نگاهی به اجرای سنت خانه تکانی در استقبال از بهار - بخش نخست

تکاندن خانه دل با‌اشتیاق خانه تکانی عید

کد خبر: ۱۲۶۹۳۶

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۳۹۶ - ۱۹:۴۴

گالیا توانگر

خانه تکانی عید است. روی پله ایستاده‌ام و گوشه پرده را که رها شده، می‌کشم روی صورتم. به کوچه‌ای که منتظر است، می‌نگرم. بهار! کاش با کبوتر و شعرهایت رد می‌شدی؛ حتی اگر مرا به یاد نیاوری. حتی اگر نام کوچکت را نخوانم، با انگشتان سردم که بوی شوینده می‌دهد، یک گوشه پنجره بنویسم؛ سلام بهارخوبم.
اما مرا نیز و همه آنانی را که به شوق دسته گل شدن و استقبال از تو زحمت خانه تکانی را به جان و دل خریده‌اند، به یاد خواهی آورد.
خوب می‌دانم با این دل‌های غبار گرفته مان جذابیتی برای آمدنت نداریم، اما بیا و این قلب فسرده و سرد مرا به روزهای خوب شعرهایت ببر، ‌ای بهار گمشده در شهر خسته‌ام!
دست می‌کشم روی برگ‌های سبز پارچه پرده و فکر می‌کنم کاش دست‌هایم اسلیمی بودند، قد می‌کشیدند، پیچاپیچ و تا در خانه‌ات پل می‌بستند. خاک نرمی به چشمانم می‌رود، می‌سوزند و می‌بارند. پشت حصارهای پنجره، زندانی طلسم روزهای بی‌بهارم. بیا از قلمرو خواب‌های من بیدارم کن و پوسته تاریکی را کنار بزن.
به ازدحام کوچه می‌نگرم و مثل شعرهایم، مثل مادرم صبورم، برای آمدنت.
می‌آیی، می‌آیی، می‌آیی... با لبخند‌های ساده کودکانه، پشت پنجره می‌نشینی و به ازدحام کوچه خوشبخت می‌نگری. می‌آیی به شکلی آشنا، به شکل خودم و دست‌هایم را دست جوانه‌ها می‌گذاری. دلم برایت تنگ است.
شیوه حرفه‌ای خانه تکانی عید
با خستگی کمتر
نسیم بهاری/ هزار شکوفه آبی رنگ/ طلوع دوباره/ و تولد پروانه رویاهایت/ همه آنچه را که در چشم‌هایم می‌بینی/ به دلت سنجاق می‌کنم/ نسیم بهاری/ هزار شکوفه آبی رنگ/ پرواز دو پروانه/ اسیر پیله نمی‌مانی/ شاعر بهار. (شعر از گالیا توانگر)
لیلا رحمتی یک خانم شاغل در حالی که رو بالشتی‌ها و ملحفه‌ها را برای خشک شدن پهن می‌کند، روبروی آفتاب؛ درباره چگونگی برنامه‌ریزی برای خانه تکانی شب عید توضیح می‌دهد: « اغلب خانم‌های شاغل فرصت کمی برای انجام خانه تکانی دارند. همین فرصت کم نیز اگر با برنامه‌ریزی و به صورت اصولی باشد، می‌تواند به بهترین نحو انجام شود. فقط کافی است برخی نکات را رعایت کرده و بهترین روش‌ها را انتخاب کنید. اگر قرار است مثلا در طبقه پایین منزل به شستن لباس‌ها بپردازید یا باغچه منزل را مرتب کنید، سعی کنید کارهایی را که مربوط به طبقه پایین یا حیاط است، همزمان انجام دهید تا لازم نباشد دایم از پله‌ها بالا و پایین بروید. شما باید کارهای منزل را اولویت‌بندی کنید و کارهایی را که لازم است حتما انجام دهید، امروز انجام دهید؛ انجام کارهایی که چندان ضروری نیستند را به روزهای بعد موکول کنید.»
وی ادامه می‌دهد: «بعضی از کارهای خانه انرژی کمی از شما می‌گیرند، ولی بعضی دیگر شما را کاملا خسته می‌کنند. بهترین روش آن است که یک کار سبک مثل آب دادن به گلدان‌ها را انجام دهید و به دنبال آن یک کار سنگین‌تر مثل جاروبرقی کشیدن اتاق‌ها را انجام دهید، سپس یک فعالیت سبک را انجام دهید. با این روش به عضلات و مفاصل خود استراحت می‌دهید و می‌توانید ساعات طولانی‌تری به فعالیت بپردازید. به علاوه اگر قرار است یک کار منزل (که لازم است هنگام انجام آن بایستید) مثل ظرف شستن یا جاروبرقی کشیدن را انجام دهید، به عنوان فعالیت بعدی، کاری را انجام دهید که بتوانید نشسته به آن مشغول شوید؛ مانند سالاد تهیه کردن و دوخت و دوز. به این ترتیب شما به صورت متناوب به یک گروه از عضلات و مفاصل‌تان استراحت می‌دهید.»
تکاندن دل در اولویت خانه تکانی
فروردین نزدیک است. باید آسمان را گردگیری کنم. خانه را دل تکانی کنم. جامه نو بر تن دنیا کرده، گل‌های فرش را آبیاری کنم. خنده‌ام را درون قاب‌ها برق بیندازم و مُشتی گندم در کفِ دستانم سبزکنم.
یکی از رسم‌هایی که نزدیک عید مرسوم است نظافت و پاکیزگی است به گونه‌ای که نزدیک سال جدید و نوروز، همه در پی خانه تکانی می‌شوند. همه سنسورهای تمیزی و نظافتشان فعال و فعال‌تر می‌شود که هرچه کثیفی و آلودگی هست را از خانه‌های گلی و آجری و سنگی خود از بین ببرند. خانه‌ها را رنگ می‌کنند، در و پنجره و... را می‌شویند که سال نو را با آلودگی و کثیفی آغاز نکنند.
رضا محمدیان و اکبر سعدی‌پور دو همکار هستند که از مهرماه سال جاری سر یک مسئله کوچک کاری قهر کرده و تا کنون سلامی بینشان رد و بدل نشده است. حتما می‌دانید که در دین مبین اسلام بیش از دو روز قهر دو مومن، گناه محسوب می‌شود. همین هفته گروهی از همکاران دیگرشان برنامه‌ای ترتیب داده و زمینه آشتی این دو را هموار ساختند.
محمدیان با لبخند رضایت از ته دل می‌گوید: «واقعا احساسم این است که بار سنگینی از دوشم برداشته شده است.»
محمد یعقوبی یک مشاور برایمان در‌باره اولویت تکاندن خانه دل توضیح می‌دهد: «از نظافت خانه، هم خودمان لذت می‌ بریم هم دیگران. خانه‌ تكانی كه شد، وقتی خستگی برطرف می‌شود، آدم هم خودش لذت می‌برد و هم هرکسی که وارد خانه می‌شود لذت می‌برد. اگر عیب‌های خود را پاک کنیم و خود را تطهیر کرده و وجودمان را به زیبایی‌ها تزیین کنیم، هم خودمان خوشحال می‌شویم و سود می‌بریم و هم هر کسی با ما برخورد می‌کند، می‌گوید؛ چه آدم پاكی، چه آدم صافی. برای نظافت خانه باید در و پنجره‌ها را بست. چون گرد و خاك از این پنجره‌ها بیرون می‌آید. پنجره‌ دل ما هم گوش است. مراقب باشیم هر حرفی را نشنویم که غیبت و تهمت نشود. دروازه‌ اتاق در و پنجره‌های آن است، می‌بندیم خاك نیاید. دروازه‌ دل هم چشم و گوش انسان است، باید توجه کنیم که هرچیزی را نبینیم و نشنویم تا از آلودگی‌ها به دور بوده و مصون بمانیم.»
مشارکت تمامی اعضای خانواده
در خانه تکانی
سحر رستگار یک شاعرو نویسنده برایمان می‌گوید: «اسفندِ عزیز خوش آمدی/ تو همان «زمان» هستی که مرهم دردهایی/ تو بویِ تازگی می‌دهی/ بویِ خبرهای خوب و اتفاقاتِ جدید/ بوی هفت سین و دوندگی‌های خریدِ عید و خانه تکانی/ بوی سمنو پختنِ خانه مادربزرگ/ اسفندِ عزیز/ دیدی حالِ امسالِ مردممان را/ دیدی بد بیاری هایمان/ لطفا مثلِ همیشه مقدمه خوبی‌ها باش/ مقدمه آغازی دوباره و جوانه‌زدن/ قلب‌ها منتظرند.»
پروانه نوروزی یک خانم خانه‌دار درباره شیوه اصولی خانه تکانی و مشارکت تمامی اعضای خانواده برایمان می‌گوید: «اینکه شما مادر خانواده هستید، اصلا به این معنی نیست که خودتان باید تمام کارهای منزل را برعهده بگیرید. نگران نباشید، با اندکی کارکردن، بچه‌ها از درس خواندن عقب نمی‌افتند! کارهای منزل را بین افراد خانواده تقسیم کنید و مسئولیت مرتب کردن و جاروبرقی کشیدن اتاق کودکان را به خودشان بسپارید. می‌توانید از افراد خانواده بخواهید خودشان لباس هایشان را بشویند. فراموش نکنید حتی کودکان هم می‌توانند در انجام کارهای منزل به شما کمک شایانی کنند. اگر وضعیت اقتصادی خانواده اجازه می‌دهد، می‌توانید برای انجام کارهای سنگین، مثل شست‌وشوی شیشه‌ها یا شستن فرش‌ها و خانه تکانی یک کارگر استخدام کنید.»
وی ادامه می‌دهد:« ممکن است شما برنامه‌ریزی کرده باشید که تمام وسایل منزل را نظافت کنید، تمام شیشه‌ها را پاک کنید، اوضاع باغچه را سروسامان دهید، حیاط و ایوان را حسابی بشویید و انباری را مرتب کنید. ممکن است برنامه‌ریزی دقیقی هم کرده باشید، ولی در نهایت نتوانید در پایان یک روز یا در آخرین روزهای سال کهنه تمام کارهای مورد نظرتان را انجام دهید و همین موجب نگرانی و استرس شما شود، ولی کافی است انعطاف‌پذیر باشید؛ مطمئن باشید، رسیدن به تمام اهداف‌تان امکان‌پذیر نیست، بنابراین رسیدگی به درصد قابل قبولی از کارهایتان را به حساب موفقیت بگذارید و شاد باشید! قرار نیست که با یک خانه‌تکانی خودتان را از پا درآورید.»
دست‌بوسی فرشتگان را
فراموش نکنیم
عید نوروز است و فراموش نکنیم در این روزهای شاد به دیدار بزرگان خود، پدرها و مادرانی برویم که عمر و جوانی خود را برای خوشبختی ما سوزانده‌اند، به دست بوسی فرشتگانی برویم که مهر ابدیشان را فراموش کرده‌ایم؛ چرا که چشم انتظار فرزندان خود در این ایام نوروز هستند.
علی صفارپور چند سالی است که از نعمت پدر و مادر محروم شده است. وی برایمان می‌گوید: «درست است که سایه شان بر سرم نیست، ولی همه سالمندان جای پدر و مادران ما هستند و نباید در این ایام فراموششان کرد. حتی شده با یک شاخه گل و یک جعبه شیرینی سری به خانه‌های سالمندان و نیز بزرگان فامیل مان بزنیم.»
وی درباره تداوم نیکی کردن به والدین می‌گوید: «مهم نیست چند سال سن داریم؟ ولی با خودمان عهد ببندیم از همین سال جدید همان فرزندی باشیم که همیشه والدینمان خواهانش بوده‌اند. دروغ و تهمت و دو رویی را کنار بگذاریم و صادقانه به کشور و مردممان خدمت کنیم. مهم نیست چه شغلی و جایگاهی داشته باشیم؟ پدرم خدا بیامرز همیشه به من متذکر می‌شد؛ در جایگاه خودت سعی کن بهترین باشی.»
سخن آخر
عده زیادی از قلب خود شکایت می‌کنند، که چرا هیچ کسی برای مهمانی به سراغ آنها نمی‌آید و قلب آنها تنهای تنهاست و از این تنهایی رنج می‌برند. اگر می‌خواهید این قدر سرتان شلوغ شود که دیگر جایی در قلبتان نباشد و دیگر هیچ وقت از تنهایی حوصله شما سر نرود و همیشه شما را دوست داشته باشند باید از محلول اخلاق خوش برای شست‌وشوی درودیوار قلبتان استفاده کنید چرا که این محلول در خانه تکانی قلب شما معجزه می‌کند کافی است یک بار امتحان کنید همان معجونی که خداوند به پیامبر اکرم داده است و فرموده: پس به [برکتِ] رحمت الهی، با آنان نرم‌خو [و پُر مِهر] شدی، و اگر تندخو و سخت دل بودی قطعا از پیرامون تو پراکنده می‌شدند. (آل‌عمران: 159)
اگر بر روی قلبتان بر اثر مسائل مختلف لکه‌های کینه و بی‌مهری پیدا شده است و بعضی‌ها به شما بدی کرده‌اند و شما از دست آنها دلخوری دارید بهترین محلول برای از بین بردن این لکه‌های سخت این است که شما در برابر بدی‌های آنها خوبی کنید چرا که این کار شما سبب می‌شود به راحتی این لکه‌ها از بین برود. بهترین وسیله برای خانه‌تکانی و نرم کردن قلبتان دو چیز است یکی عبادت و دیگری دوری از گناه.
اگر قلب شما نمی‌تواند راه‌های درست زندگی را به خوبی تشخیص دهد و در مسیر درست قدم بگذارد شما نیاز به یک قطب نما دارید؛ قطب‌نمایی که نامش ایمان است و به بهترین شکل ممکن می‌تواند مسیر زندگی را به شما نشان دهد. اگر قلب شما مدام در اضطراب و نگرانی و دلهره است و لحظه‌ای طعم آرامش را نمی‌چشد از محلول آرامش استفاده کنید که بهترین محلول برای از بین بردن تمامی اضطراب‌ها و نگرانی‌ها است.
بعد از انجام این خانه‌تکانی قلب شما تبدیل به یک قلب سالم می‌شود همان قلبی که خدای متعال از آن در قرآن کریم به قلب سلیم تعبیر کرده و فرموده است: روزی که هیچ مال و فرزندی سود نمی‌دهد، مگر کسی که دلی پاک به سوی خدا بیاورد. (الشعراء: 89-88)