روش عبادت خداوند (خوان حکمت)

کد خبر: ۱۳۱۰۸

تاریخ: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۲۱:۵۵

وجود مبارك رسول گرامي(ص) فرمود: آنچه شما در قرآن خوانديد و شنيديد كه راز و رمز خلقت، پرستش است، من آمدم بگويم چگونه خدا را عبادت كنيد. شما خوانده‌ايد كه «ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ»[1] اين آيه از پرآوازه‌ترين آيات قرآن كريم است، كمتر كسي است كه نگفته باشد، نشنيده باشد، ننوشته باشد كه راز خلقت، عبادت است؛ اما عبادت را وجود مبارك رسول گرامي(ص) تبيين كرده نفرمود «ما خلقت الجنّ والانس الاّ ليصلّون أو ليصومون أو ليحوجّون» نماز، گوشه‌اي از عبادت است روزه، حج و عمره، زكات و خمس گوشه‌اي از آن است، اصل عبادت اين است كه انسان در همه شئون زندگي، بنده خدا باشد، براي اين بندگي يك راز و رمزي است كه وجود مبارك پيامبر فرمود. فرمود انسان نه تنها در نماز و روزه و حج و عمره و زكات و خمس، بلکه در همه كارهایي كه صبغه عبادي دارد باید طوری با معبود خود سخن بگويد كه گويا او را مي‌بيند، وقتي او را مي‌بيند غير را نمي‌بيند. وقتي از حضرت سؤال كردند، مقام «احسان» چيست؟ فرمود: «الْإِحْسَانُ أَنْ‏ تَعْبُدَ اللَّهَ‏ كَأَنَّكَ‏ تَرَاهُ‏».[2] وقتي مي‌گويي «إِيَّاكَ نَعْبُدُ و إِيَّاكَ نَسْتَعينُ»[3] گويا با او داري حرف مي‌زني، وقتي او را مي‌بينيم «غيرتش غير در جهان نگذاشت»[4] غير او را نمي‌بينيم.
عناصر ایجادی غیرت
يكي از برجسته‌ترين اوصاف كريمانه انسان، «غيرت» است. در روايات ما دارد كه سعد، غيور است ما غيرتمندتر از سعد هستيم و خدا از همه ما «اغير» است. غيرت از پربركت‌ترين و پرفضليت‌ترين واژه‌‌ها و اوصاف نفساني ماست. سه عنصر بايد تشكيل بشود تا غيرت پديد بيايد: عنصر اوّل غيرت، هويت‌شناسي است كه انسان هويّت خود، حقيقت خود، مدار خود را بشناسد، يك؛ وقتي هويّت خود را شناخت، دو عنصر ديگر را هم بايد فراهم كند: يكي اينكه به حريم غير دخالت نكند، تجاوز نكند دو، سوم اينكه غير را به حريم خود راه ندهد سه. انسان اگر غيرزدايي نكند غيور نيست. بيان نوراني اميرالمؤمنين در نهج‌البلاغه اين است كه هيچ انسان غيرتمندي زنا نكرد: «ما زَنا غَيُورٌ قَطُّ»،[5] چون زنا، تجاوز به حريم ديگري است، فرمود: غيرت؛ يعني غيرزدايي، يعني وارد حريم غير نشدن، يك؛ غير را به حريم خود راه ندادن، دو؛ «دياثت» هم، مثل همان زناست، غير را به حريم خود راه دادن، با غيرت سازگار نيست. فرق نمي‌كند چه در مسئله حجاب و عفاف، چه در مسئله سياست، چه در مسئله اقتصاد، چه در مسئله فرهنگ، بيگانه را در حوزه داخل راه دادن، دست او را باز گذاشتن، با غيرت سازگار نيست. غيرت؛ يعني غيرزدايي، يعني نه در حريم غير داخل شدن، نه غير را در حريم خود داخل كردن. اين عنصر دوم و سوم، فرع بر شناخت حوزه داخلي و هويّت خود آدم است. اگر كسي حوزه خود را نشناسد و هويت‌يابي نكند، در آن اثبات و در اين نفي قدرتي ندارد، نه مي‌توان به او گفت از مرز خودت تجاوز نكن، چون مرز را نشناخت، نه به او مي‌توان گفت غير را وارد مرزت نكن، چون مرز را نشناخت، پس تا اين سه عنصر اصيل پيدا نشود، غيرت پيدا نخواهد شد و از برجسته‌ترين اوصاف پروردگار، غيرت است كه: «فَمَا أَحَدٌ أَغْيَرَ مِنَ‏ اللَّهِ‏ عَزَّ وَ جَلَّ»[6] و حضرت فرمود: «أَ تَعْجَبُونَ مِنْ غَيْرَةِ سَعْدٍ فَوَ اللَّهِ لَأَنَا أَغْيَرُ مِنْهُ»،[7] من از «سعد» َغيرتمندترم. غيرت پيدا كردن كه سلامت دل را تأمين مي‌كند با حيوان ناطق؛ يعني جانوري كه حرف مي‌زند نيست، اين با حيّ متألّه حاصل مي‌شود.
وجود مبارك پيامبر فرمود: خدا كه ما را براي عبادت خلق كرد، عبادت اين است كه طوري او را بندگي كنيم كه گويا او را مي‌بينيم «الْإِحْسَانُ أَنْ‏ تَعْبُدَ اللَّهَ‏ كَأَنَّكَ‏ تَرَاهُ‏» اگر اين نشد «فَاِنَّهُ يَراكَ» مراقبت نصيب ما بشود.
بهره‌های انسان از عبادت
اول بهره‌اي كه انسان از عبادت مي‌برد «مشاهده» است، نشد «مراقبه» است، «مشارطه و محاسبه» و اين‌ها زيرمجموعه «مراقبه» است، اصل آن مشاهده پروردگار است. انسان وقتي خود را در محضر پروردگار ديد او را مشاهده كرد، غير او را نخواهد ديد، يك؛ و اگر به اين مقام نرسيد كه او را مشاهده كند لااقل به آن مقام بعد مي‌رسد كه به مراقبت بار مي‌يابد كه مي‌داند اگر او خدا را نمي‌بيند، خدا او را مي‌بيند. اين بيان نوراني حضرت امير در خطبه «همام» اول ما را به مشاهده دعوت كرده فرمود: «فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ كَمَنْ قَدْرَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ كَمَنْ قَدْرَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُونَ»[8].گويا بهشت را مي‌بينم، گويا جهنم را مي‌بينم. انسان وقتي باور كند و بفهمد كه يك دشمن دارد به نام مرگ، يك؛ در مصاف با اين دشمن بر اين دشمن پيروز است، دو؛ يعني انسان مرگ را مي‌ميراند، نه بميرد، سه؛ كه حرف انبيا اين است؛ آن وقت نه بيراهه مي‌رود، نه راه كسي را مي‌بندد، اين ما هستيم كه مرگ را مي‌ميرانيم نه مرگ ما را از پا دربياورد، ما در مصاف با مرگ او را مچاله مي‌كنيم، زير پايمان له مي‌كنيم، وارد صحنه برزخ مي‌شويم ما هستيم و مرگ نيست، وارد صحنه قيامت مي‌شويم ما هستيم و مرگ نيست، وارد بهشت مي‌شويم ما هستيم و مرگ نيست، ما يك موجود ابدي مي‌شويم. اينكه قرآن كريم درباره برخي ‌ها تعبير دارد «أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُ»[9] و مانند آن،[10] براي اين است كه اين‌ها خيال مي‌كنند مرگ، پوسيدن است، مرگ پوسيدن نيست، از پوست به در آمدن است، انسان نمي‌ميرد بلكه مرگ را مي‌ميراند، پس اگر نمي‌ميرد مرگ را مي‌ميراند، درمان او با آزمايشگاه موش حل نمي‌شود، يك راه ديگري دارد كه «وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ».
بيانات حضرت آيت‌الله جوادي آملي (دامت بركاته) در جلسه درس اخلاق در ديدار با علما، فضلا، وزير بهداشت و طلاب شهرستان آمل و حوزه امام حسن عسكري(ع) ـ  قم؛11/2/93
___________________________
[1]. ذاريات، 56.
[2]. بحارالأنوار، ج67، ص196؛ صحيح (البخاري)، ج6، ص20.
[3]. فاتحهًْ الکتاب، 5.
[4]. ديوان اشعار عراقی، ترجيع شماره2.
[5]. نهج‌البلاغه (للصبحی صالح)، حکمت305.
[6]. من لايحضره الفقيه، ج4، ص12.
[7]. الطرائف في معرفهًْ مذاهب الطوائف، ج‏1، ص223.
[8]. نهج‌البلاغه (للصبحی صالح)، خطبه193.
[9]. انعام، 179.
[10]. فرقان، 44.
خوان حکمت روزهای یک‌شنبه منتشر می‌شود.