایجاد رانت، انحصار و اقدامات مخرب موجب ایجاد رقابت نابرابر، کاهش بازدهی بخش مولد، کاهش رفاه جامعه و توزیع ناعادلانه درآمد می‌شوند.
چرایی سلطان پروری در اقتصاد ایران
با این توضیحات حال این سؤال مطرح است که چرا اقتصاد ایران این قدر سلطان پرور است؛ چگونه این سلاطین، هزاران میلیارد تومان تراکنش در بستر بانکی انجام می‌دهند و مقام ناظر بانکی چندین سال متوجه تراکنش مشکوک این سلاطین نمی‌شود؛ چطور هزاران میلیارد تومان در بانک‌ها جابه‌جا می‌شود و ابزاری مناسب برای کشف این تخلفات در هنگام وقع جرم وجود ندارد.
برای پاسخ به این سؤالات لازم است نگاهی به ساختار نظام بانکی کشور بیندازیم. سیستم بانکی هر کشوری، بستری برای سپرده‌گذاری، اخذ تسهیلات و نقل‌وانتقال پول است. متأسفانه در نظام بانکی ایران ابزارهای پرداخت غیرشفاف و حساب‌های بی‌هویت وجود دارد؛ به تاریخچه تراکنش حساب افراد توجه نمی‌شود؛ رصد جریان پول در بستر بانکی صورت نمی‌گیرد و در یک کلام ساماندهی تراکنش‌های بانکی اتفاق نیفتاده است. این عوامل دست‌به‌دست هم داده است تا مجالی برای رشد قارچ گونه سلاطین و دانه درشت‌های مفاسد اقتصادی شود.
راهکار قریب به اتفاق صاحب‌نظران و کارشناسان اقتصادی برای ریشه‌کن کردن سلاطین و مفاسد اقتصادی، انجام اصلاحات ساختاری در حوزه پولی- بانکی، ساماندهی تراکنش‌های بانکی و رصد جریان پول در نظام بانکی است. برای مشخص شدن اهمیت ساماندهی تراکنش‌های بانکی و رصد جریان پول در نظام بانکی، مورد سلطان سکه قابل توجه است.
وحید مظلومین ملقب به سلطان سکه، ۱۷۰هزار تراکنش مالی در قالب ۲۱۹ حساب به ارزش ۱۴ هزار میلیارد تومان انجام داده است؛ وی این تراکنش‌ها را در حساب‌های متعددی و به نام افراد مختلف انجام داده است به ‌طوریکه سلطان سکه و همدستانش برای اینکه بتوانند به اندازه دلخواه تراکنش انجام داده و شناسایی نشوند اولاً حساب‌های متعددی برای خود افتتاح کرده‌اند تا حجم تراکنش‌ها برای هر حساب کاهش یابد، ثانیاً از حساب‌های افراد عادی مانند خانم‌های خانه‌دار، اقوام و بستگان که نهادهای قانونی کمتر به آنها مشکوک می‌شوند استفاده ‌کرده‌اند.
مبارزه با سلاطین اقتصادی
با ساماندهی تراکنش‌ها
همان‌طور که ملاحظه می‌شود نظام بانکی بستری است که تقریباً تمامی تراکنش‌ها در این بستر انجام می‌شود؛ بنابراین اگر بانک مرکزی به عنوان متولی نظام بانکی که یکی از مهم‌ترین وظیفه آن تضمین سلامت نظام بانکی است تراکنش‌های بانکی را ساماندهی کند دیگر شاهد رشد قارچ گونه سلاطین اقتصادی نخواهیم بود.
اهمیت تراکنش‌های بانکی از آن جهت است که قریب به اتفاق دریافت‌ها و پرداخت‌ها به‌وسیله تراکنش بانکی انجام می‌شود چرا که پول نقد کمتر از 3درصد نقدینگی را تشکیل می‌دهد و اگر هم پرداختی به‌وسیله پول نقد انجام شود قابل توجه نیست در ضمن ریسک فراوانی برای پول نقد وجود دارد؛ پرداخت به‌وسیله چک نیز با اصلاحاتی که بانک مرکزی انجام داده است تقریبا شفاف شده است.
تجربیات کشورهای پیشرفته در زمینه ساماندهی تراکنش بانکی نیز نشان می‌دهد این کشورها برای کشف مفسدان اقتصادی و مبارزه با فساد به تراکنش‌های بانکی توجه ویژه دارند به‌ طوریکه در نظام بانکی این کشورها، همه‌ ابزارهای پرداخت برای حاکمیت شفاف است؛ ورودی و خروجی حساب‌ها بررسی می‌شود و اگر حجم تراکنش‌ها از یک حد مشخصی فراتر رود علت و نوع معامله مشخص می‌گردد. نکته دیگر آن است که در کشورهای پیشرفته به تاریخچه تراکنش افراد توجه ویژه دارند و در صورتی که موجودی حساب از یک مقدار نرمال فراتر رود فرد باید توضیحات لازم را ارائه
کند.