هشداری که باید جدی گرفته شود

افول رشته‌های علوم پایه در دانشگاه‎ها!

کد خبر: ۱۴۵۴۱۸

تاریخ: ۰۱ آبان ۱۳۹۷ - ۲۱:۰۱

اگرچه یکی از انتقادات وارده به نظام آموزشی کشور طی سال‌های اخیر، کاهش سطح کمی و کیفی دانشجویان علوم پایه بوده، اما تاکنون گام مثبتی از سوی وزارت علوم برای حل این مشکل برداشته نشده است و به گفته مسئولان آموزش کشور هر ساله میزان گرایش داوطلبان کنکور به رشته‌های علوم پایه کاهش می‌یابد.
کم‌رنگ شدن رشته‌های علوم پایه در میان سایر رشته‌های دانشگاهی درحالی است که نگاهی به تازه‌ترین آمار منتشر شده از سوی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) حکایت از آن دارد که حضور رشته‌های علوم پایه در تولید علم کشورمان طی سال‌های گذشته روند صعودی داشته و تعداد مقاله‌های چاپ شده در این رشته‌ها افزایش یافته است.
در واقع با وجود افت تعداد متقاضیان تحصیل در رشته‌های علوم پایه، برخی دانشجویان و اساتیدی که به تحصیل و تدریس در این رشته‌ها مشغولند، همچنان با انگیزه فعالیت‌های علمی خود را پیش می‌برند.
ناگفته نماند که به گفته کارشناسان آموزشی، ورودی‌های رشته‌های علوم پایه رتبه‌های پایین‌تری نسبت به رشته‌های فنی مهندسی و پزشکی دارند و به جز معدود افراد بااستعدادی که به خاطر علاقه شخصی این رشته‌ها را انتخاب می‌کنند، سطح علمی دانشجویانی که وارد این رشته‌ها می‌شوند نسبت به گذشته، کاهش یافته است.
یعنی در حالی که تعداد مقاله‌های منتشرشده مربوط به رشته‌های علوم پایه در همایش‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی رشد خوبی داشته، اما تعداد دانشجویان این رشته‌ها کاهش یافته است و رتبه‌های برتر کنکور بیشتر به سمت رشته‌های مهندسی و پزشکی سوق پیدا کرده‌اند.
حال سؤال این است که دلیل افت انگیزه داوطلبان کنکور برای تحصیل در رشته‌های علوم پایه چیست؟ یعنی چه عواملی موجب کاهش علاقه‌مندی کنکوری‌ها برای انتخاب رشته‌های علوم پایه شده است؟
کارشناسان آموزش معتقدند که نبود بازار کار مهم‌ترین علت کم‌رنگ شدن رشته‌های علوم پایه در میان رشته‌های مهندسی و پزشکی است و سایر عوامل همچون پول‎ساز بودن رشته، در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
چندی پیش معاون آموزشی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی درباره بی‌توجهی به رشته‌های علوم پایه از سوی کنکوری‌ها گفت: یکی از گزینه‌های مهم ‌اشتغال برای کسانی که در رشته‌های علوم پایه تحصیل می‌کنند آموزگاری است، اما با توجه به وجود مجموعه بزرگی همچون دانشگاه فرهنگیان، وزارت آموزش و پرورش بیشتر اصرار دارد که نیروهایش را از آنجا جذب کند و در نتیجه جاذبه تحصیل در رشته‌های علوم پایه در دانشکده‌ها کاهش می‌یابد، چون فرصت شغلی کمتری برای آنها وجود دارد.
جدا از نبود کار برای رشته‌های علوم پایه؛ به نظر می‌رسد، چون رشته‌های پزشکی و مهندسی جزو پول‌سازترین رشته‌ها محسوب می‌شوند خانواده‌ها و همچنین بسیاری از دانش‌آموزان به تحصیل در این رشته‌ها علاقه‌مند هستند.
به نقل از تابناک؛ موضوع دیگری که در کاهش استقبال داوطلبان کنکور برای انتخاب رشته‌های علوم پایه موثر است، شرایط فرهنگی خانواده‌ها و جامعه است، این عامل نقشی اساسی در انتخاب رشته‌های مهندسی و پزشکی بازی می‌کند و به خاطر لقب و عناوین پرآوازه رشته پزشکی یا فنی مهندسی، خانواده‌ها فرزند خود را تشویق به انتخاب این رشته‌ها می‌کنند.
نتیجتاً نبود بازار کار، پول‎ساز نبودن، پرآوازه بودن رشته‌های فنی و مهندسی و پزشکی موجب شده که سطح کمی و کیفی دانشجویان رشته‌های علوم پایه در سالیان اخیر کاهش یابد اگرچه در این شرایط، این رشته‌ها همچنان برای برخی داوطلبان کنکور جاذبه دارند و حتی دانشجویانی هستند که به دلیل علاقه‌شان از رشته‌های فنی مهندسی تغییر رشته می‌دهند و علوم پایه را انتخاب می‌کنند.
با توجه به علاقه‌مند بودن برخی داوطلبان و دانشجویان برای تحصیل در رشته‌های علوم پایه و هم اینکه وضعیت رشته‌های علوم پایه از شاخص‌های پیشرفت کشور‌ها است و کشور‌هایی که سرمایه‌گذاری بیشتری در این زمینه انجام می‌دهند، پیشرفته‌تر هستند؛ پیشنهاد می‌شود که مسئولان وزارت علوم ضمن اینکه تعداد پذیرفته شدگان این رشته‌ها را با نیاز جامعه تطبیق می‌دهند، فکری هم برای ‌اشتغال فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها داشته باشند تا بیش از این شاهد کاهش دانشجویان این رشته‌ها در دانشگاه‌ها نباشیم، چون رشته‌های علوم پایه در بهبود وضعیت علمی کشور موثر هستند.
این درحالی است که رهبر فرزانه انقلاب بارها بر اهمیت علوم پایه تاکید داشته و فرموده‌اند: «من چندین بار راجع به علوم پایه بحث کرده‌ام. من علوم پایه را خیلی مهم می‌دانم. من یک وقتی گفتم علوم پایه در مقایسه‌ با علوم کاربردی که ما داریم، مثل یک ذخیره‌ بانکی است در مقابل پولی که شما توی جیبتان می‌گذارید. شما برای خودتان یک مقدار ذخایر بانکی دارید که پشتوانه‌ کار شما، مایه‌ امید شما، منشأ درآمدهای شما آن است. البته یک مقدار هم پول توی جیبتان می‌گذارید و خرج می‌کنید. نمی‌خواهیم جسارت کنیم؛ واقع قضیه این است. این علوم کاربردی که امروز وجود دارد، اینها همه‌اش همین پول‌هایی است که ما داریم خرج می‌کنیم. یک ملت مجبور است مهندسی داشته باشد، شهرسازی داشته باشد، صنایع داشته باشد، پزشکی داشته باشد، سلامت و درمان داشته باشد؛ اینها پول‌هایی است که روزانه داریم خرج می‌کنیم؛ اما مایه و ریشه‌ اصلی این علوم، علوم پایه است.» [13 مهر 1390]