نگاهی به صنعت ماهیگیری در جنوب و چالش‌های پیش روی صیادان و ماهی‌فروشان- بخش پایانی

نبود نظارت و دور زدن قانون توسط قایق‌داران بی‌مجوز

کد خبر: ۱۴۱۳۸۸

تاریخ: ۱۴ شهريور ۱۳۹۷ - ۱۹:۴۳

عکس‌ها از محمدعلی شیخ زاده
گالیا توانگر
چنانچه بخواهی با مجوز قانونی به صیادی در آب‌های گرم جنوب بپردازی، باید خیلی از مشقات را به جان بخری. در حالی که قایق‌های بدون مجوز خیلی راحت در سایه عدم نظارت
پر و پا قرص هر وقت که بخواهند، به آب می‌زنند و کلی سود می‌برند. قایق مجوزدار تنها برای 15 تا 20 روز صیادی در خلیج (فصل صید ماهی برج 7 و 8) می‌تواند به آب دریا بزند و صیدش را داشته باشد. قبل‌تر از آن از 15 مرداد تا 15 شهریور برای هر قایقی مجوز صید میگو تنها برای دو روز در خلیج صادر  می‌شود. خارج این زمان‌ها کلا جاشو بیکار است و سرگرم هزار و یک مشکل معیشتی خود.
با این حال قایق‌های بی‌هویت و بی‌مجوز و نیز دریانوردان سواستفاده‌گر چینی هر وقت که بخواهند، آبزیان را غارت کرده و بر عملکردشان هیچ نظارتی هم نیست. راستی بی‌مجوزها از پرداخت عوارض و مالیات هم معافند!
یکی از جاشوها (ماهی‌گیران) بوشهری لیستی از قیمت‌های حال حاضر انواع آبزیان و ماهی‌های خلیج در بازار بوشهر ارائه می‌دهد که سر به فلک می‌گذارند. به یاد داشته باشید که این نرخ‌ها در بازار محل صید است، چه برسد که در بازارهای نقاط دیگر کشور توزیع و فروخته شوند.
برای مثال: میگو بسته به نوع و کیفیتش از قرار کیلویی 40 تا 70 هزار تومان، ماهی شیر 45 تا 50 هزار تومان، ماهی حلوا 40 هزار تومان، حلوای سفید 70 هزار تومان، سرخو 10 تا 12 هزار تومان، هامور 100 هزار تومان، ماهی دوگل می از قرار کیلویی 10 تا 12 هزار تومان و...
بنابراین در این چرخه صید تا توزیع و فروش
هیچ کس راضی نیست.
میگو خلیج‌فارس
در سفره شیخ نشین‌ها
روبروی یکی از غرفه‌های بازار ماهی فروشان پایتخت، کانتینر پر از یخ و ماهی پارک کرده است. ماهی‌ها در میان یخ با چشمان باز و خیره به انتظار مشتری اند، اما مشتریان خسته از قیمت بالای ماهی و میگو تک و توک از راه می‌رسند و چند تایی ماهی از میز جلوی ماهی فروشان انتخاب کرده و می‌خرند؛ نهایتا سه تا چهار ماهی. خرید میگو به ندرت صورت می‌گیرد. کسی در این منطقه (شوش) توان خرید میگو از قرار کیلویی 45 هزار تومان را ندارد.
جابر پاشا زاده یک فروشنده میگو با لحن گلایه آمیزی می‌گوید: «می‌توانید طوری بنویسید که مشتری بیاید و میگو فراوان بخرد؟ پارسال همین موقع میگو از قرار کیلویی 15 تا 20 هزار تومان بوده، اما حالا همین میگوهای ریز با پوست را ما ناچاریم کیلویی 40 تا 42 هزار تومان بفروشیم. خیلی‌ها در همین بازار تا کیلویی 45 هزار تومان هم می‌دهند، ولی ما دو، سه هزار تومان کمتر می‌فروشیم، بلکه مشتری در چرخ زدن و گشت زدن هایش بین غرفه‌های موجود در بازار به خاطر همین دو، سه هزار تومان ارزانتر میگو را از غرفه ما خریداری کند. البته میگوهای بهتر و درشت‌تر کیلویی 60 هزار تومان هم فروخته می‌شوند. بستگی به کیفیتش دارد. شما خیال می‌کنید قیمت بالای ماهی و میگو ما را خوشحال می‌کند، ولی نه، هر روز از تعداد مشتری هایمان کم می‌شود و این به نفع هیچکدام از ما (صیاد، توزیع‌کننده، فروشنده و مشتری) نیست.»
از این فروشنده دلیل کاهش حجم صید ماهی و میگو را جویا می‌شوم، وی می‌گوید: «صید خوب را کشورهای عربی می‌برند و به دلار می‌فروشند.»
وی دلیل دیگر را حضور کشتی‌های چینی و صیادی آنها در عمق زیاد خلیج‌فارس می‌داند.
پاشا زاده تنها راه جذب بیشتر مشتری به سمت خرید آبزیان را تبلیغ رسانه‌ای درباره خواص بی‌نهایت مفید گوشت سفید به ویژه ماهی و میگو دانسته و می‌گوید: «دولت واقعا باید به حال گرانی‌ها کاری کند. هر روز اقلام بیشتری از خوراکی‌ها از سبد خانوار حذف می‌شود.»
وی در تکمیل صحبت‌هایش در مورد فاکتورهای تشخیص تازگی میگو در حالی که یک مشت میگو را از تشت آب و یخ جدا کرده و جلو چشممان می‌گیرد، می‌گوید: «شاخک‌های میگو تازه (مکنده‌هایش) شفافند و کلا رنگ بدنشان نیز روشن است.»
سلیقه‌مان با ماهی جور است
پولش جور نیست!
فاطمه یعقوبی خانه‌داری است که برای خرید ماهی و میگو سفره مهمان به بازار آمده است. وی می‌گوید: «پارسال قزل آلا را از قرار کیلویی 12 تا 13 هزار تومان می‌خریدم، اما الان پرسیدم می‌گویند؛
18، 19 هزار تومان! تازه کیفیتش هم آن گونه نیست که مثل گذشته باشد.»
وی گله‌مندانه می‌گوید: «دربین همین غرفه‌های بازار هم قیمت‌ها تا هزار تومان بالاتر و پایین‌تر  می‌شود، این در حالی است که باید در این بازار که از نظارت سفت و سختی برخورداراست، قیمت‌ها یک دست باشند. برخی غرفه‌ها قزل آلا را از قرار کیلویی 16، 17 و 18 هزار تومان هم می‌فروشند.»
از وی سؤال می‌کنم: آیا بین قیمت‌ها در این بازار و مغازه محله‌تان تفاوتی می‌بینید؟ وی صراحتا پاسخ می‌دهد: «نه چندان. شاید در حد هزار تومان در بازار ارزان‌تر می‌فروشند. من به خاطر تازگی ماهی و میگو برای خرید به بازار ماهی فروشان آمده‌ام.»
دوباره از این مشتری می‌پرسم: «آیا سلیقه خانوادگی‌تان با مصرف آبزیان جور است؟» وی با خنده پاسخ می‌دهد: «البته که جور است، اما پولش جور نیست و بیشتر مواقعی که مهمان داریم، خریداری کرده و آبروداری می‌کنیم.»
مشکلات را به بالا دستی‌ها
نامه نگاری می‌کنیم
علی جاشوگری مسئول تعاونی قایق‌ها و اسکله‌های اطراف دلوار از روستای کری بوشهر دلیل کاهش حجم صید را این گونه تبیین می‌کند: «چون نظارت بر روند صید کم است، صید بی‌رویه خیلی رشد کرده است. از طرفی بارندگی‌ها هم کم بوده و این باعث می‌شود شوری آب دریا خیلی بالا برود. هر دو این عوامل سبب می‌شوند آبزیان نتوانند به اندازه کافی تخم ریزی داشته باشند و جمعیت شان رو به کاهش می‌رود.»
از وی می‌خواهم به طور اجمالی درباره فعالیت‌های تعاونی محل مسئولیت خود برایمان بگوید، وی توضیح می‌دهد: «تعاونی‌ها در حال حاضر در آمدی ندارند. قبلا تعداد زیادی تعاونی صیادی فعال بودند، اما در حال حاضر یک تعاونی بیشتر فعال نیست. ما در حدود 60 تا 70 عضو داریم.
کارهای ما بیشتر به نامه نگاری و ارجاع درخواست‌های اعضا به مقامات بالاتر در پایتخت ختم می‌شود. قبلا خدمات یارانه سوخت ارائه می‌دادیم، که الان متوقف شده است. قایق‌های کوچکتر که سوختشان بنزین است، آزاد سوختشان را تهیه می‌کنند. شما می‌توانید حدس بزنید چه هزینه سنگینی را متقبل می‌شوند و هیچ نوع حمایتی از آنها نمی‌شود. روزانه حداقل 100 لیتر مصرفی دارند و باید همه این میزان سوخت را آزاد بخرند. تنها برخی لنج‌ها سوختشان گازوئیلی است.
یکی دیگر از خدمات تعاونی صیادی ما ارائه وام به لنج داران است. تا سقف 50 میلیون تومان برای لنج دار نامه می‌زنیم تا به بانک مراجعه کرده و وامش را دریافت کند، اما دریغ از اعطای مبلغ وام به ایشان. آن قدر گیر و پیچ و واپیچ درست می‌کنند که لنج‌دار فراری می‌شود. یکی از مشکلات در مسیر دریافت چنین وام‌هایی توسط لنج داران جور کردن ضامن کارمند است.
دومین چالش دریافت وام این است که بانک از لنج دار می‌خواهد که قایق و لنج خود را در گرو بانک بگذارد.»
جاشوگری در ادامه تشریح وظایف تعاونی‌های صیادی برایمان می‌گوید:« بر اسکله‌ها و مقوله قاچاق نیز نظارت داریم. خیلی از قایق‌ها بدون هویت و بی‌مجوز در آب‌های خلیج مشغول صیادی هستند که فعالیت غیرقانونی‌شان تا حدودی به کاهش حجم صید دامن می‌زند. البته ما فقط گزارش تخلف می‌دهیم و شیلات باید برخورد قاطعانه داشته باشد. شیلات عوارض نیز از قایق‌ها دریافت می‌کند، روزی دو تا سه هزار تومان، اما باید واقعا در مورد فعالیت قایق‌های بی‌هویت عکس‌العملی ضربتی نشان دهد.»
ورشکستگی تعاونی صیادی
و جولان دلالان
علی جاشوگری مسئول تعاونی قایق‌ها و اسکله‌های اطراف دلوار از روستای کری بوشهر درمورد فعالیت بیشتر تعاونی‌ها در گذشته و حذف نقش دلالان در تعیین قیمت ماهی و میگو می‌گوید:« قبلا شیلات و اتحادیه بودجه در اختیار تعاونی قرار می‌دادند. تعاونی اقدام به توزیع و فروش ماهی و میگو می‌کرد، درصدی سود تعاونی و درصدی سود صیاد می‌برد، اما در حال حاضر تعاونی‌ها ورشکسته شده‌اند. از بین 7 تا 8 تعاونی فعال تنها یکی همچنان خود را سر پا نگه داشته است. ماهی‌ها را هم واسطه‌ها و دلالان می‌برند. دلال سود خالص می‌برد و مالیات و عوارض هم نمی‌پردازد.برای مثال در همان اسکله دلال 20 تا 30 میلیون تومان به صیاد می‌دهد و کل صیدش را خریداری می‌کند، این در حالی است که قیمت کل صید لنج دار ممکن است خیلی بیشتر از این‌ها باشد.»
وی در تکمیل صحبت هایش به عمده مشکلات صیادان‌اشاره کرده و توضیح می‌دهد: «اولین مشکل عمده صید بی‌رویه توسط قایق‌های بی‌هویت و بی‌مجوز خودی و نیز کشتی‌های چینی است. قایق‌های کوچک بی‌هویت معمولا نزدیک ساحل صید می‌کنند. ماهی‌ها هم معمولا برای تخم ریزی نزدیک ساحل می‌آیند. این گونه با صید بی‌رویه اجازه تخم ریزی به آبزیان در نزدیکی ساحل داده نمی‌شود و هر روز از حجم صید کاسته می‌شود. کشتی‌های مکانیزه چینی هم درست در تنگه عمان ایستاده‌اند و شب‌ها در عمق زیاد با تور ترال هر چه بخواهند، صید می‌کنند.»
این مسئول تعاونی قایق داران در بوشهر درباره مشکلات معیشتی لنج داران می‌گوید: «در کشورهای اروپایی چون شغل دریانوردی و صیادی جزو مشاغل سخت و زیان‌آور محسوب می‌شود، یک دریانورد پس از 15 تا 20 سال بازنشسته می‌شود. اما اینجا صیادانی را می‌شناسم که 60 تا 65 سال سن دارند، اما بیمه می‌گوید؛ باید 5 سال دیگر کار کنی تا بازنشستگی شامل حالت گردد. تلفات صیادان هم کم نیست. یک موج با قایق کوچک صیادی - که قدرت موتورش کم است- برخورد کند، به اصطلاح محلی گُلوب می‌شود و یکی و دو نفر تلفات بر جا می‌گذارد.»
وی در پایان به یکی از مشکلات اساسی این روزهای لنج داران‌اشاره کرده و می‌گوید:« در حال حاضر قایق‌ها با موتور کوچک که قدرت کمی دارد، مجبورند برای صید در عمق زیاد بروند که خطرات جانی هم در پی دارد، اما بیشتر قایق داران از شیلات درخواست دارند که مجوز موتور  قدرتمندتر4 زمانه به ایشان داده شود تا از خطرات و تلفات صیادی تا حدود زیادی کاسته شود. ما با شیلات مرکز نامه‌نگاری‌های لازم را انجام داده‌ایم، کاش زودتر پاسخ‌مان را بدهند.»
یک عذرخواهی!
در لحظات پایانی چاپ این گزارش جوابیه ذیل به دستمان رسید: «صحبت‌های اینجانب محمد خلیلی مدیرعامل تعاونی صیادی عامری و بوالخیر با خبرنگار محترم روزنامه کیهان در رابطه با صید کشتی‌های چینی در دریای عمان به‌دلیل عدم علم و اطلاع و آگاهی کامل اینجانب با روش و چگونگی صید آن کشتی‌ها نادرست و ناقص بوده، بدینوسیله عذرخواهی خود را از سازمان شیلات ایران و اداره کل شیلات استان بوشهر و اداره شیلات تنگستان اعلام می‌دارم. خواهشمند است دستور فرمایید متن نامه را در روزنامه کیهان چاپ و درج فرمایید.»