انواع روح سالکین نسبت به جنگ داخلی خود(سلوک عارفانه)

(بدان ای سالک راه خدا!) قرآن برای روح انسان در سه حالت، در ارتباط با همین جنگ داخلی، سه نام می‌گذارد، جایی که عقل، شهوت و غضب را در تحت اوامر خود در بیاورد، و آنها را تسلیم خود کند، گفته می‌شود که این نفس «نفس مطمئنه» است. «یا آیتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه» (فجر - 27) این نفس، نفس آرام گرفته است از جنگ فارغ شده است. آن قوا هستند، اما عقل مراقب است. لذا عقل پیروز است.

کد خبر: ۱۴۴۸۶۴

تاریخ: ۲۵ مهر ۱۳۹۷ - ۱۹:۴۶

مورد بعدی در جایی است که عقل با شهوت و غضب مبارزه کند، ولی در این مبارزه، گاهی شکست بخورد و گاهی پیروز شود. در صورتی که شکست بخورد، ولی شکستش تمام نباشد، بلکه دوباره آمادگی پیدا می‌کند که مبارزه را شروع کند، چون در اینجا عقل تسلیم (محض) شهوت و غضب نشده است، بلکه فلته‌ای (لغزش و خطایی) از او ظاهر شده و شهوت یا غضب بر او غلبه کرده و عمل زشتی از او صادر شده است. اما این طور نبوده که عقل محکوم شهوت و غضب شده باشد، بلکه در یک واقعه (موردی) این چنین شده است. به این نفس «نفس لوامه» می‌گویند. قرآن می‌گوید: «نفس لوامه» (قیامه - 2) یعنی آن روحی که ناراحت است و خود را سرزنش می‌کند. تجدید قوا می‌کند که شهوت و غضب را مهار کند تا دیگر شکست نخورد.
اما در صورتی که عقل بیچاره کاملا شکست بخورد و در خدمت شهوت و غضب دربیاید، خودش نیرویی از ابزار کار شهوت و غضب می‌شود و شکست کامل می‌خورد. قرآن می‌گوید. این نفس «نفس اماره» است. «ان النفس الاماره بالسوء» (یوسف - 53) نتیجه‌گیری می‌شود که نقش عقل، برقراری تعادل، عدل و قسط داخلی بین این نیروها است. (1)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ
1- اخلاق ربانی، آیت‌ا... شیخ مجتبی تهران(ره)، ج 1، ص 131