مدیریت پسماند چگونه به حفظ منابع و ثروت‌های ملی کمک می‌کند؟

کد خبر: ۱۴۷۴۶۹

تاریخ: ۲۸ آبان ۱۳۹۷ - ۲۲:۰۲

یک کارشناس محیط زیست با‌ اشاره به مزیت‌های تفکیک پسماندها از مبدا، چگونگی جلوگیری از هدر رفت ثروت‌های ملی و منابع کشور با مدیریت پسماند را تشریح کرد.
کارشناس پسماند اداره محیط زیست استان تهران درگفت‌و‌گو با ایسنا با بیان اینکه هنگامی که صحبت از تفکیک از مبدأ پسماندها می‌شود جداسازی پسماندهای خشک و ‌تر به ذهن می‌رسد، تاکید کرد: با توجه به اینکه پیشگیری بهتر از درمان است، در حوزه مدیریت پسماند باید تلاش کرد تا حد امکان پسماند کمتری تولید شود. با این اقدام در مرحله بعدی انرژی کمتری برای تفکیک و دفع پسماند صرف می‌شود.
اصلاح الگوی مصرف، اولین قدم برای مدیریت پسماندها
فاطمه اکبرپور با ‌اشاره به اینکه می‌توان با تولید کمتر زباله‌هایی که از شیشه، کاغذ و نایلون تشکیل شده است برای حفاظت از محیط‌ زیست قدم جدی برداریم، ادامه داد: واقعیت این است که امروزه تولید پسماند تبدیل به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی روزمره شده است و تنها کار مفیدی که می‌توان در این‌باره انجام داد تولید پسماند کمتر و تفکیک از مبدأ است. اولین قدم برای تفکیک از مبدأ پسماندها، اصلاح الگوی مصرف یعنی خرید به اندازه نیاز و پرهیز از اسراف در خرید و مصرف است.
اکبرپور افزود: خرید کالای با کیفیت، تاکید بر استفاده از کیسه‌های پارچه‌ای و برزنتی به جای کیسه‌های پلاستیکی، استفاده از وسایل برقی که قابلیت شارژ باتری دارند، استفاده از فلش‌ها و هارد اکسترنال به جای CD وDVD، خرید محصولاتی که با بسته‌بندی‌های قابل بازیافت به بازار عرضه شده‌اند، استفاده کمتر از غذاهای آماده به دلیل کاهش استفاده از ظروف یک‌بار مصرف و... اقدامات ساده‌ای است که انجام آنها می‌تواند به عادات روزمره مفید تبدیل و باعث کاهش تولید پسماند شود و نتیجه آن صرف انرژی کمتری برای تفکیک و دفع پسماند خواهد شد.
وی با بیان اینکه برای پسماندهای خشک نیز می‌توان دسته‌بندی‌های متفاوتی را انجام داد، گفت: برای مثال می‌توان پلاستیک‌ها، شیشه‌ها، قوطی‌های فلزی، کارتن و مقوا و پسماندهای برقی و الکترونیک مانند گوشی همراه، قطعات کامپیوتر، باتری‌ها و... را در چند دسته جدا قرار داد تا در صورت امکان دوباره از آنها استفاده و در غیر این‌صورت به صورت پسماندهای تفکیک شده به مراکز مربوطه تحویل داده شود.
تفکیک از مبدا پسماندها راهی برای جلوگیری از هدر رفت ثروت ملی
این کارشناس محیط زیست با ‌اشاره به مزیت‌های تفکیک پسماندها از مبدا تاکید کرد: برای کاهش خطرات ناشی از دفن پسماندها، جلوگیری از هدر رفت ثروت‌های ملی و منابع کشور، جلوگیری از اختصاص اراضی برای دفن پسماندها و کاهش وسعت این اراضی، کاهش هزینه‌های جمع‌آوری و حمل‌ونقل پسماندها، منافع اقتصادی قابل کسب از مواد تفکیک شده، اشتغال و کارآفرینی و توسعه صنعت بازیافت و اقتصاد سبز باید موضوع تفکیک از مبدأ پسماندهای‌تر و خشک را جدی گرفت.
اکبرپور ادامه داد: پسماندهای تر، پسماندهای فسادپذیر هستند و قابلیت تبدیل به کمپوست به عنوان اصلاح‌کننده خاک را دارند. در صورتی‌که این پسماندها به‌صورت اصولی و به دقت از پسماندهای خشک و خطرناک در مبدأ جدا شود پتانسیل خوبی برای تبدیل به کمپوست دارند. پسماندهای خشک نیز شامل فلزات، شیشه، کاغذ، کارتن، پلاستیک، لاستیک و... می‌شوند که جداسازی این پسماندها و استفاده از آنها در صنعت بازیافت سبب کاهش برداشت منابع اولیه از معادن و واردات می‌شود و علاوه‌بر اینکه جلوی هدر رفت سرمایه ملی را می‌گیرد سبب حفظ محیط زیست خواهد شد.
وی با ‌اشاره به چرخه بازیافت آلومینیوم توضیح داد: بازیافت آلومینیوم در مقایسه با فرآیند تولید خطی علاوه‌بر جلوگیری از دفع پسماند در محیط زیست و برداشت از معادن بوکسیت با ۹۴درصد صرفه‌جویی انرژی همراه است و در نتیجه آن تولید آلومینیوم با روشی به مراتب ارزان‌تر و بهره‌‌وری به مراتب بالاتر سبب جلوگیری از انتشار میلیون‌ها تن گاز گلخانه‌ای می‌شود.
این کارشناس پسماند اداره محیط زیست استان تهران اظهارداشت: چرخه بازیافت شیشه در مقایسه با فرآیند تولید خطی علاوه‌بر جلوگیری از دفع پسماند در محیط زیست و بدون نیاز به مواد اولیه خام با ۲۶ درصد صرفه‌جویی انرژی همراه است. در چرخه بازیافت لاستیک نیز به همین ترتیب در مقایسه با فرآیند تولید خطی علاوه‌بر جلوگیری از دفع پسماند در محیط زیست، مسموم‌شدن خاک و مصرف محصولات پتروشیمی با ۴۴ درصد صرفه‌جویی انرژی همراه است. که موجب تولید لاستیک با روشی به مراتب ارزان‌تر و بهره‌وری به مراتب بالاتر سبب جلوگیری از انتشار میلیون‌ها تن گاز گلخانه‌ای می‌شود.
جلوگیری از قطع ۱۷ درخت و مصرف ۱۴۵۰ لیتر نفت با بازیافت هر تن کاغذ
اکبرپور درباره چرخه بازیافت تولید کاغذ گفت: چرخه بازیافت کاغذ در مقایسه با فرآیند تولید خطی علاوه‌بر جلوگیری از دفع پسماند در محیط زیست، قطع درختان و سرازیر شدن میلیون‌ها لیتر پساب صنعتی به طبیعت با ۲۸درصد صرفه‌جویی انرژی همراه است. در نتیجه تولید کاغذ با روشی به مراتب ارزان‌تر و بهره‌وری به مراتب بالاتر، جلوگیری از انتشار میلیون‌ها تن گاز گلخانه‌ای و میلیون‌ها لیتر پساب صنعتی همراه است. باید به این نکته‌اشاره کرد که بازیافت هر تن کاغذ از قطع ۱۷ درخت، مصرف ۱۴۵۰ لیتر نفت، ۷ هزار کیلوژول انرژی، ۲۷متر مکعب آب و‌اشغال دو متر مکعب زمین برای دفن زباله جلوگیری می‌کند و این به این معنی ۲۸ درصد صرفه‌جویی انرژی و ۵۸ درصد صرفه‌جویی در مصرف آب و آلودگی هوای کمتر است.
تاثیر عملکرد شهرداری بر انگیزه مردم برای تفکیک پسماند از مبدا
وی با بیان اینکه به‌طور قطع اقدام شهرداری در جمع‌آوری و انتقال یک‌جای پسماندها بدون تفکیک و فقدان زیر ساخت‌های لازم در شهر برای تحقق تفکیک از مبدأ پسماندها باعث کاهش انگیزه‌های آن دسته از شهروندانی می‌شود که به‌طور داوطلبانه نسبت به تفکیک از مبدأ پسماندها اقدام می‌کنند، گفت: با این وجود تفکیک نکردن پسماندها با این استدلال منطقی به نظر نمی‌رسد، چرا که نقش مردم در حفظ منابع طبیعی، کاهش آلودگی، کاهش مصرف انرژی، کاهش تولید پسماند و تفکیک از مبدأ پسماندها پررنگ است و اجرای تفکیک از مبدأ با مشارکت همگانی و فعال مردم محقق می‌شود.
۶۵ درصد زباله‌های تولیدی در تهران، ‌تر هستند
به گفته این کارشناس پسماند، برای اینکه فرهنگ تفکیک از مبدا بتواند در کشور پیشرفت کند باید شهروندان نگاهی عمیق‌تر به تولید پسماند در خانه‌های خود داشته باشند. روزانه نزدیک به ۸۵۰۰ تن پسماند در شهر تهران تولید می‌شود که از این میزان حدود ۶۵ درصد زباله‌ها، زباله‌های‌تر است. در نتیجه ۳۵ درصد پسماندهای تولیدی در روز پسماندهای خشک هستند. در اکثر خانه‌های ما فقط یک سطل زباله نسبتا بزرگ (معمولا در آشپزخانه) قرار دارد و اعضای خانواده بدون توجه، تمام پسماندهای‌تر و خشک را یک‌جا در آن سطل جمع‌آوری می‌کنند، این در حالی است که مردم اکثر کشورهای جهان از چند سال پیش به اهمیت تفکیک پسماندها در حفظ محیط زیست و کاهش آلودگی‌ها پی برده‌اند و تا حد ممکن در طرح تفکیک زباله از مبدا مشارکت می‌کنند.
هر شهروند تهرانی سالانه ۳۱۰ کیلوگرم پسماند تولید می‌کند
اکبرپور افزود: هر تهرانی به‌طور میانگین در سال ۳۱۰ کیلوگرم پسماند شهری تولید می‌کند، و اگر وزن او را به‌طور میانگین ۶۵ کیلوگرم در نظر بگیریم، میزان تولید پسماندش حدود پنج برابر وزن خود است. وی ادامه داد: هر کیلوگرم پسماند شهری قابلیت تولید ۲۰۰ سی‌سی شیرابه را دارد که ۲۰۰ سی سی شیرابه می‌تواند ۶ متر مکعب زمین رودخانه‌ای را مسموم کند و مسمومیت ۶ متر مکعب آب منجر به مسمومیت ۲۰۰ رأس دام و ۱۰۰۰ نفر انسان می‌شود بنابراین کاهش تولید پسماندها در مرحله اول و کاهش میزان رطوبت در پسماند تولیدی به کاهش این موضوع کمک موثری خواهد کرد. از جمله اقداماتی که سبب کاهش میزان رطوبت پسماند و کاهش تولید شیرابه می‌شود می‌توان به خشک کردن تفاله چای، خالی کردن پسماندهای غذایی از ظروف قبل از شست و شو، خالی کردن بطری‌های آب و انواع نوشیدنی‌ها و فشرده کردن آن‌ها، کاهش ضخامت پوست میوه‌ها و...‌اشاره کرد.
پیشرفت یک جامعه به عملکرد شهروندان آن بستگی دارد
این کارشناس پسماند اداره محیط زیست استان تهران اظهار  داشت: بسیاری از ما انسان‌ها برای شانه خالی کردن از بار مسئولیت بهانه تراشی می‌کنیم. برای مثال خود را توجیه می‌کنیم که وقتی اکثر مردم در جامعه به حفظ محیط زیست اهمیتی نمی‌دهند من چرا باید خود را به زحمت بیندازم یا چون ما در یک کشور در حال توسعه زندگی می‌کنیم نمی‌توانیم مثل مردم کشورهای توسعه‌یافته عمل کنیم یا وقتی دولت و شهرداری به این موضوع کم توجهی می‌کنند ما چرا وقتمان را صرف فکر کردن به حفاظت از محیط کنیم. شاید همه این صحبت‌ها منطقی به نظر بیاید ولی حقیقت این است که پیشرفت یک جامعه در مرحله اول به عملکرد شهروندان آن بستگی دارد. برای اینکه بتوانیم تغییری در دیگران ایجاد کنیم باید از خودمان شروع کنیم. متاسفانه همه اعتقاد داریم که برای تغییر روند فعلی باید رفتارمان را تغییر دهیم ولی همه منتظرند دیگری این تغییر را در رفتار خودش ایجاد کند. پس باید از همین امروز شروع کنیم چون فردا دیر است.
اپلیکیشن‌های تفکیک از مبدا پسماندها در تهران
اکبرپور در ادامه در پاسخ به این سؤال که آیا زیرساخت‌های تفکیک از مبدا در شهر تهران وجود دارد، توضیح داد: شهرداری تهران نسبت به ایجاد غرفه‌های بازیافت در برخی از مناطق شهر تهران اقدام کرده است که شهروندان می‌توانند پسماندهای تفکیک شده را تحویل این مراکز دهند، همچنین شهرداری‌های مناطق ۲، ۱۱ و... نسبت به استفاده از نرم‌افزار و اپلیکیشن برای تفکیک از مبدأ اقدام کردند و شهروندان می‌توانند از این اپلیکیشن‌ها نیز استفاده کنند. پیمانکاران طرف قرار داد شهرداری نیز نسبت به جمع‌آوری پسماندهای خشک از سطح مناطق اقدام می‌کنند ولی این اقدامات برای شهری چون تهران و حجم قابل توجه تولید پسماند در آن به مثابه قطره‌ای از دریاست و انتظار می‌رود شهرداری تهران با برنامه‌ای مدون نسبت به ایجاد زیرساخت‌های لازم برای اجرای تفکیک از مبدأ پسماندها اقدام کنند.
وی درباره اپلیکیشن‌های تفکیک از مبدا پسماندها گفت: در واقع این اپلیکیشن‌ها استفاده از پلتفرم نرم‌افزاری آنلاین برای ثبت سفارش و پیگیری جمع‌آوری و دفع پسماندها هستند که مخاطبان آن تولیدکنندگان پسماند و‌اشخاص حقیقی و حقوقی جمع‌آوری پسماندهای قابل بازیافت است. برای مثال اپلیکیشن‌های مربوط به یکی از مناطق شهرداری تهران مربوط به ثبت‌نام توسط شهروندان برای اطلاع از برنامه زمانبندی حضور خودروهای جمع‌آوری‌کننده پسماندها است که شهروندان با برنامه‌ریزی پسماندهای خود را تحویل مأموران جمع‌آوری‌کننده می‌دهند. یکی دیگر از اپلیکیشن‌ها مربوط به درج میزان پسماندها با اطلاع از قیمت‌های آن توسط تولید‌کننده پسماند و تحویل آنها جلوی در منزل و دریافت هزینه مربوط است.
تفکیک از مبدا پسماندها در تهران کمتر از ۱۰ درصد
به گفته این کارشناس محیط زیست، آمار دقیقی از میزان تفکیک از مبدا پسماندها در تهران در دسترس نیست ولی براساس برآوردها می‌توان اعلام کرد تفکیک از مبدأ پسماندها در تهران کمتر از ۱۰ درصد است.
تفکیک نکردن پسماندها از مبدا در کشورهای پیشرفته جریمه دارد
اکبرپور افزود: در کشورهای پیشرفته مانند آلمان، دانمارک، سوئیس و... موضوع تفکیک از مبدأ پسماندها نهادینه شده است به‌طوری که که مردم با علاقه شخصی این کار را انجام می‌دهند. هر چند در این کشورها جرایمی برای کسانی که این کار را انجام نمی‌دهند در نظر گرفته شده و اعمال می‌شود البته در کشورهای آسیایی مانند ژاپن، سنگاپور و هنگ هنگ و... نیز موضوع تفکیک از مبدأ پسماندها مسئله حل شده‌ای است و کاملاً اجرایی می‌شود.
وی با بیان اینکه در دهه‌های اخیر با توجه به تحولات مختلف اقتصادی، اجتماعی و فناورانه مانند افزایش شهرنشینی، تغییر الگوی مصرف و میزان مصرف‌گرایی و افزایش نفوذ و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، زندگی بشر با چالش‌ها و مسائل جدیدی در سبک زندگی و محیط زیست مواجه شده است،گفت: پدیده‌هایی مانند کمبود منابع آبی پایدار، تغییرات آب و هوایی، آلودگی هوا، ایمنی و امنیت غذایی و پسماند در دهه‌های اخیر به مسائلی کلیدی برای بشر تبدیل شده‌اند که آینده و بقای ما را تحت تاثیر خود قرار می‌دهند.
تفکیک از مبدأ پسماندهای شهری بهترین روش بازیافت
این کارشناس محیط زیست با بیان اینکه تفکیک از مبدأ پسماندهای شهری بهترین روش بازیافت است که به صورت گسترده در کشورهای صنعتی اجرا می‌شود، اظهارداشت: روش‌ها و برنامه‌های تفکیک از مبدأ از یک شهر به شهر دیگر و حتی از یک منطقه به منطقه دیگر در یک شهر می‌تواند متفاوت باشد. در هر صورت گزینه‌های متعددی برای جداسازی پسماندهای شهری از مبدأ وجود دارد، ولی باید توجه کرد که برای اجرای برنامه‌های بازیافت باید راهبرد مشخصی را طراحی کرد و در طراحی این راهبرد نقش مشارکت مردم بسیار مهم است.
اکبرپور با ‌اشاره به اینکه طبیعی است که برای اجرای برنامه‌های تفکیک از مبدأ به تجهیزاتی مانند ماشین‌های ویژه جمع‌آوری جداگانه و ظروف با رنگ‌های مختلف برای نگهداری پسماندها نیاز است، گفت: همچنین برنامه‌ریزی خاص برای دریافت ظروف از شهروندان و ایجاد ساز و کارهای تشویقی با شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر محله برای همکاری مردم الزامی است. خوشبختانه کلیه تجهیزات و ماشین آلات مورد نیاز برای تفکیک از مبدأ در داخل کشور قابل ساخت هستند و می‌توان متناسب با شرایط هر محله، تجهیزات مورد نیاز را فراهم کرد و این تجهیزات می‌تواند با شرایط محله، منطقه، شهر و کشور قابل انطباق باشد.