گزارش تحلیلی کیهان از اعترافات دولتمردان درباره توافق هسته‌ای

شوری برجام صدای آشپزها را هم درآورده است

هفته گذشته عباس عراقچی معاون سیاسی وزیر خارجه و رئیس‌ستاد پیگیری اجرای برجام در اندیشکده چتم هاوس در انگلیس گفته بود:«ایران برجام را داستانی موفق نمی‌داند چرا که از آن بهره‌مند نشده و تحریم‌ها برداشته نشده است».

کد خبر: ۱۲۷۰۱۲

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۳۹۶ - ۲۲:۵۵

سرویس سیاسی-

این اولین بار نیست که یک مقام ارشد دولتی درخصوص بی‌دستاوردی برجام اظهارنظر می‌کند. پس از امضا و اجرای برجام، مقامات ارشد دولت بارها و بارها به دستاورد تقریبا هیچ برجام اذعان کرده‌اند.
مگر دیوانه‌اند؟!
آقای روحانی که برجام را «آفتاب تابان» و «نشانه تسلیم همه قدرت‌های بزرگ در برابر اراده ملت» نامیده بود، آبان 96 در جلسه دفاع از وزرای پیشنهادی نیرو و علوم در مجلس تصریح کرد: «به بعضی از کشورهای شرق آسیا پیغام می‌دهند که با ما مذاکره کن، این کشورها مگر دیوانه شده‌اند که با شما مذاکره کنند. شما علناً مذاکره دیروز را زیرپا می‌گذارید و به مذاکره امضا شده‌ای که به تأیید شورای امنیت سازمان ملل رسیده بی‌اعتنا هستید».
روحانی همچنین- تیر 96- در جلسه هیئت دولت گفت:«آمریکایی‌ها به‌بهانه‌های مختلف به‌دنبال اعمال یک‌سری تحریم‌های جدید هستند که با هیچ منطق و روح و متن برجام هم سازگار نبوده و در تعارض است».
اظهارات رئیس‌جمهور در حالی است که وی در سال 94 تاکید کرد که تمامی تحریم‌ها در روز اجرای توافق- دی 94- بالمره (یکباره) لغو خواهد شد و نه تعلیق
نقض متن و روح برجام
«محمد جواد ظریف» وزیر امور خارجه نیز تاکنون بارها به بی‌دستاوردی برجام اذعان کرده است.
ظریف-مهر 95- گفته بود: «8 ماه پس از اجرای برجام، به خاطر مجازات‌های آمریکا، هیچ یک از بانک‌های بزرگ اروپایی کار با ایران را شروع نکرده است».
وی- اردیبهشت 96- تصریح کرد:«آیا آمریکا آماده است به متن برجام پایبند باشد، روحش به کنار. تاکنون واشنگتن هر دو را زیر پا گذاشته است».
وزیر امور خارجه، 22 ماه پس از امضای برجام با اذعان به حمل پول با چمدان در پسابرجام، تاکید کرد: «بانک‌های خارجی با ایران تعامل می‌کنند و ما کمتر ناگزیر می‌شویم که پول خود را با چمدان حمل‌ونقل کنیم».
ظریف- مهر 96- تصریح کرد: «آمریکا آنطور که در توافق هسته‌ای مقرر شده، تحریم‌ها را رفع نکرده و ما هنوز نمی‌توانیم در انگلیس یک حساب بانکی باز کنیم».
تقریبا هیچ
فروردین 95 سه ماه پس از اجرای برجام، «ولی‌الله سیف» رئیس‌بانک مرکزی در مصاحبه با تلویزیون بلومبرگ گفت: «توافق هسته‌ای ایران و گروه 1+5 موسوم به برجام، تا کنون «تقریباً هیچ» دستاوردی برای تهران در بر نداشته است».
سیف در این مصاحبه تصریح کرد که ایران سه ماه بعد از اجرایی شدن برجام، توان دستیابی به 100 میلیارد دلار دارایی ضبط‌شده‌اش در خارج از کشور را نداشته و برای پرداخت صورت‌حساب‌هایش در مبادلات خارجی به دنبال راهی برای استفاده از دلار است.
رئیس ‌بانک مرکزی اضافه کرد با آنکه قرار است سپرده‌های ایران در بانک‌های خارج از کشور قابل دسترس باشند، بانک‌های اروپایی کماکان نگران نقض قوانین آمریکا و مواجه شدن با جریمه‌های سنگین این کشور هستند.
به گزارش بلومبرگ، سیف، بر همین اساس از «دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا» خواسته بود با صدور دستورالعملی بانک‌های اروپایی را به استقبال بیشتر از ایران دعوت کند.
لغو تحریم‌ها روی کاغذ!
عباس عراقچی معاون سیاسی وزیر خارجه و رئیس ‌ستاد پیگیری اجرای برجام نیز چندین مرتبه به بی‌دستاوردی برجام اذعان کرده است.
عراقچی-تیر 95- در سالگرد امضای برجام گفت: «تحریم‌ها روی کاغذ برداشته شده اما هنوز عملا همه آنها برداشته نشده که مقداری به دلیل شرایط است و مقداری به دلیل شیطنت آنها و ایرادات زیادی هست که ما هم اعتراضات مفصلی به طرف مقابل کرده‌ایم».
وی-خرداد 96- نیز گفت: «به اعتقاد ما حرکت‌هایی که در طول یک سال‌ونیم گذشته چه توسط دولت قبلی آمریکا(دولت اوباما) و چه توسط دولت جدید(دولت ترامپ) آن صورت می‌گیرد، در موارد بسیاری بر خلاف تعهدات آمریکا در اجرای برجام است».
بن‌بست
«علی اکبر صالحی» رئیس‌سازمان انرژی اتمی نیز بارها به دستاورد تقریبا هیچ برجام اذعان کرده است.
صالحی- تیرماه 95- در سالگرد برجام گفت:«حداقل از نظر علمی 40 سال استاد دانشگاه هستم، لذا این را می‌توانم بگویم‌. هم‌اکنون و پس از پیش آمدن قضایای روادید تعداد زیادی از دانشمندان اروپایی که مقداری احتیاط می‌کنند از آمدن به ایران استنکاف دارند‌. به قول دانشگاهی‌ها این یعنی وضعیت آنها پیش از برجام بهتر از پس از برجام بوده است».
وی-بهمن 95- در مصاحبه با الجزیره گفت:«تنها بعدی که از نگاه ما مهم است به تحریم‌ها و بعد سیاسی توافق ارتباط دارد زیرا در این بخش مشکلاتی دیده می‌شود و طرف مقابل(‌آمریکا) به تعهداتش‌[در برجام] عمل نمی‌کند».
رئیس‌سازمان انرژی اتمی در این مصاحبه تصریح کرد:«در ظاهر ممکن است کارهایی انجام بدهند تا وانمود کنند به تعهداتشان پایبندند اما در واقع کار خاصی انجام نمی‌دهند زیرا اگر کاری در این زمینه انجام داده باشند مشکلات موجود در تعامل با بانک‌های بزرگ را چگونه باید ارزیابی کرد، آنان در این زمینه هیچ گامی برنداشته‌اند».
وی در پاسخ به سؤال الجزیره مبنی بر اینکه «آیا مقصود شما از طرف مقابل، آمریکاست؟» گفت: «بله، مقصود آمریکاست، این کشور تاکنون کار خاصی انجام نداده یا آنگونه که باید عمل می‌کرد عمل نکرده است، به ویژه در چراغ سبز نشان دادن به بانک‌های بزرگ، کوتاهی کرده است تا این بانک همچنان با تردید و دودلی با ایران تعامل داشته باشند گویا در این زمینه سخن شفافی را از آمریکایی‌ها نشنیده‌اند، آمریکا در ظاهر وانمود می‌کند در این زمینه به وظیفه‌اش عمل کرده است اما در خفا و پشت پرده نه تنها کاری انجام نداد بلکه سعی کرد همه چیز را به بن بست بکشاند».
دیگر مقامات ارشد دولت هم درخصوص بی‌دستاوردی برجام اظهار نظر کرده‌اند. برای نمونه،«اسحاق جهانگیری» معاون اول رئیس‌جمهور-بهمن 95- گفت: « اکنون بعد از گذشت یک سال از اجرای برجام هنوز برای جذب فاینانس موفق نشده‌ایم».
«طیب نیا» وزیر اقتصاد دولت یازدهم نیز-مرداد 95- گفته بود:«برای ارتباط با بانک‌های بزرگ جهانی دچار مشکل هستیم و آنها با ما کار جدی نمی‌کنند.انتظار ما این بود که بعد از برجام ما بتوانیم با بانک‌های بزرگ هم کار کنیم اما به دلایل مختلف ما هنوز نتوانسته‌ایم با این بانک‌ها کار کنیم».
تغییر مسیر
این مهم است که مقامات ارشد دولت پس از تعریف و تمجیدهای فراوان از برجام و حمله به منتقدان، حال به بی‌دستاوردی برجام اذعان دارند و به عبارتی به حرف منتقدان رسیده‌اند. اما اذعان به عهدشکنی طرف مقابل و اعتراف به بی‌دستاوردی برجام،کافی نیست.دولت می‌بایست درخصوص رفتار خود در موضوع برجام یک تغییر اساسی ایجاد کند و تغییر مسیر دهد.
متاسفانه روند منفعلانه دولت در واکنش به گستاخی آمریکا، تنها و تنها به تشدید تحریم‌ها و وقیح‌تر شدن طرف مقابل منتهی شده است که تمدید قانون آیسا و تصویب قانون کاتسا 2017(مادر تحریم‌ها) تنها بخشی از گستاخی طرف مقابل است. بنابراین لازم و ضروری است که دولت برای یکبار هم که شده شجاعانه به میدان آمده و با اجرای بندهای 36 و 37 برجام و عمل به 29 شرط ابلاغی، مسیر مواجهه با شیطان بزرگ را تغییر دهد.
اجرای بندهای 36 و 37 برجام
برجام در حال حاضر توافقی یک‌طرفه است که امتیازاتش برای آمریکا و محدودیت‌هایش هم برای ایران است. به طور خلاصه برجام عبارت است از «اقدامات نقد ایران در مقابل وعده‌های نسیه آمریکا». هدف آمریکا نیز استمرار این روند و دائمی کردن محدودیت‌های برجام و تعمیم آن به دیگر مولفه‌های قدرت ایران است.
حال سؤالی که در افکار عمومی ایجاد می‌شود این است که آیا می‌توانیم به استناد نقض فاحش توافق توسط دیگر اعضاء از برجام خارج شویم. پاسخ مثبت است.
در بند 36 برجام- که مربوط به بخش سازوکار حل و فصل اختلافات است- آمده است: «چنانچه ايران معتقد باشد که هر يک يا کليه گروه 1+5 تعهدات خود را رعايت ننموده‌اند، ايران مي‌تواند موضوع را به منظور حل و فصل به کميسيون مشترک ارجاع نمايد؛ به همين ترتيب، چنانچه هر يک از اعضاي گروه 1+5 معتقد باشد که ايران تعهدات خود را رعايت نکرده است، هر يک از دولت‌هاي گروه 1+5 مي تواند اقدام مشابه به عمل آورد. کميسيون مشترک 15 روز زمان خواهد داشت تا موضوع را فيصله دهد، مگر اينکه اين زمان با اجماع تمديد شود. متعاقب بررسي کميسيون مشترک، چنانچه هر عضو معتقد باشد که موضوع پايبندي فيصله نيافته است، مي‌تواند موضوع را به وزيران امور خارجه ارجاع دهد.
وزيران 15 روز فرصت خواهند داشت تا موضوع را فيصله دهند، مگر اينکه اين زمان با اجماع تمديد شود. پس از بررسي کميسيون مشترک - همزمان با (يا به جاي) بررسي در سطح وزيران - خواه عضو شاکي يا عضوي که اجراي تکاليف‌اش موضوع بوده است مي تواند درخواست نمايد که موضوع توسط يک هيات مشورتي که متشکل از سه عضو خواهد بود (يکي از سوي هر يک از طرف‌هاي درگير در اختلاف و طرف سوم مستقل) بررسي شود. هيات مشورتي مي‌بايست نظريه غيرالزام‌آوري را درخصوص موضوع پايبندي ظرف 15 روز ارائه نمايد. چنانچه، متعاقب اين فرايند 30 روزه موضوع فيصله نيابد، کميسيون مشترک در کمتر از 5 روز نظريه هيات مشورتي را با هدف فيصله موضوع بررسي خواهد کرد. چنانچه موضوع کماکان به نحو مورد رضايت طرف شاکي فيصله نيافته باشد، و چنانچه طرف شاکي معتقد باشد که موضوع، مصداق «عدم پایبندی اساسي» مي‌باشد، آنگاه آن طرف مي‌تواند موضوع فيصله نيافته را به عنوان مبناي توقف کلي و يا جزئي اجراي تعهدات‌اش وفق برجام قلمداد کرده و يا به شوراي امنيت سازمان ملل متحد ابلاغ نمايد که معتقد است موضوع مصداق «عدم پایبندی اساسي» بشمار مي‌آيد».
همچنین در بند 37 برجام آمده است: «متعاقب دريافت ابلاغ طرف شاکي، به نحو مشروح در فوق، به همراه توضيحي از تلاش‌هاي توام با حسن‌نيت آن طرف براي طي فرآيند حل و فصل اختلاف پيش‌بيني شده در برجام، شوراي امنيت سازمان ملل متحد مي‌بايست منطبق با رویه‌های خود درخصوص قطعنامه‌اي برای تداوم لغو تحريم‌ها راي‌گيري نمايد. چنانچه قطعنامه فوق‌الذکر ظرف 30 روز از تاريخ ابلاغ به تصويب نرسد، سپس مفاد قطعنامه‌هاي سابق شوراي امنيت سازمان ملل متحد مجددا اعمال خواهند شد، مگر اينکه شوراي امنيت سازمان ملل متحد به نحو ديگري تصميم‌گيري نمايد. در چنین صورتی، این مفاد درخصوص قراردادهایی که بین هر طرف و ایران یا افراد و نهادهای ایرانی قبل از تاریخ اعمال آنها امضا شده باشد، دارای اثر عطف به ماسبق ندارد مشروط به اینکه فعالیت‌های صورت گرفته وفق اجرای این قراردادها منطبق با این برجام و قطعنامه‌های قبلی و فعلی شورای امنیت باشد. شوراي امنيت سازمان ملل متحد، با ابراز نیت خود برای تصمیم‌‏گیری مبتنی بر ممانعت از اجرای دوباره و خودکار تدابیر در صورتی که ظرف این مدت موضوعی که موجب ابلاغ فوق شده است حل و فصل شده باشد، ديدگاه‌هاي طرف‌هاي اختلاف و هرگونه نظريه صادره توسط هيئت مشورتي را ملحوظ خواهد داشت. ايران بيان داشته است که چنانچه تحريم‌ها جزئا يا کلا مجددا اعمال شوند، ايران این امر را به منزله زمینه‌ای برای توقف کلی یا جزئی تعهدات خود وفق این برجام قلمداد خواهد نمود».
در حال حاضر انتظار افکار عمومی این است که دولت برای یکبار هم که شده شجاعانه به میدان آمده و با اجرای بندهای 36 و 37 برجام و عمل به 29 شرط ابلاغی، مسیر مواجهه با شیطان بزرگ را تغییر دهد.