دیدگاه اساتید

« اقتصاد مقاومتی » پادزهر تهدیدات اقتصادی

کد خبر: ۱۵۱۰۸۶

تاریخ: ۱۱ دی ۱۳۹۷ - ۱۹:۲۳

* حسن گلی‎زاده
پژوهشگر و مدرس دانشگاه

در چند سال اخیر و با شدت یافتن تحریم‌های یک‌جانبه و غیرانسانی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران با هدف متوقف کردن برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای کشورمان، واژه «اقتصاد مقاومتی» به ادبیات اقتصادی کشور اضافه و به فراخور حال و روز اقتصاد ایران مورد بحث قرار گرفته است.
این واژه برای اولین بار در دیدار کارآفرینان با رهبر معظم انقلاب‌(مدظله) مطرح گردید. در همین دیدار، رهبر معظم انقلاب «اقتصاد مقاومتی» را معنا و مفهومی از کارآفرینی معرفی و برای نیاز اساسی کشور به کارآفرینی نیز دو دلیل «فشار اقتصادی دشمنان» و «آمادگی کشور برای جهش» را تبیین فرمودند. [بیانات در جمع کارآفرینان سراسر کشور | 16 شهریور 1389]
در این بین، امروزه دانش را به عنوان شاه‎کلید پیشرفت و تولید می‌شناسند که بدون شک، مسیر توسعه هر کشور از طریق توجه ویژه به منابع دانش بنیان و سرمایه‌های فکری آن کشور هموار می‌گردد. در دین مبین اسلام نیز مکرراً به مقوله علم و دانش توجه ویژه شده است و حتی طلب علم و دانش‌آموزی را به عنوان یک فریضه بر هر زن و مرد مسلمان قرار داده است. پیامبر گرامی اسلام‌(ص) نیز بر ضرورت دستیابی به علم و دانش در آن سوی مرزها اشاره نموده‌اند و این بدان معنی است که کسب علم و دانش حد و مرز نمی‌شناسد.
رهبر فرزانه انقلاب (مدظله) نیز بارها و به کرات در فرامین و سخنان خویش بر این نکته ظریف اشاره داشته‌اند و آحاد مردم و مسئولین را متوجه این امر کرده‌اند که برای پیشرفت کشور، حرکت در مسیر علمی و اکتساب دانش ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. ایشان مقوله اقتصاد مقاومتی و فرآیندهای لازم جهت تحقق توسعه دانش بنیان را نیز در خلال رهنمودهای خود، به روشنی تبیین کرده‌اند و از تدقیق و تأمل بر آن‌ها می‌توان راه حل‌های کارگشایی را استخراج نمود.
در دنیای امروزی، دانش ابزار قدرت و اقتدار است و این ابزار در نظام جمهوری اسلامی ایران، هنگامی به منصه ظهور می‌رسد که به صورت بومی، درون‌زا، هم‎جهت با دین و هم‎دوش با فضائل اخلاقی و احساس تعهد باشد. از این رو، تبیین راهبرد اقتصاد مقاومتی در دفاع و توسعه دانش بنیان کشور از اهمیت دوچندان و مضاعفی برخوردار است.
امروزه نگاه دشمن در تهدید، ترکیبی از جنگ سخت و نرم است و با طرح جنگ هوشمند درصدد اثرگذاری بر کشورهای گوناگون بالاخص جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. پس با توجه به تهدیدات جدید پیش رو، پدافندی همچون دفاع دانش بنیان یا دانش محور طرح می‌گردد که نه تنها پارامتر کمّیت و نیروی انسانی در آن، کمتر حائز اهمیت است بلکه در مقابله با تهدیدات آتی در زمینه‌های سخت، نرم و هوشمند می‌تواند برنامه‌ای جامع و همه‌جانبه در برابر تمهیدات دشمنان باشد.
در همین رابطه، اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاست‌های کلان سیاسی و امنیتی نظام اسلامی و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی دشمن شکل می‌گیرد تا بتواند در برابر ضربات تحریم‌ها و توطئه‌های گوناگون اقتصادی نظام استکبار مقاومت کرده، توسعه خود را ادامه دهد و روند رو به رشد همه جانبه خود را در ابعاد ملی، منطقه‌ای و جهانی حفظ نماید. افزون بر این، مقوله اقتصاد مقاومتی رابطه نزدیکی با انسجام ملی دارد. به بیان بهتر، منظور از اقتصاد مقاومتی واقعی، یک اقتصاد فعال و پویاست نه اقتصادی منفعل و بسته؛ بطوریکه کشور ضمن مقاومت در برابر موانع و ناملایمات، روند پیشرفت پایدار خود را استمرار بخشد.
در این راستا نقطه آغازین اقتصاد مقاومتی، سیاستگذاری در جهت اصلاح الگوی مصرف است چراکه مصرف بهینه، تولید را جهت می‌دهد و این دو در کنار یکدیگر، جهت سرمایه‌گذاری را مشخص می‌کنند. رونق تولید داخلی و کاستن از وارداتی که می‌تواند به افول و کم رونقی و توقف واحدهای تولیدی داخلی منجر شود، استقلال داخلی، قطع وابستگی به خارج و ارتقای تکنولوژی در سطوح کلان را به همراه دارد.
به علاوه، مدیریت و تنظیم واردات برای کمینه نمودن نیاز کشور به ارز و حمایت از تولیدات داخل، هدایت سیل نقدینگی موجود به سمت اقتصاد مولد و حذف ریشه‌های سوداگری در اقتصاد از دیگر عواملی است که می‌توان در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی و مقابله با تهدیدات معیشتی که از سوی دشمن متخاصم سازماندهی می‌شود، برشمرد.
هم‎راستا با تدابیر فوق الذکر اما شکل گیری روحیه «جهاد اقتصادی»، «تولید ملی» و «حمیت ایرانی» می‌تواند راهگشای بسیاری از موانع اقتصادی موجود در کشور باشد. ضمن آنکه برای تقویت اقتصاد ملی، «دیپلماسی اقتصاد مقاومتی» از جمله کارویژه‌های مهم در این عرصه محسوب می‌شود چراکه می‌توان با تمهید مراودات اقتصادی با سایر کشورها و تشکیل جبهه واحد اقتصادی در برابر کشورهای مستکبر و جهانخوار، از خطرات احتمالی مصون ماند.
در پایان باید اذعان داشت که دستیابی به شرایط ترسیم شده که پیشتر از نظر گذشت، شدنی و ممکن است؛ چراکه نظام اسلامی قادر است با برنامه‌ریزی، تلاش، تدوین استراتژی‌ها و اقدامات لازم با محوریت اقتصاد مقاومتی، بخش عمده‌ای از تهدیدات کنونی را به فرصت‌هایی بی‌نظیر تبدیل کند.