نگاهی به اجرای سنت خانه تکانی در استقبال از بهار - بخش پایانی

رسم همدلی برای خانه تکانی عید

کد خبر: ۱۲۷۰۳۵

تاریخ: ۰۶ اسفند ۱۳۹۶ - ۲۰:۳۴

گالیا توانگر

خانه تکانی شب عید، از کارهایی است که برخلاف اسمش نباید «شب عید» انجام شود، بلکه باید از مدت‌ها قبل از رسیدن لحظات سال تحویل انجام شده باشد. با این حال خیلی‌ها اجرای این رسم را به روزهای پایانی اسفند ماه موکول کرده و یک برنامه بسیار فشرده و به قول معروف «هول هولکی» را در پیش می‌گیرند. این باعث می‌شود که کارها در هم گره بخورند و ضمن به جان خریدن موج استرس و اضطراب آن‌گونه که دلتان می‌خواهد، خانه‌تان برق نزند. راه‌حل این است که همین امروز برنامه‌تان برای تمیز کاری و تقسیم وظایف بین اعضای خانواده‌تان را روی کاغذ نوشته و مرحله به مرحله طی چند روز اجرایی‌اش کنید.
خانه تکانی از رسوم بسیار قدیمی آماده شدن برای عید نوروز است و هرچند که آپارتمان‌های کوچک و بدون پستو و انباری و زیرزمین امروزی تقریبا در تمام مدت سال نسبتا تمیز هستند، اما تمیزترین خانه‌ها هم مدتی مانده به نوروز، برای شگونش هم که شده از بالا تا پایین روفته و شسته و برق انداخته می‌شوند؛ اما این روزها که کمتر کسی به صورت تمام وقت در خانه است و کار نظافت باید تدریجی انجام شود، هیچ چیز بهتر از یک روش خوب و برنامه‌ریزی شده به کمک ما نمی‌آید. روند داشتن خانه‌ای تمیز، بدون نگرانی و تشویش باید طی چند مرحله به انجام برسد.
خانه تکانی نشانه دلگرمی
در زندگی مشترک
تغییرات در منزل و خانه تکانی باید اصولی باشد. لزومی ندارد که خرج‌های آنچنانی داشته باشیم، اما باید این تغییرات هر چند کم و کوچک انجام شوند.
فاطمه شهابگلو که این روزها مشغول کارهای خانه تکانی است، برایمان می‌گوید: «خانه تکانی یک رسم اسفندی و تا حدودی بیشتر شور و شوق خانم‌ها را در استقبال از بهار نشان می‌دهد. رسمی که خانم‌های خانه خودشان اجرایش می‌کنند؛ آن هم به روش‌های منحصر به فرد خودشان. برای کیف‌هایی که چند وقتی است ته کمدشان خاک خورده و دیگر دوستش ندارند و گذاشته‌اند در خانه تکانی عید از دستشان خلاص شوند. برای جعبه‌هایی که هر وقت حوصله نداشته‌اند، جایی برایشان پیدا کنند هُلشان داده‌اند زیر تخت. برای یک لکه نه چندان مشخص روی پرده که قرار است در خانه تکانی پاک بشود و برای خیلی کارهای دیگرکه اگر از هر کدامشان بپرسی به ترتیب الفبا می‌توانند برایت نام ببرند. کارها که به آخر رسید و چک لیست توی ذهنشان تمامش خط خورد. حالا کم کم می‌روند سراغ تغییرات ریز و درشت در خانه؛ رنگ‌های جدید، طرح‌های تازه. حتما هم نباید خیلی بزرگ یا گران باشند. مثل لمس نویی یک حوله جدید روی پوست دستشان.»
وی ادامه می‌دهد:« به گمانم این دو مرحله، حس اسفند ماه هر کدبانویی است. همه به سَبک هم شاید این کارها را انجام ندهند؛ ولی خوب که نگاه کنی می‌بینی این حس و حال هست؛ در یکی بیشتر، در یکی کمتر. دوستانه می‌گویم اگر در روزهای اسفند تمام دفعاتی که وارد خانه شدید، اثری از تغییر ندیدید، اگرهیچ چیزی به جلوی آینه اضافه نشده بود، حتی یک گل سر، اگر هیچ رنگی به آشپزخانه اضافه نشده بود، حتی یک مگنت کوچک رویخچالی، اگر هیچ کیسه سیاهی پر از دور ریختنی پشت در نبود، باید نگران شوید! نگران زنی که شاید آن قدر ذهنش خالی بوده، از تصور زیبایی روزهای پیش رو که هوای اسفند برش نداشته و دلش هیچ نخواسته به استقبال روزهایی نو برود.»
رمز و رازهای خانه تکانی بی‌دردسر
اگر بخواهیم کمی انتقاد پذیر باشیم باید قبول کنیم که ما در مورد خانه و اسباب اثاثیه‌مان، خانم‌های سخت‌گیری هستیم و گاهی این سخت‌گیری به حدی می‌رسد که اهالی خانه به چشم «پلیس منزل» به ما نگاه می‌کنند! این پلیس‌بازی‌ها در ایام فوق‌العاده پیش از نوروز به اوج خودش می‌رسد و همه‌مان نقش کارآگاه‌هایی برای شناسایی کثیفی‌های خانه را می‌گیریم. اغلب هم دود این کارآگاه‌بازی‌ها به چشم سیاتیک یا مهره‌های کمرمان می‌رود و ما را از داشتن تعطیلاتی لذت‌بخش محروم می‌کند. تمیزی و منظم بودن خانه چشم‌نواز است و ما را از زندگی راضی نگه می‌دارد؛ به خصوص در آستانه بهار دل‌مان می‌خواهد به رسم هر سال با طبیعت و تازگی‌اش همراه شویم و چهاردیواری خودمان را بهاری کنیم. اما بهتر است امسال برای تکاندن خانه برنامه‌ریزی بهتری داشته باشیم تا در شلوغی‌های آخر سال راحت ‌تر کارهای‌مان را پیش ببریم و از کمردرد و پادرد در امان بمانیم.
میترا خسروبیگ یک شهروند تهرانی درباره زیرساخت‌های تعیین‌کننده در خانه تکانی برایمان توضیح می‌دهد:« در یک صبح پر انرژی سراغ کشوها، کمدها و گنجه‌های اتاق‌ها بروید. سعی کنید چیزهای غیرقابل استفاده و کهنه را با فراغ ‌بال کنار بگذارید؛ می‌توانید خوب‌هایش را به دیوار مهربانی برسانید و دل دیگران را شاد کنید. بعد از آن تا می‌توانید همه‌چیز را دسته‌بندی کنید. برای منظم کردن کشوها می‌توانید از جعبه تقسیم استفاده کنید. (یا خودتان تقسیم بسازید) داخل کمدهای دیواری را هم به وسیله جعبه‌های مقوایی یا پارچه‌ای مرتب کنید. با انجام این عملیات مهم در خانه‌تکانی، خودتان به جادوی کمد و کشوهای مرتب پی می‌برید.»
« اگر انباری یا بالکن یا هر جای دور از دسترس دیگری هم دارید در همین مرحله کارش را یکسره کنید. یادتان باشد کلید موفقیت در این مرحله دل به دریا زدن و بخشیدن وسایلی است که استفاده‌شان نمی‌کنید. دور ریختنی‌ها را هم با خیال راحت به ماشین زباله محل بسپارید. گام دوم؛ ویترین‌ها هستند. بوفه و کتابخانه و خلاصه هر چیزی که درست جلوی دید است، جزیی از ویترین خانه محسوب می‌شود. روز دوم خانه‌تکانی را به این قسمت اختصاص دهید. هرچیز قابل شست‌و‌شویی را بشویید؛ خصوصا ظروف کریستال بعد از شسته شدن برق قشنگی می‌افتند و جذاب‌تر از قبل می‌شوند. لوسترها را هم جا نگذارید. بهترین پاک‌کننده برای آنها پنبه و الکل است. بعد از تمیز شدن لوستر با خانه‌ای روشن‌تر از قبل مواجه می‌شوید.»
وی ادامه می‌دهد:«گام سوم؛ اندر احوالات آشپزخانه است. به مرحله غول رسیدیم! این قسمت دیگر شوخی‌بردار نیست و آن قدر برای همه‌مان مهم است که معمولا چند چشم دیگر هم برای پیدا کردن لک چربی و غذا و... قرض می‌گیریم. سعی کنید در چند مرحله کار آشپزخانه را انجام دهید؛ مرحله اول مثل گام یک کابینت‌ها و کشوها را سامان بدهید. از همان وسایلی که گفتیم برای جدا کردن کشوهای آشپزخانه هم استفاده کنید. بعد می‌توانید سراغ یخچال و فریزر بروید. اول تمام دورریختنی‌ها را با یک نگاه به انقضاهای‌شان دور بریزید و بعد مشغول تمیزکاری طبقات مختلف شوید. بد نیست اگر کسی را برای کمک دارید، سری هم به زیر یخچال و فریزر و باقی وسایل بزنید. آنجا پر است از آشغال‌ریزه‌هایی که از دست‌تان در امان مانده‌اند.»
این کدبانو درباره تغییر دکوراسیون توضیح می‌دهد: «اگر به نظرتان وسایل خانه بد چیده شده است یا اگر فکر می‌کنید فرش‌تان را در جای مناسبی نینداخته‌اید یا چیزهایی از این قبیل نظم ذهن‌تان را به هم زده است، همین حالا وقتش است که درستش کنید. باز هم مراقب سیاتیک و مهره‌های‌تان باشید! بهترین روز برای این گام روز جمعه است که می‌شود از بقیه اعضای خانه هم کمک گرفت.»
وی در تکمیل صحبت هایش می‌گوید: «به مرحله تمیزکاری حمام و سرویس بهداشتی می‌رسیم. این مرحله یک جور زنگ تفریح محسوب می‌شود. خیلی سختش نکنید. باز هم اول زحمت دور ریختنی‌ها را کم کنید. بعد از آن با یک جرمگیر و اسکاچ نرم دیوارها و کف را بشویید. شیرآلات را هم در مرحله آخر با اسپری تمیز کنید. آخرین مرحله برق‌اندازی است. آخرین مرحله را بگذارید برای روزهای آخر که زحمات‌تان هدر نرود! چند روز به سال تحویل یک گردگیری نهایی و یک جارو برقی تمیز کشیدن مهر قبولی خانه‌تکانی‌تان را می‌زند. شما اکنون با منزلی کامل تکانده شده به سوی سال جدید می‌روید.»
تغییر را انتخاب ‌كنیم
دلیل این كه خانه‌تكانی‌های عید باعث تغییر روحیه افراد می‌شود و احساس خوبی را به آنها می‌دهد، این است كه خانه‌تكانی‌های عید به افراد نشان می‌دهد كه آنها هستند كه تغییر را انتخاب می‌كنند. افراد خودشان انتخاب می‌كنند كه دكوراسیون خانه را تغییر دهند، یا آن را رنگ كنند و‌اشیای كهنه را دور بریزند و همین باعث می‌شود احساس خوبی به آنها دست دهد و به خودشان افتخار كنند.
حمید محمودی یک روانشناس برایمان توضیح می‌دهد: «این انتخاب برای تغییر و نو شدن تنها در سطح انتخاب باقی نمی‌ماند و به مرحله عمل هم می‌رسد. زمانی كه افراد اقدام به انجام این تغییرات می‌كنند، تأثیرات مثبت آن چندین برابر می‌شود. این مسئله باعث می‌شود آنها یك نوع تایید خود و احساس ارزشمندی به دست آورند. این ارزشمندی خود هم به این منتهی می‌شود كه افراد احساس عزت نفس بیشتری كنند، اعتماد به نفس آنها بالا برود و احساس خودكارآمدی بیشتری خواهند داشت. این احساس ارزشمندی و خودكارآمدی در نهایت به نفع سلامت روان افراد است.»
این روانشناس در تکمیل صحبت هایش می‌گوید: «درحقیقت چون خودشان انتخاب می‌كنند كه خانه‌تكانی و گردگیری كنند و خودشان طبق انتخاب‌شان عمل می‌كنند، این باعث می‌شود سلامت روان افراد بالا برود. علت دیگر این كه خانه‌تكانی عید بر سلامت روانشان تأثیر می‌گذارد این است كه آنها از این مسئله بازخوردهای آنی مثبت می‌گیرند. زمانی كه خانم و آقایی تصمیم می‌گیرند با كمك یكدیگر خانه را تمیز و مرتب كنند، این تمیزی در زمانی اندك به آنها بازخوردی مثبت می‌دهد و روحیه شان را عوض می‌كند. این بازخورد آنی هم خودش باعث می‌شود افراد ترغیب شوند كارهایشان را باكیفیت‌تر انجام دهند. هنگامی هم كه افراد كارهایشان را با كیفیت و دقت بیشتری انجام می‌دهند، این باعث تغییر روحیه آنها و افزایش سلامت روانشان می‌شود.»
نکات طلایی بهداشت آشپزخانه
مریم محدث زاده یک خانه دار، کتابی درباره نکات خانه تکانی خریداری کرده و برایمان از رویش توضیح می‌دهد:« اگر آشپزخانه شما پس از سوختن غذا، درست کردن پیاز داغ و یا اسفند دود کردن بوی بد و نامطبوعی گرفته است، برای رفع سریع این بوی ناخوشایند کمی دارچین یا وانیل با کمی شکر را درون تابه داغ کنید تا حدودی بسوزد، خواهید دید که بویی خوش تمامی بوهای قدیمی را در خود فرو خواهد برد.
برای پاک کردن چربی روی اجاق گاز، یخچال و نظایر آن، پارچه‌ای را در سرکه خیس کنید و روی آن بمالید. خیلی سریع تمیز و پاکیزه می‌شود، چرا که سرکه دشمن چربی است.
برای از بین بردن املاح آهکی، کتری را با مقدار مساوی آب و سرکه پر کنید. بگذارید جوش بیاید، سپس آتش را خاموش کرده بگذارید، تمام شب به همان حال بماند. کتری خود به خود تمیز خواهد شد.
هنگام شستن بشقاب‌ها، چند قاشق غذاخوری سرکه داخل آب بریزید. سرکه چربی‌ها را از بین برده، بشقاب‌ها را شفاف و درخشان خواهد کرد.»
این خانم خانه دار در ادامه می‌گوید: «با یک مسواک کهنه، جرم و سیاهی کنسرو بازکن را پاک کنید. برای آنکه تیغه‌های آن کاملاً تمیز شود، یک دستمال کاغذی را لای تیغه‌ها قرار داده و عمل بریدن را انجام دهید.
برای از بین بردن بوی نامطبوع ظرف‌های در دار و جعبه‌های سفید پلاستیکی، روزنامه مچاله شده را (فقط روزنامه‌های سیاه و سفید، نه رنگی) داخل ظرف قرار دهید و درش را محکم بسته بگذارید تمام شب به همان حالت باقی بماند.
قبل از شستن چرخ گوشت، یک تکه نان را مانند گوشت، درون آن چرخ کنید، با این عمل می‌توانید باقی مانده گوشت را از پره‌های چرخ گوشت پاک کنید. برای نو کردن اسفنج، آن را شب هنگام، در آب نمک و یا آب مخلوط با جوش‌شیرین خیس کنید.»