امید واهی به اروپا و فرصت‌هایی که در حال نابودی است

همزمان با اعلام بازگشت همه تحریم‌های رفع شده برجامی (بخوانید تحریمهای هرگز رفع نشده) از سوی آمریکا، کشورهای انگلیس، فرانسه، آلمان و اتحادیه اروپا در اقدامی تأمل‌برانگیز بیانیه اخیر خود را که در آن نسبت به تحریم‌های آمریکا علیه ایران ابراز تاسف عمیق شده بود، بازنشر کرده و حتی وعده بی‌ارزش قبلی درباره راه‌اندازی نمادین کانال ویژه مبادلات مالی و بانکی با ایران را هم تکرار نکردند.

کد خبر: ۱۴۷۰۴۴

تاریخ: ۲۳ آبان ۱۳۹۷ - ۲۱:۳۵

مجتبی باجلان

تامل‌برانگیزتر اینکه مایک پمپئو وزیر خارجه آمریکا چند روز بعد صرحتا به این نکته  اذعان کرد که اروپا در برجام مانده ولی از تحریم‌ها حمایت می‌کند!  وی در این باره گفت که ائتلاف بزرگی داریم که به ما در تحریم‌ها کمک می‌کنند. کشورهای اروپایی و برخی از کشورهای خاورمیانه از تحریم‌ها حمایت می‌کنند. حتی ۳ کشور اروپایی هم با اینکه در برجام ماندند، از تحریم‌ها حمایت می‌کنند.
واقعیت این است که نگاهی به روند اقدامات اروپا در رابطه با تضمین‌ منافع اقتصادی ایران پس از خروج آمریکا از برجام به خوبی نشان می‌دهد که طرف اروپایی در پی وقت‌کشی با هدف خرید زمان برای آمریکاست.
کشورهای اروپایی طی شش ماه اخیر عینا به مانند عملکرد خود در دوره پسابرجام  نه تنها ذره‌ای در مقابل کارشکنی‌های آمریکا و محروم شدن ایران از حقوق برجامی واکنش نشان ندادند، بلکه وقیحانه و با لحن طلبکارانه و آمرانه ایران را به اجرای یکطرفه تعهدات برجامی علی‌رغم خروج آمریکا از توافق فراخوانده و از سوی دیگر صریحا به  منافع مشترک با آمریکا و هم‌نظر بودن در مسائل موشکی و منطقه‌ای با آمریکا علیه ایران اذعان می‌کردند. توطئه و پرونده‌سازی علیه دیپلمات‌های کشورمان در  کشورهای اروپا و میزبانی دست و دل‌بازانه از گروهک‌های تروریستی و تجزیه‌طلب ضد ایرانی را هم به سیاهه و فهرست رفتار گستاخانه اروپا علیه کشور و منافع ملی‌مان اضافه کنید.
این در حالی است که امید واهی و خوش‌باوری دولتمردان کشورمان به ادعای اروپایی‌ها برای زنده نگه داشتن برجام و دل بستن به طرح مضحک ‌ساز و کار مالی اروپایی‌ها برای دور زدن تحریم‌ها باعث شده که آشکارا چشم بر بد عهدی‌ها و بدقولی‌ها، شرارت‌ها و خباثت‌های اروپایی‌ها علیه ایران ببندند. تا جایی که سخنگوی وزارت امور خارجه به جای اعتراض و گلایه به فرصت‌سوزی اروپا، به توجیه رفتار توهین‌آمیز آنها در کلی‌گویی، مشخص نکردن زمان برای اجرای تعهدات  و سر دواندن ایران پرداخته و طی گفت‌و‌گویی اعلام می‌دارد: «در حال حاضر و با توجه به مجموعه شرایط ترجیح می‌دهم تصور کنم که این طولانی شدن تا حدی می‌تواند قابل قبول باشد. با توجه به پیچیدگی این ساز و کارها و قلدرمابی آمریکا می‌توان نتیجه گرفت که تاخیر در اجرا موضوع غریبی نیست.»
سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشورمان در حالی تلاش می‌کند همه چیز را خوب و طبیعی جلوه دهد و رفتار توهین‌آمیز اروپایی‌ها را توجیه نماید که بنا به گفته دیپلمات‌های این اتحادیه هیچ یک از کشورهای اروپایی بویژه فرانسه، آلمان و انگلیس به عنوان امضا کنندگان برجام حتی حاضر نیستند میزبان مقر این ساز و کار جدید مالی باشند. وقت‌کشی و پشت‌هم‌اندازی اروپا در حالی است که آمریکا هفت ماه پیش از برجام خارج شده و اروپا هفت ماه برای مقابله با دور زدن تحریم‌های آمریکا فرصت داشته است.
نکته تأسف‌بار اینکه اروپا برای همین وعده نسیه دو شرط گذاشته و خواستار تصویب باقی‌مانده ملحقات FATF توسط ایران و همچنین امکان گشایش دفتری سیاسی در تهران است؛ موضوعی که پیش از این از سوی برخی مقامات اروپایی، اقدامی ضروری برای حمایت از مخالفان در داخل ایران عنوان شده است!
همچنین این نکته را هم باید خاطرنشان کرد که خود اروپایی‌ها نیز درباره همین وعده‌های توخالی خود نیز تمایلی ندارند رفتار مستقلی را از خود بروز دهند. هیکو ماس وزیر امور خارجی آلمان چندی پیش خواستار مشارکت متعادل با آمریکا در مورد تحریم‌ها علیه ایران شد. اگرچه هیکو ماس در مقاله خود در روزنامه آلمانی «هندلزبلات» خواستار ایجاد صندوق پول اروپایی مستقل و سیستم مستقل سوئیفت برای نقل‌وانتقال مالی شده بود، ولی آنگلا مرکل صدراعظم این کشور تمایل دارد تا روابط تنگاتنگ با آمریکا را حفظ کند. مرکل در این زمینه می‌گوید: «باید در ارتباط با سیستم‌های پرداخت بین‌المللی، روابط تنگاتنگ با آمریکا را همچنان حفظ کرد.»
چنین موضع‌گیری‌های متناقض مقامات اروپا باعث شده است که بسیاری از شرکت‌های اروپایی نظیر توتال، انی، زیمنس، ایرباس، دنیلی، مرسک، ساگا، آلیانتس و... با آغاز دور جدید تحریم‌های آمریکا علیه ایران، به صورت یک‌طرفه از قراردادها خارج و ایران را ترک کنند، با این‌حال توجیه دولت‌های اروپایی، خصوصی بودن این شرکت‌ها بود اما خبر خروج شرکت راه‌آهن دولتی آلمان، گواهی بر این مدعا است که اروپایی‌ها اراده‌ و راهکاری عملیاتی برای حفظ منافع ایران در برجام ندارند و پیشنهادهای آن‌ها نیز مشروط به انجام اقداماتی از سوی ایران است. باوجودآنکه آمریکا از روز ۱۳ آبان (۴ نوامبر) تحریمهایی را متوجه صادرات نفت ایران و همچنین قطع ارتباط ایران با شبکه مالی سوئیفت اعمال  کرده  ولی با گذشت بیش از یک هفته اروپایی‌ها اراده عملی برای حفظ برجام  از خود نشان نداده و هنوز راهکار عملیاتی و زمان دقیق و مشخصی را برای مقابله با تحریم‌های آمریکا ارائه نداده است. این در حالی است که دونالد ترامپ در گفت‌وگو با رهبران گروه‌های یهودی در آمریکا می‌گوید: «کشورهای اروپایی طرف برجام که در تلاش برای حفظ این توافق بعد از خروج آمریکا از آن هستند هم سرانجام از آن خارج خواهند شد» همچنین او می‌گوید: «اروپایی‌ها هم حالا دارند ایران را ترک می‌کنند. آن‌ها می‌گویند (ببینید این توافق دیگر کارساز نیست)، اولش آن‌ها سعی کردند برای مدتی سرسختی نشان دهند ولی الآن دارند ترک می‌کنند و کار درستی هم انجام می‌دهند».
نکته قابل تامل دیگر اظهارات مامور سابق سیا درباره رفتار اروپا بود ، آنجا که در گفت‌و‌گو با شبکه آی 24 رژیم صهیونیستی بطور تلویحی گفت که اروپا به دنبال خروج «آبرومندانه» از برجام است و در این مسیر به همراهی افکار عمومی اروپا نیازمند است و رفتارهای اخیر آن درقبال ایران در همین راستا قابل ارزیابی است.
از همین رو سیاست‌های دوگانه اروپایی‌ها و نداشتن راهکارهای عملیاتی مؤثر برای حفظ منافع ایران در چارچوب برجام ناتوانی و بی‌اراده بودن طرف‌های اروپایی را برای حفظ برجام به خاطر قرار داشتن آنها در منظومه سیاست‌های آمریکا، نشان می‌دهد.
این در حالی است که همین امید واهی دولت ایران به اروپا موجب شده که استراتژی نگاه به شرق  و تعامل با کشورهای مستقل نظیر چین، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی و جنوب شرقی هم وضعیت خوب و مطلوبی نداشته باشد و بعضا شرکای شرقی دلخوری‌های عمیقی از دولت ایران پیدا کنند و از سوی دیگر فرصت‌های ارزشمند اقتصادی در این زمینه  یکی پس از دیگری از بین برود.
در این راستا با توجه به اینکه فرصت‌سوزی اروپا در عمل به تعهدات خود پس از ۷ ماه غیر قابل انکار است، توصیه می‌شود که دولت با فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی خود به تسهیل مراودات تجاری و مالی با کشورهای مستقل و همسو با نگاهی «واقع بینانه» بپردازد تا بدین‌وسیله مقاوم‌سازی اقتصاد کشور محقق شود. در چنین شرایطی نباید با معطل نگه داشتن دیپلماسی اقتصادی کشور به اقدامات خارجی‌ها و اروپایی‌ها برای گشایش اقتصادی، فرصت طلایی برای تعاملات اقتصادی با کشورهای مستقل و همسوی شرقی نظیر هند، چین، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی و جنوب شرقی را از بین برد و منافع ملی را بیش از این قربانی نگاه خوش‌باورانه به غرب و اروپا کرد. همان‌طوری که معطل کردن دیپلماسی اقتصادی کشور در زمان‌ برجام هم یک اشتباه بزرگ بوده است.