جلوگیری از ورود فرهنگ مبتذل غرب با غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان - بخش نخست

الگوی اسلامی در مدارس ایران

کد خبر: ۱۵۲۹۲۶

تاریخ: ۰۲ بهمن ۱۳۹۷ - ۲۰:۰۸

فریده شریفی
اکثر نوجوانان و جوانان صبح زود با صدای مادر یا پدر از خواب بیدار شده و صبحانه خورده یا نخورده سریع لباس می‌پوشند و به سمت مدرسه می‌شتابند. در خیابان‌های پر سر و صدا و پر ترافیک آن‌قدر هیاهو و شلوغی است که رسیدن به محیط مدرسه یک نوع آرامش و راحتی به حساب می‌آید، اما رفتن به مدرسه و کلاس درس هم تازه اول فعالیت و سختی است، دانش‌آموز باید کاملاً از هیاهو و شلوغی به دور باشد و با فراغ بال و آسودگی خیال به درس‌ها گوش کند و آنها را فرا گیرد تا خدای ناکرده عقب‌افتادگی و دغدغه‌ای در فراگیری درس به وجود نیاید، اما این نوجوانان یا جوان چقدر باید آمادگی ذهنی داشته باشد و چه قدر باید فکرش آسوده و راحت باشد تا دروس را به خوبی فراگیرد و پسرفتی نداشته باشد؟ همه این‌ها به محیط زندگی، فضای خانواده و فضای آموزشی مربوط می‌شود.
آرامش، تفریح و استراحت امروزه به یک نیاز و دغدغه اصلی زندگی انسان‌ها به ویژه شهروندان شهرهای مختلف تبدیل شده است.
این نیاز به دلیل گسترش پدیده شهرنشینی و زندگی ماشینی به وجود آمده است و در همه اقشار جامعه این احساس وجود دارد که زمانی را به استراحت، آرامش و تفریح بپردازند.
در مدارس نیز معمولاً در آخرین دقایق کلاس درس دانش‌آموزان بی‌اختیار لحظه‌شماری می‌کنند تا با شنیدن صدای زنگ مدرسه ناگهان از جا برخاسته و با شتاب هر چه بیشتر خودشان را به حیاط برسانند و برای لحظاتی هم که شده فارغ از کلاس و درس با دوستان خود به بازی و تفریح بپردازند.
این لحظات هر چند کوتاه اما می‌تواند اثرات مثبتی در تجدید روحیه و انرژی کودکان و نوجوانان برای شروع کلاس دیگر و فراگیری دروس باشد، اما به راستی چگونه می‌توان این لحظات و این زمان را برای دانش‌آموزان تبدیل به اوقات سازنده، مؤثر و آرامش‌بخش نمود به نحوی که باعث شکوفایی، بالندگی و سازندگی در کودکان و نوجوانان شود این دغدغه‌ای است که با تعدادی از کارشناسان و والدین کودکان به بحث و گفت‌وگو گذاشته‌ایم.
جایگاه سرگرمی و تفریح
در سلامت روانی و جسمانی کودکان
کودکان از همان بدو تولد نیاز به بازی، سرگرمی و فعالیت‌های آموزشی دارند، چرا که نوع فعالیت‌های آموزشی و نوع بازی‌ها و تفریحاتی که والدین برای آنها انتخاب می‌کنند می‌تواند در رشد، خلاقیت و شکوفایی استعدادهای آنان مؤثر باشد.
نحوه گذراندن اوقات فراغت و تفریح دانش‌آموزان که آینده‌سازان این مملکت هستند نیز در نحوه رشد و خلاقیت آنان تأثیر فراوانی دارد.
«معصومه طاهریانپور» روانشناس و کارشناس مسائل اجتماعی در این باره می‌گوید: «دانش‌آموزان برای فراگیری بهتر دروس و تکالیف باید زمانی برای تفریح و سرگرمی داشته باشند البته تفریح نه به معنای عام آن بلکه منظور فعالیتی است که با هدف تجدید قوای جسمی و روحی و بازسازی قوای از دست رفته صورت گیرد. یک سرگرمی و تفریح خوب و سالم می‌تواند در افراد نشاط و سرزنده بودن به وجود آورد و قوای جسمانی و روحی بسیار مناسبی برای آنان فراهم آورد بنابراین انسان‌ها در هر مقطع سنی که باشند نیاز به تفریح و سرگرمی دارند.»
وی اضافه می‌کند: «یکی از شاخصه‌های سلامت جامعه وجود تفریحات سالم و سرگرمی‌های مناسب و انگیزشی است که در افراد روحیه سازندگی، خلاقیت و نوآوری ایجاد کند در واقع در دوره‌ای که فعالیت‌های شهرنشینی و زندگی مدرن و ماشینی همه ابعاد و جوانب زندگی بشری را تحت تأثیر خود قرار داده یک فعالیت مفرح و سالم می‌تواند انگیزه‌ای برای رشد و سلامت باشد.»
«مریم اقتداری» که مادری خانه‌دار و دارای دو فرزند پسر می‌باشد درباره نقش اوقات فراغت، تفریح و فعالیت‌های سرگرم کننده در طول سال تحصیلی برای فرزندانش به گزارشگر کیهان می‌گوید: «متأسفانه در جامعه و در بین خانواده‌ها این عقیده رایج شده است که اوقات فراغت فقط مربوط به ایام تابستان است و دانش‌آموزان در هنگام تحصیل نیازی به تفریح و آرامش و سرگرمی ندارند در حالی که به عقیده من اگر کودکان و نوجوانان در هنگام رفتن به مدرسه و درس خواندن به فعالیت‌های ورزشی و سرگرمی‌های سالم و سازنده مشغول شوند و زنگ ورزش خوبی داشته باشند انگیزه آنان برای درس خواندن زیاد می‌شود.»
وی اضافه می‌کند: «اگر در مدارس برنامه‌های آموزشی مناسب برای دانش‌آموزان برابر معیارهای اسلامی تدارک دیده شود وقتی به خانه می‌آیند دیگر نیازی به نگاه کردن به تلویزیون یا مشغول شدن به گوشی‌های همراه خود ندارند و آن‌قدر خود را پرانرژی و بی‌نیاز از سرگرمی‌های دیگر می‌بینند که مشغول مطالعه و مرور درس‌های خود می‌شوند.»
به گفته این خانم خانه‌دار، وزارت آموزش و پرورش و نهادها و دستگاه‌های ذی‌ربط در این زمینه مسئولیت و رسالت سنگین به عهده دارند و باید با همفکری و هماهنگی یکدیگر برنامه‌های مناسبی برای اوقات فراغت دانش‌آموزان در کنار فعالیت‌های درسی آنها تدارک ببینند، در عین حالی که این فعالیت‌ها باید در چارچوب‌های اسلامی و اهداف انقلاب اسلامی باشد.
نیاز کودکان
به فعالیت‌های سالم جسمی
دانش‌آموزان در طول مدت کلاس نیاز به تحرک و فعالیت دارند، اگر دانش‌آموزان برای مدت زمان طولانی بنشینند به اندازه کافی درگیر فضای درسی نمی‌شوند و برخی نیز به طور کامل از فضا خارج می‌شوند. حرکت کردن بهترین راه برای دادن یک وقفه و استراحت به مغز است در این صورت هنگامی که دوباره زمان تمرکز کردن و فراگیری دروس می‌رسد می‌توانند وظایفشان را بهتر انجام دهند.
یک کارشناس تربیت‌بدنی و علوم ورزشی در این باره می‌گوید: «ورزش کردن یکی از فعالیت‌های بسیار مناسب برای کودکان، نوجوانان و جوانان در همه ایام تحصیلی، تابستان و زمستان می‌باشد، چرا که بازی‌های ورزشی به یادگیری مهارت‌های رفتاری و ذهنی کمک می‌کند و باعث می‌شود که دانش‌آموزان هم از فضاهای افسردگی و خمودگی فاصله بگیرند و هم شور و نشاط فراگیری دروس را در آنها افزایش می‌دهد.»
وی اضافه می‌کند: «توسعه میادین و سالن‌های ورزشی، برگزاری اردوهای مختلف ورزشی و حتی ایجاد مسابقات کوتاه در هنگام زنگ تفریح می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت جسمی و روحی دانش‌آموزان باشد و زمینه تاثیرپذیری آنان برای مطالعات بیشتر و دروس فراگیرتر را فراهم سازد.»
به گفته این کارشناس انجام فعالیت‌های بدنی و ورزشی علاو بر اینکه توانایی جسمانی نوجوانان و جوانان را افزایش می‌دهد آنان را ازآسیب‌های اجتماعی، اعتیاد، بزهکاری و... دور می‌سازد. متخصصان و کارشناسان بر این باور هستند که اصول تربیتی از طریق حرکت بدنی سریع‌تر القا می‌شود و جوانان در این زمینه اثرپذیری بیشتری دارند.
نتایج یک تحقیق بر دانش‌آموزان یک مدرسه نشان داد که کودکان و نوجوانانی که در هنگام زنگ تفریح از فعالیت‌های ورزشی،‌ مسابقات و سرگرمی‌های مناسب و سودمند استفاده می‌کنند ذهنشان برای فراگیری آماده‌تر از کودکانی است که در همان زمان مشغول مطالعه و مرور درس‌ها هستند. در برخی از کشورها استادان یوگا به کلاس‌های درس می‌روند تا به آنها یاد بدهند که چگونه حرکات نرمشی انجام بدهند تا در هنگام زنگ تفریح از این حرکات استفاده و با آمادگی بیشتری در کلاس‌های بعدی حاضر شوند.
آقایی که صاحب سه فرزند می‌باشد در این‌باره می‌گوید: «برنامه‌ریزی برای فعالیت‌ ساعت تفریح دانش‌آموزان در مدارس اقدامی بسیار موثر و پسندیده است زیرا موجب می‌شود تا کودکان با فراغ‌بال، آرامش و آسودگی بیشتری به کلاس بروند و انرژی بیشتری برای فراگیری مطالب درسی داشته باشند.»
وی اضافه می‌کند: «گاهی به خاطر کوچک بودن حیاط مدرسه و نبودن امکانات مناسب،‌ بچه‌ها همدیگر را دنبال می‌کند، بازی می‌کنند و ممکن است خطراتی برای آنها در این فضاهای کوچک به وجود آید. بنابراین اگر بتوان در هنگام زنگ تفریح برای دانش‌آموزان مسابقات و برنامه‌هایی مناسب و آموزشی در نظر گرفت که با نظارت مسئولین مدرسه این کار صورت گیرد  هم دانش‌آموزان وقت تفریح خود را به خوبی گذرانده و از این زمان بهترین استفاده را خواهند برد و هم نگرانی والدین برای بازی ‌بچه‌ها در حیاط مدرسه کاهش پیدا خواهد کرد.»
این پدر نگران به حادثه‌ای که چندی پیش برای یکی از دوستان فرزندش در مدرسه اتفاق افتاده نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: «چند ماه پیش پسرم تعریف می‌کرد که یکی از دوستانش به هنگام زنگ تفریح و بازی در حیاط مدرسه با شدت به یکی از بچه‌‌ها برخورد کرده و بینی آن دانش‌آموز شکسته بود که با وضع بدی در حالی که خون زیادی از بینی او جاری شده بود به بیمارستان منتقل شد. به همین دلیل فعالیت‌های ورزشی، حرکات نرمشی و هرگونه تحرک بدنی باید با نظارت مربیان تربیت بدنی و مسئولین مدرسه صورت گیرد.»
محققان و پزشکان توصیه جدی دارند که کودکان و نوجوانان از همان سنین کودکی فعالیت‌های ورزشی را دنبال کنند تا در بزرگسالی به بیماری‌های چاقی و اضافه وزن دچار نشوند.
چند لحظه کوتاه اما پرثمر
زنگ تفریح زمانی کوتاه و زودگذر اما اثر گذار است، دانش‌آموزان در این دقایق کوتاه می‌توانند کارهای زیادی انجام دهند و مهارت‌‌های زیادی کسب کنند.
معصومه طاهریانپور کارشناس در این‌باره می‌گوید: «مهارت‌های اجتماعی، آداب معاشرت، شکست خوردن و درس گرفتن از شکست، موفقیت و احساس خوبی که از پیروزی به دست می‌آید، چگونه رفتار کردن با مردم، انگیزه برای فعالیت‌های اقتصادی و انتخاب شغل‌های آینده و... از جمله مسائلی است که کودکان در هنگام زنگ تفریح، فعالیت‌های اجتماعی، سرگرمی‌های مشترک، بازی‌های دسته جمعی و انجام فعالیت‌های ورزشی و مسابقه می‌آموزند.»
وی اضافه می‌کند: «در ایران فضای آموزشی مدارس معمولا یک محیط داخلی محدودی است  و با توجه به اینکه اکثر مدارس از استانداردهای لازم برای مدارس برخوردار نیستند آموزش و پرورش در یک محیط سربسته و کوچک صورت می‌گیرد به همین دلیل امکان برگزاری مسابقات ورزشی، بازی‌های دسته‌جمعی و فعالیت‌های گروهی در محیط‌‌هایی باز و حیاط‌هایی بزرگ وجود ندارد بنابراین مسئولان و مربیان پرورشی و تربیتی باید نهایت هوشیاری را از خود نشان دهند تا در فضای کوچک و محدود مناسب‌ترین فعالیت‌های سرگرم‌کننده را در اختیار فرزندان و دانش‌آموزان قرار دهند و آنها را به حرکت و فعالیت‌ و خلاقیت تشویق نمایند.»
براساس تحقیقات  انجام شده در برخی از کشورهای در حال توسعه، مشکلات عمده‌گذران اوقات فراغت، نداشتن امکانات سالم تفریحی،‌ عدم آگاهی، نداشتن برنامه صحیح و اصولی و همچنین اجرای سیاست‌های نامناسب فرهنگی و اقتصادی موجب انحراف نوجوانان و جوانان و کشیده شدن آنان به سوی تفریحات ناسالم شده است. پژوهش‌های انجام شده در ایران نیز حاکی از این است که بسیاری از معضلات اخلاقی و فرهنگی در بین نوجوانان و جوانان حاصل نبودن برنامه‌ریز‌ی‌های مناسب از سوی سازمان‌های ذی‌ربط برای پرکردن مناسب اوقات فراغت کودکان و نوجوانان است.
بنابراین لزوم برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مناسب و وضع‌ قوانین لازم برای غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان برای جلوگیری از هجوم فرهنگ وارداتی غرب و گرایش جوانان به سرگرمی‌های مبتذل و بی‌ارزش مانند بازی‌های رایانه‌ای استفاده از فضای مجازی بدون کنترل، وبگردی... لازم و ضروری است.
از طرفی باید مراقب بود تا برنامه‌های دشمن در قالب سند 2030 یا امثال آن در مدارس و در غفلت برخی مسئولان اجرا نشود، چرا که دشمن برنامه‌های بلند مدتی برای به انحراف کشاندن انقلاب اسلامی و تسلط برافکار نوجوانان و جوانان کشور‌مان دارد، گرچه تاکنون موفق نشده و نتوانستند در این زمینه موفقیتی کسب کنند اما لازم است در این‌باره هوشیارتر و آگاهانه‌تر قدم برداشت.