ضرورت توجه به تغذیه مدارس- بخش پایانی

بدن سالم در تغذیه سالم دانش‌آموزان

تحقیقات نشان داده بچه‌هایی که صبحانه می‌خورند در مدرسه تمرکز بیشتری دارند و قدرت یادگیری‌شان بالاتر است. اما کودکانی که صبحانه نمی‌خورند و تغذیه مناسبی ندارند حافظه کوتاه‌مدت‌شان صدمه می‌بیند و تمرکزشان در کلاس کم است.

کد خبر: ۱۴۵۷۴۶

تاریخ: ۰۵ آبان ۱۳۹۷ - ۲۰:۵۵

فریده شریفی

با وجود گسترش وسایل ارتباط‌جمعی و افزایش آگاهی‌های عمومی در سطوح مختلف و متنوع شدن تغذیه مردم در چند دهه اخیر، هنوز در بسیاری از خانواده‌ها توجه چندانی به مسئله تغذیه کودکان نمی‌شود و برخی از دانش‌آموزان بدون خوردن صبحانه راهی مدرسه می‌شوند.
کارشناسان تغذیه معتقدند علت صبحانه نخوردن کودکان صرفا به دلیل فقر خانواده‌ها نیست بلکه شرایط متعددی در این مسئله دخالت دارد از جمله کوتاهی والدین در تهیه صبحانه، خوردن شام سنگین‌ توسط کودکان و متقابلا بی‌اشتهایی در هنگام خوردن صبحانه، ناآگاهی از وجود املاح و ویتامین‌های ضروری در تغذیه سالم و مناسب و به موقع بیدار نشدن دانش‌آموز برای صرف صبحانه.
به همین دلیل با وجود اهمیت فراوان صبحانه در سلامت کودکان، بسیاری از کودکان میلی به خوردن صبحانه ندارند.
والدین الگوی کودکان
والدین مهم‌ترین الگوی کودکان هستند به خصوص در هنگام کودکی تقلید از والدین امری انتخابی نیست و کودکان به طور غریزی و طبیعی از حرکات، رفتار و نوع تغذیه والدین خود تقلید می‌کنند. بنابراین عادات غذایی والدین به طور مستقیم بر فرزندان اثر می‌گذارد. اگر بچه‌ای فقط یک غذای خاص دوست دارد و از خوردن غذاهای متنوع جلوگیری می‌کند علت را باید در والدین او جست‌وجو کرد.
میزان استفاده از سبزیجات و میوه‌ها، پروتئین و مواد نشاسته‌ای، غلات، لبنیات و... همه و همه بستگی به عادات غذایی پدرها و مادرها دارد.
یک جامعه‌شناس درباره ایجاد و تقویت رابطه سالم کودک با غذا می‌گوید: «وقتی والدین حساسیتشان را در مورد غذا بالا می‌برند نمی‌توانند روی رابطه خود با کودک و ارتباط ایجاد شده بین کودک و غذا تمرکز کنند. این خانواده‌ها معمولا برنامه غذایی محدودی دارند که غذای سالم در آن به ندرت به چشم می‌خورد و از نظر آنان غذاهایی مانند ساندویچ‌ها و فست فودها هم به اندازه کافی ویتامین و کلسیم دارند و نباید از سبد غذایی خانواده‌ها حذف شوند.
در حالی که این غذاها به دلیل داشتن مقادیر قابل توجهی اسیدهای چرب، ادویه‌ها و مواد افزودنی بر کبد، کلیه، معده و سیستم گوارشی تاثیر ناخوشایندی می‌گذارند.»
«امین صالحی» کارشناس تغذیه نیز در این باره می‌گوید: «بهترین زمان برای تنظیم عادات غذایی سالم و مناسب دوران کودکی است، کودکان از همان ابتدا با عادات غذایی خانواده‌ها آشنا می‌شوند و به مرور تبدیل به عادت غذایی و رژیم خاص غذایی خودشان می‌شود. به طور مثال کودکانی که با پفک و چیپس، نوشابه، شکلات، سوسیس و کالباس، همبرگر و کباب لقمه بزرگ می‌شوند نه تنها در کودکی چاق هستند و  دارای افزایش وزن می‌باشند بلکه در بزرگسالی نیز از چاقی مفرط و بیماری‌هایی که به افزایش وزن مربوط می‌شود رنج خواهند برد.»
وی اضافه می‌کند: «کودکان در سن دبستان در حال رشد هستند و به همین دلیل کمبودهای تغذیه‌ای و یا تغذیه ناسالم به آنها ضرر غیرقابل جبرانی خواهد زد بنابراین باید توجه داشت که استفاده از خوراکی‌های ناسالم تاثیر جدی بر کارایی مغزی و کیفیت درسی آنها خواهد گذاشت.»
به گفته این کارشناس، دانش‌آموزان علاوه بر سه وعده غذایی کامل در صبح و ظهر و شب، نیاز به وعده‌های غذایی مابین وعده‌های اصلی دارند که بهترین میان‌وعده غذایی می‌تواند ساندویچ نان و پنیر و گردو، کتلت، مرغ، تخم‌مرغ، شیر و کیک باشد.
خانم «رضایی» خانه‌دار به نقش زنان در تغذیه اعضای خانواده اشاره می‌کند و می‌گوید: «هر روز صبح زود از خواب بیدار می‌شوم و صبحانه را آماده می‌کنم که فرزندم و همسرم با خوردن صبحانه کامل به مدرسه و محل کار بروند و از شب قبل برنامه‌ریزی می‌کنم که چه غذایی درست کنم تا برای تغذیه پسرم در مدرسه مناسب باشد، به علاوه برای همسرم نیز تغذیه مناسبی در نظر می‌گیرم که فرزندم تشویق شود و به همراه پدرش از غذای کامل و مناسبی استفاده کنند و به غذای نامناسب و تنقلات تمایلی پیدا نکند.»
وی اضافه می‌کند: «متأسفانه برخی از خانواده‌ها به این مسائل بهداشتی و تغذیه‌ای چندان اهمیت نمی‌دهند و هنگامی که به دنبال پسرم به دبستانشان می‌روم مشاهده می‌کنم بچه‌ها از کیف خود آبنبات، شکلات، پفک، چیپس، پاستیل، لواشک و برخی از خوراکی‌های ناسالم درمی‌آورند و شروع به خوردن می‌کنند.»
این خانم خانه‌دار همچنین می‌گوید: «پدرها و مادرها می‌توانند با صرف کمی وقت، میان‌وعده مناسبی برای کودکشان تهیه کنند و از لقمه‌های خانوادگی، میوه، خشکبار در این میان‌وعده‌ها استفاده کنند که هم سبک و قابل حمل است و هم لذیذ و خوشمزه است و کودکان با میل فراوان از این تغذیه مناسب استفاده می‌کنند.»
غذاهای کم‌ارزش به دلیل تهی بودن از ویتامین‌ها و املاح مورد نیاز و داشتن مقادیر ناچیز انرژی و پروتئین، معده را پر کرده و موجب کم کردن اشتها شده و فرصت تغذیه با غذاهای مقوی و مناسب را از فرد می‌گیرد و نهایتا منجر به بروز بیماری‌های گوارشی، چاقی، سوء تغذیه و بیماری‌های مختلف می‌شود.
علاوه بر والدین، اولیا مدرسه و مسئولان نیز باید نسبت به تغذیه دانش‌آموزان جدیت بیشتری نشان دهند و شرایطی فراهم کنند  که دانش‌آموزان در مدرسه تغذیه سالمی داشته باشند و وضعیت بوفه مدارس هم به گونه‌ای باشد که انواع مواد خوراکی سالم و دارای مواد مغذی و مفید در آنها به فروش برسد.
نقش تغذیه در رشد کودکان
مدرسه به عنوان خانه دوم دانش‌آموزان شناخته می‌شود. هر دانش‌آموز روزانه به طور متوسط بیش از 5 ساعت را در مدرسه می‌گذراند. به همین دلیل برای جبران انرژی که در این مدت از دست می‌دهد نیاز به تغذیه مناسب دارد. خوراکی‌هایی که در مدرسه مصرف می‌شود بسیار بااهمیت بوده و علاوه بر پدر و مادرها، معلمین و مسئولین مدرسه نیز باید روی آن نظارت دقیقی داشته باشند.
یک درمانگر که در کلینیک سلامتکده در حوالی پل سیدخندان مشغول به کار است به گزارشگر کیهان می‌گوید: «اکثر کودکانی که هنگام صبح به درمانگاه مراجعه می‌کنند و از دل‌درد و ناراحتی‌های گوارشی گله‌ دارند بچه‌هایی هستند که روز خود را با تغذیه مناسب آغاز نکرده‌اند و یا در مدرسه خوراکی‌های مضری از جمله چیپس و پفک، نوشابه، پاستیل، شکلات، آبنبات، و غیره استفاده کرده‌اند.»
وی اضافه می‌کند: «این وظیفه پدر و مادر دانش‌آموز است که تغذیه مناسب و سالمی برای فرزندش تهیه کند و به او آموزش لازم را بدهد تا از بوفه مدارس یا فروشگاه‌های کنار مدرسه خرید نکند. اکثر والدین هنگامی که کودک خود را به مدرسه می‌فرستند کیف او را پر از خوراکی‌های جورواجور کرده و اصرار می‌کنند که همه آن خوراکی‌ها را مصرف کند در حالی که یک لقمه نان و پنیر و گردو یا نان و پنیر و خرما و یک وعده میوه در زمان مدرسه کافی است و خوراکی‌های متنوع و متعدد برای دستگاه گوارش کودکان مناسب نیست.»
به گفته این درمانگر، کودکان چون در مرحله رشد سریع هستند نیازهای تغذیه‌ای‌شان اهمیت خاصی دارد و هر نوع اختلالی در تغذیه آنان پیش آید می‌تواند موجب وارد آمدن ضررهای شدیدی به رشد آنان شود.
خوراکی‌هایی که
در فروشگاه‌های مدارس ممنوع است
دکتر «زهرا عبداللهی» رئیس اداره بهبود تغذیه وزارت بهداشت،‌ درمان و آموزش پزشکی درباره تغذیه مناسب برای رشد کودکان می‌گوید: «بوفه‌های مدارس می‌توانند خشکبار، خرما، انواع مغزها، توت خشک، انجیر خشک، کشمش، آجیل سویا را به صورت بسته‌بندی و بهداشتی به دانش‌آموزان عرضه کنند همچنین شیر و فرآورده‌های آن مانند، ماست، کشک، پنیر پاستوریزه از دیگر مواد خوراکی است که می‌توان در بوفه‌های مدارس فروخت اما فروش یخمک، نوشابه، آدامس، سوسیس و کالباس، سالاد اولویه، انواع لواشک، آب میوه‌های قنددار یا آب‌نبات‌هایی که به دندان می‌چسبند، فلافل، بستنی یخی در بوفه مدارس ممنوع است.»
دانش‌آموزان به هنگام مراجعت به خانه نیز باید از مصرف خوراکی‌های چرب، بسیار شیرین و مضر جلوگیری نمایند چرا که اگر به حال خود گذاشته شوند و افزایش وزن پیدا کنند در بزرگی به بزرگسالانی چاق تبدیل خواهند شد.
یادگیری دروس با تغذیه مناسب
تغذیه سالم در هر سنی مهم است اما برای دانش‌آموزان مهمتر است چراکه در حال فراگیری درس هستند و باید ویتامین و املاح موردنیاز برای رشدشان را از تغذیه سالم دریافت نمایند.
طبق تحقیقات آنچه نوجوانان می‌خورند به طور مستقیم بر یادگیری آنان تاثیر می‌گذارد.
امین صالحی کارشناس تغذیه در این باره نیز می‌گوید: «برخی از افراد تصور می‌کنند که رشد کودکان فقط به عوامل ارثی بستگی دارد درحالی‌که به غیر از ژنتیک تغذیه مناسب نیز در رشد کودکان تاثیر فراوانی می‌گذارد، به طور مثال بچه‌هایی که به هنگام خوردن صبحانه از مواد پروتئینی نیز استفاده می‌کنند نسبت به بچه‌هایی که از نشاسته استفاده می‌کنند از یادگیری بهتری برخوردارند.»
وی اضافه می‌کند: «لازم است دانش‌آموزان شام را با یک غذای سبک در ساعت 19 میل کنند تا سیستم بدنی آنها برای پذیرش صبحانه آمادگی لازم را داشته باشد و بهتر است والدین برای وعده صبحانه وقت کافی بگذارند و در وعده صبحانه علاوه بر شیر و فراورده‌های آن مواد پروتئینی همچون تخم‌مرغ آب‌پز که 11 ماده غذایی در آن موجود است و به عملکرد مغز کمک می‌کند یا آب‌میوه طبیعی به کودکان خود بدهند.»
برخی از علل مهم مرگ‌ومیر مانند بیماری قلبی، سکته مغزی و بعضی از سرطان‌ها با تغذیه ارتباط دارند، بنابراین آموزش تغذیه درست به کودکان با ارزش‌ترین هدیه‌ای است که والدین می‌توانند به فرزندان خود بدهند تا زندگی آنان را پرثمر، بانشاط و طولانی کنند.
پدر و مادر نخستین و بزرگ‌ترین مربیان کودکان و الگوی آنان هستند، آنان می‌توانند برای کودکان غذای لذیذ و مقوی تهیه نمایند، حتما لازم نیست غذای مناسب با بهای گران تهیه شود با بهای متوسط هم می‌توان غذای مناسبی برای کودکان تهیه کرد.
علاوه‌بر آموزش همگانی، تشویق تولیدکنندگان برای تولید خوراکی‌ها و تنقلات مقوی و سالم با بسته‌بندی جذاب‌ و دلنشین می‌تواند مهم‌ترین راه‌حل برای مقابله با استفاده از خوراکی‌های ناسالم و مضر باشد.