چگونگی الگو پذیری از سیره علوی در رفتار تربیتی پدران (بخش نخست)

قهرمان زندگی فرشته‌ای به نام پدر (گزارش روز)

کد خبر: ۱۲۶۰۶

تاریخ: ۲۱ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۸:۵۷

گالیا توانگر

باد موهای گندمزار‌های اطراف چا هکوتاه (از توابع استان بوشهر) را شانه می‌زند. در قاب این خاطره من هستم.موتور هوندای پرشی هست. رنگ سادگی روستا هست. چشم‌های منتظر کشاورزان برای دریافت کود و مابقی ضروریات کشت و زرعشان هست و تو هم هستی.آن قدررنگ درخشان خورشید آن روز پر رنگ در ذهنم نشسته که هر آن می‌توانم چشم هایم را ببندم وتداعی اش کنم. زنده و گرم و نارنجی.من و تو در خیلی از ماموریت‌های اداریت با هم بودیم.اگرچه کوچک بودم اما از نگاه تو به فهم بزرگی دست پیدا می‌کردم.برای رسیدگی به وضعیت کشاورزان و مطالباتشان هرلحظه در تب و تاب بودی.دست هایم را گذاشتم میان دست هایت. گندمزاری در یک سمت جاده و صیفی کاری وسیعی در سمت دیگرخوش نشسته بود. تنها گوجه‌های سرخ آبدار راز چشم ‌‌ها و لبخند هایمان را می‌پاییدند. دلم برای آن روز خیلی تنگ شده بابا. تویکی از دست هایت را بر پیشانی ات سایبان کرده بودی و با دست دیگرت دست کوچک مرا سفت می‌فشردی. رو به من گفتی:«دخترم مهم نیست در زندگی چه کاره باشی؛یک کشاورز،یک کارمند ،یک مهندس،یک معلم،یک پزشک و...مهم این است که در هرجایگاهی که قرار می‌گیری دلت با مردم باشد و بهترین باشی.»از لحظه به لحظه با تو بودن می‌توان یک دیوان نقشه راه برای زندگی سعادتمندانه طرح زد.با این همه خاطره گرم و نارنجی با این همه سر‌مشق ‌‌ها و درس ‌‌ها باور ندارم که با کوچ ناگهانی توحضورت تمام شده باشد. ما هنوز هم هر روز تا خانه ،تا گندمزار سعادت و سادگی روستای دل با هم قدم می‌زنیم. چون خون تو در رگ هایم جاریست و اندیشه توست که در سرم به ثمر نشسته است.پدر روزت در بهشت مبارک.
در جنوب دَم غروبی روی خاک نم خورده درگاه خانه می‌نشستیم و ستاره ‌‌ها را باهم می‌شمردیم. آسمان صافی داشت جنوب آن قدر که می‌شد دسته دسته ستاره‌های خوشبختی را همچون خوشه‌های انگور شیراز و یا کُنارهای بوشهر از آن باغ شبانه چید و طعمش را تا پایان عمر زیر زبان داشت.پدر!تو همیشه درخشان ترین ستاره را به من می‌بخشیدی. درخشان ترین خوشه‌های احساس ،اندیشه وتوجه. آنقدر از این بخشندگی ات شادی زیر پوستم مثل رودی جریان می‌یافت که گلدانی از احساس در وجودم به گل می‌نشست و لبریز امنیت می‌شدم. هر جا که تو بودی امنیت و حمایت همجوارم می‌شد. هر جا که تو بودی من می‌توانستم درخشان ترین ستاره ‌‌ها را داشته باشم.حالا ستاره ‌‌ها از گوشه چشمانم یکی یکی به زیر می‌افتند. روی آرامگاه ابدیت می‌غلتند و در خاک باغچه کناری فرو می‌روند. آرام بخواب بابا من از تو استواری را به ارث برده ام. می‌روم در آسمان همان جایی که پیشتر رد نگاهت به جامانده راهی برای تولد ستاره‌های جدید بگشایم. ستاره‌هایی که تو می‌گفتی جایگاه اصلی شان نگاه مهربان مردم است و نیت خیر برای درستکاری.
طریقه رفتار با همسر و فرزندان
در سبک زندگی علوی
انسان همواره برای رسیدن به کمال نیازمند سرمشق و نمونه عینی، قابل اعتماد و متعالی در ابعاد گوناگون است.در دین اسلام کامل ترین الگوهای تربیتی ائمه اطهار هستند و سپس در خانواده اسلامی والدین،بویژه پدردر راس این قله قرار می‌گیرد. پدر اولین دوست وسرمشق فرزندان است. خیلی از خصوصیات اخلاقی امروز خود را وامدار ژن ‌‌ها که نه بلکه تاثیرات تربیتی هستیم که از پدران خود پذیرفته ایم. زمانی این چرخه تربیتی به بالاترین حد تاثیر گذاری خود می‌رسد که پدرنیز پرورش یافته مکتب علی(ع) باشد. هم او که پدر اخلاق بشریت است.
محسن رامیان پور یک کارشناس تعلیم و تربیت اسلامی در گفت و گو با گزارشگر کیهان برایمان در باب تاکیدات اسلام بر الگوهای کامل تربیتی توضیح می‌دهد:
« شهید مطهری در کتاب "انسان کامل” دلایل نیازمندی انسان به الگو را حرکت فطری انسان در شناخت انسان کامل، کمال گرایی، تأسی جستن از افراد مورد اعتماد، دوری جستن از ابهام و سردرگمی و داشتن محک سنجش میزان صفات عالیه در وجود خود، بالا بردن سرعت یادگیری، هدایت راحت‌تر متربی، شکوفا شدن استعدادهای راکد و ظرفیت‌های پراکنده انسان،  کسب تعالی روح و همت‌های والا، تسهیل در انجام کارهای سخت در میادن و زمینه‌های مختلف، مبارزه با تهاجم فرهنگی و پیش‌گیری از انحرافات فکری  رفتاری برشمرده است.از نظر ایشان، وجود الگوهای عملی شایسته در مکتب و نظام فکری اسلام دلیل حقانیت و درستی آموزه‌های آن مکتب است که به طور صریح، امکان پای بندی به آموزه‌های آن را اعلام می‌کند.»
این کارشناس مسائل تربیتی با نگاهی به تاریخ اسلام و سیره علمی و نظری زنان و مردان تاریخ سازش به خصوص ائمه هدی (ع) می‌گوید:«در جامعه اسلامی، زنان و مردان مسلمان در بستر تعالیم و اندیشه‌های اسلامی، الگوهای  فرازمانی بسیاری برای رسیدن به آرامش و نیک بختی دنیوی و سعادت اخروی در اختیار دارند که یکی از این اسوه‌های حسنه، تأسی جستن به سبک زندگی حضرت علی (ع) است. سبکی که در نزد دوستداران و محبان ایشان به سبک علوی مشهور شده است.
عظمت شخصیت فردی و اجتماعی امام اول شیعیان و میزان تأثیرگذاری ایشان بر بشر فارغ از دین و آیین به حدی است که به نظر می‌رسد ایشان نه تنها اسوه‌ای حسنه برای جهان اسلام هستند بلکه جهان است که پذیرش سبک زندگی علوی را در خود احساس می‌کند. در تعریف سبک زندگی علوی می‌توان گفت: پی‌ریزی سبک زندگی بر مبنای اندیشه‌های امیرالمومنین (ع) همان تحقق سبک زندگی علوی است؛زیرا چنین اندیشه‌هایی به راستی تداعی‌گر دستورات قرآن کریم است. از احادیث، روایات و کتاب ارزشمند نهج البلاغه که اندیشه‌های ایشان را در قالب خطبه، نامه، کلمات حکمت آمیز، چون میراثی گرانبها در اختیار مسلمانان قرار داده است به خوبی می‌توان  شیوه رفتاری و عملی امام علی (ع) را استخراج کرد و به این نتیجه رسید که سبک زندگی ایشان برگرفته از دستورات قرآن کریم است پس کسی که بخواهد زندگی قرآنی داشته باشد می‌تواند امام علی (ع) را الگوی خود قرار دهد. تمام ابعاد شخصیتی حضرت علی (ع) می‌تواند برای ما مسلمانان به ویژه مردان حجتی باشد تا با رجوع به آن بتوانیم بهترین شیوه و روش را در زندگی خود به کار گیریم.»
رامیان پوردرباره اینکه سیره علوی می‌تواند بهترین الگو برای پدران در خانواده باشد که به بالندگی بین رابطه با همسر و فرزندان می‌انجامد در ادامه می‌گوید:«در خانه و خانواده و طرز رفتار با همسر و فرزندان سبک زندگی علوی، نه تنها عطر عشق و علاقه را در خانه و میان زن و شوهر و پدر و فرزند جاری می‌سازد بلکه باعث استحکام بنیان خانواده در سخت ترین شرایط مادی نیز می‌شود.ایشان در بیان عظمت و ابراز مودت و عشق خود به حضرت فاطمه (س) که نشان گر اوج مقام و مرتبه زن در نگرش آن حضرت است به وجود حضرت فاطمه زهرا(س) مباهات و به همسری فاطمه (ع)افتخار مي کند و همسري با او را براي خود فضيلت و ملاک برتري بر ديگران و شايستگي پذيرش مسئوليت هاي سنگيني چون رهبري جهان اسلام می‌داند.
امام علی (ع) در نامه‌ای که به معاویه می‌نویسد از جمله فضیلت ‌‌ها و امتیازاتی که برمی شمارد این است که بهترين زنان جهان از ماست و حماله الحطب و هيزم کش دوزخيان از شماست.در جایی دیگر در تفاخر خود به فاطمه(س) می‌فرماید :آيا در بين شما به جز من کسي هست که همسرش بانوي زنان جهان باشد؟همگي پاسخ دادند: نه .امام علی (ع) در شناخت خود از فاطمه زهرا(س) در پاسخ پيامبر که سوال کردند: همسرت را چگونه يافتي؟ گفتند:بهترين ياور در راه اطاعت از خداوند.همه این‌‌ها نشان دهنده نگرش والای این شخصیت برجسته نسبت به زن است. امام علی (ع) در برآورده کردن نیازهای خانواده هرگز کوتاهی نمی‌کردند و با عنایت به ساده زیستی و تربیت فرزندان به این شیوه زندگی همواره خانواده خود را حمایت می‌کردند تا جایی که در برخی از روایات داریم که ایشان برای دادن مهریه حضرت زهرا(س) و گرفتن جشن ازدواج زره خود را فروخت. مقدم داشتن خواست فاطمه بر خواست خود یکی دیگر از رفتارهای شایسته امام علی (ع) با همسرش است.»
الگو پذیری از سیره علوی در تربیت فرزندان
در جای جای تاریخ اسلام می‌توان ده ‌‌ها نمونه مستند از ارتباط زیبا توام با احترام امام علی (ع) نسبت به همسر والا مقامشان بانوی نمونه اسلام دید و مطالعه کرد. در برابر چنین رادمردی ست که مقام همسری و پدر در خانواده اسلامی به اندازه یک فرمانده استوار،دلسوزو دارای جاذبه و دافعه که تامین کننده امنیت و آرامش معنوی ست،معنا پیدا می‌کند.حاشا و کلا که تنها پدر را در جایگاه یک پشتیبانی کننده مالی ببینیم و از الگو شدنش در خانواده غافل شویم.
محسن رامیان پور کارشناس تعلیم و تربیت اسلامی ادامه می‌دهد:«حزن و اندوه حضرت علی (ع) در غم از دست دادن بانوی دو عالم فاطمه (س) هم نشان از عشق والا و احترام حضرت زهرا(س)در نزد ایشان دارد.حضرت بعد از شهادت فاطمه(س) خطاب به ايشان فرمودند:”با چه کسي آرامش يابم اي دختر محمد؟ من به وسيله تو تسکين مي يافتم؛ بعد از تو با چه کسي آرامش يابم؟” با وجود اینکه علي (ع) اسوه صبر و استقامت است اما در شهادت حضرت زهرا (س) تأثر و تألم خود را بعد از دفن همسر گراميش خطاب به قبر پيامبر (ص) این گونه بیان می‌کند:پس از او آسمان و زمين در نظرم زشت مي نمايد و هيچ گاه اندوه دلم نمي گشايد. چشمم بي خواب، و دل از سوز غم سوزان است. تا خداوند مرا در جوار تو ساکن گرداند.مرگ زهرا ضربه اي بود که دل را خسته و غصه ام را پيوسته گردانيد. در واقع می‌توان گفت: زندگی امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س)؛ الگوی رفتاری و تربیتی برای همه مسلمین است و ازدواج این دو بزرگوار یک پیوند معمولي نبود؛ بلكه در حقيقت بزرگترين كلاس تربيتي در اسلام شمرده می‌شود. رفتار و برخورد این دو با یکدیگر در امر شوهرداري، درس بزرگي است براي زنان امت اسلامی.»
وی در باب الگو پذیری از سیره علوی در تربیت فرزندان می‌گوید:«ایشان توجه به نماز،تعلیم دعا،آشنایی با قرآن،آشنایی با علوم اهل بیت (ع)،رعایت آداب و سنن اسلامی در تولد فرزند و... را از اهم وظایف پدرانه خویش می‌دانستند.برای مثال در مورد نمازسفارش موکد به فرزندانشان داشتند که از خدا بترسید در مورد نماز؛چرا که نماز ستون دین و بهترین کارهاست.علی (ع)در نامه تربیتی خود به فرزندش امام‏حسن (ع) بعد از آنكه براهمیت تربیت و تسریع در آن تأكید می‌کند، نخستین اقدام خود را تعلیم و آموزش قرآن و معارف و احكام حلال وحرام آن بیان مي‏كند.علی( ع) در سیره تربیتی خویش به عنصر دعا اهمیت زیادی قائل شده‏اند. آن حضرت هم دعاهایی را به فرزندان خود تعلیم مي‏دادند و هم فرزندانشان به وقت پدر شدن دعاهایی به فرزندانشان می‌آموختند.همچنین حضرت فرمودند:قرآن عهدنامه‏اي‏است از سوی خداوند تبارك و تعالی به خلق خود، پس واجب است بر هر مسلمانی كه در هر روز به عهدنامه خود بنگرد ولو پنجاه آیه باشد.
آشنا نمودن فرزندان با علوم اهل بیت (ع) و سخنان و عقاید مربوط به آنان، از جمله عناصر مهم تربیت دینی در فرهنگ شیعی و علوی است.مرحوم صدوق با سند خود در حدیث چهارصدگانه از علی(ع) نقل كرده است كه حضرت فرمود:”به كودكان خود آن مقدار از دانش ما كه به‏حال آنان مفید است، تعلیم دهید تا اندیشه و نظر مرجئه برآنان غالب نگردد.”رعایت آداب و سنن اسلامی در هنگام تولد فرزند نیز از وظایف مهم پدرانه‌ای است که حضرت به آن توجه خاص داشتند.از این رو علی (ع) در ضمن حدیث چهارصدگانه خود به اصحابش، آنان را به انجام این آداب در هنگام ولادت فرزندانشان توصیه کرده اند.»
خاطره روز پدر از لسان مقام معظم رهبری
مقام معظم رهبری نسبت به پدر و مادر بسيار سفارش مي‌كردند.یکی از نزدیکان ایشان می‌گوید؛گاهي پيش مي‌آمد در مواقعي كه فرصت داشتند و محافظان در خدمت ايشان جمع بودند، بين دو نماز،‌مطالب اخلاقي مختلفي را مي‌فرمودند.ايشان يك بار، ضمن توصيه به احترام و رفتار نيك با پدر و مادر، خاطره‌اي را بيان كردند و اشاره فرمودند كه شايد اين موقعيتي كه براي من پيش آمده، حاصل آن دعايي باشد كه پدرم در حق من كرده است. زماني بود كه پدر ايشان ناراحتي شديد چشمي داشتند و آن موقع، حضرت آقا ساكن قم بودند. پدرشان را براي معالجه به دكتر برده و آخرش نتيجه اين شده بود كه بايد يك نفر هميشه از او مراقبت کرده و براي مطالعه و كارهاي روزمره پدرشان، بايد يك نفر به او كمك كند.
ايشان مي‌فرمودند:«من يك احساس سرگرداني شديد داشتم و دو راه برايم ممكن بود؛ يكي، ادامه سكونت در قم، كه بسيار علاقه داشتم در قم بمانم و به تحصيلم ادامه دهم و دوم ر‌‌ها كردن قم و رفتن به مشهد و مراقبت از پدرم. مدت‌‌ها سرگردان بودم و نمي‌توانستم تصميم بگيرم.» تا اينكه يك روز به يكي از بزرگان برخورد مي‌كنند و او جوياي حالشان مي‌شود. ايشان ماجرا را بيان مي‌كنند و آن آقا در جواب مي‌گويد:«شما اين راه را انتخاب كن، برو مشهد و در خدمت پدر باش؛ چه‌بسا آن چيزي كه شما در قم دنبالش هستي، خدا در مشهد به شما عطا كند.» وآقا مي‌فرمايند:«حرف آن‌ آقا من را از سرگرداني درآورد و تصميم گرفتم در خدمت پدرم باشم و محل سكونتم را به مشهد منتقل كردم. به هرحال، خدمت به پدر و مادر، در همين دنيا اثر وضعي دارد؛ يعني در همين دنيا پاداش يا كيفر آن را مي‌بينيد.شايد اين موقعيتي كه براي من پيش آمده، حاصل آن دعايي باشد كه پدرم در حق من كرده است.» سیره عملی رهبر معظم انقلاب که خود به عنوان پدری مهربان برای امت محسوب می‌شوند به یقین می‌تواند برای همه جوانان درس بزرگی باشد تا با احترام به والدین خود به درجات عالی برسند.
شعرمتفاوت سهراب برای پدر
مینا علیجانی شاعره‌ای جوان برایمان در باب اشعار شاعران بزرگ در باره پدر می‌گوید:«هیچ می‌دانید شعرای بنام کشورمان چه کلاسیک سرایان و چه سرایندگان شعر سپید همگی برای پدر سروده‌های نغزی داشته اند؟مثلا حتی سهراب سپهری هم شعری متفاوت در باره پدر سروده که با بقیه کارهایش تفاوت ساختاری چشمگیری دارد.»وی این شعر متفاوت سهراب را اینگونه زمزمه می‌کند:«شب بودوماه واختر و شمع ومن وخیال/خواب از سرم به نغمه مرغی پریده بود/در گوشه اتاق فرو رفته در سکوت/رویای عمر رفته مرا پیش دیده بود/درعالم خیال به چشم آمدم پدر/کز رنج چون کمان قد سروش خمیده بود/موی سیاه او شده بود اندکی سپید/گویی سپیده از افق شب دمیده بود/یاد آمدم که در دل شب ‌‌ها هزار بار/از خود برون شدم به تماشای روی او/کی لذت وصال بدین حد رسیده بود/چون محو شد خیال پدر از نظر مرا/اشکی به گونه زردم چکیده بود.»
برای هدیه روز پدر چه تدارکی ببینیم؟
اما برای پدرانی که هنوز سایه مهرشان بر سرمان است چه کنیم و چگونه قدر بدانیم آن همه فداکاری‌های رادمردانه شان؟!
زینت حسن‌زاده یک شهروند با این گفته که برای مردان نمی‌توان کادوهای متنوع تهیه کرد چندان موافق نبوده و می‌گوید:«باید به روحیه و گرایش آقایان برای تهیه کادو توجه ویژه داشت. برای مثال دقت کنید ببینید او این روز‌‌ها برای انجام کارش به چه وسیله‌ای احتیاج دارد؟آیا یک کیف چرم اداری او را بیشتر خوشحال می‌کند و یا یک چراغ مطالعه مهندسی؟ اگر پدر و همسرتان به انجام دادن کارهای فنی خانه علاقه‌منداست و هیچ‌کس را مثل خودش قبول ندارد، جعبه ابزار بهترین کادویی است که شما می‌توانید به عنوان هدیه روز پدر خریداری کنید برای این انتخابتان باید از ۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان بپردازید. خرید یک کیف کار مناسب با شغل و موقعیت اجتماعی همسر یا پدرتان نیز می‌تواند گزینه مناسبی باشد.کیف‌های چرم نسبت‌به بقیه کیف ها شیک‌تر هستند. هیچ‌وقت مد نمی‌شوند، هیچ‌وقت هم از مد نمی‌افتند. چرم، جذابیت و برازندگی بیشتری به آقایان شیک پوش می‌دهد.برای کیف پول جیبی هم می‌توانید بین 20 تا 50 هزار تومان – کمی بیشتر یا کمتر- هزینه کنید.به کمربند چرم اعلا هم می‌توانید فکر کنید.ادکلون و پیراهن هر دو در لیست ثابت کادوهایی قرار دارند که همیشه می‌توانند گزینه‌های مناسبی برای آقایان باشند.اگر می‌خواهید متفاوت عمل کنید و دغدغه سلامتی همسرتان یا پدر خود را نیزدارید می‌توانید ضمن ثبت نام او در یک کلاس ورزشی یک دست لباس ورزشی و یک کتانی مناسب برای او کادو بخرید.»وی در تکمیل صحبت هایش می‌گوید:«این فرصت قدر دانی را به هر شکل ممکن از دست ندهید. ولو شده یک کارت کوچک تهیه کنید و رویش محبت آمیز ترین جمله‌ای را که از اعماق قلبتان متولد می‌شود بر روی آن بنویسید.نگذارید پدرتان با خستگی‌های جسمی و لب تشنگی عاطفی به خانه برگردد و در بسترش آرام گیرد. برایش چنان کنید که گویی برای تشکر از فرشته نگهبانتان تدارک می‌بینید.فرصت ‌‌ها در گذرند وزمانی حسرت این ثانیه ‌‌ها را خواهید خورد.روح همه پدرانی که کبوترشده اند؛در بهشت شاد!»