تقویت شکاف‌های منطقه‌ای راهبرد رژیم صهیونیستی در سال 2018

کد خبر: ۱۲۵۱۳۶

تاریخ: ۱۱ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۹:۱۵

مرکز مطالعات صهیونیستی «میتویم» طی کنفرانسی در اواخر سال گذشته، سیاست خارجی رژیم اسرائیل در سال 2018 را مورد بررسی قرار داده است. مدتی بعد « ایلی بودیه » مسئول بخش مطالعات این مرکز، ارزیابی‌های کنفرانس مذکور را در گزارشی تحت عنوان «اسرائیل و خاورمیانه در سال 2018» منتشر کرد. وی در این گزارش تصریح می‌کند: هنگامی که ما از سیاست خارجی اسرائیل در خاورمیانه صحبت می‌کنیم، باید بین دو موضوع سیاست مطلوب و سیاست موجود تفاوت قائل شویم. این گزارش تأکید می‌کند که شکاف گسترده‌ای بین این دو شاخص وجود دارد. براساس این گزارش تمام کسانی که مطالب مربوط به مناسبات محرمانه اسرائیل با برخی دولت‌ها و اقلیت‌های منطقه‌ای را بررسی می‌کنند، تنها به یک نتیجه رسیده‌اند و این همان نتیجه‌ای است که مرکز «میتویم» نیز در بررسی مناسبات اسرائیل با شش کشور منطقه در سال 2017 بر آن تأکیدکرده است. براساس این رویکرد ایجاد مناسبات میان اسرائیل و کشورهای منطقه، وابسته به راه‌حلی برای منازعه اسرائیلی – فلسطینی است.
در گزارش میتویم، دولت‌های حاشیه خلیج‌فارس در رابطه با اسرائیل، به چهار گروه قابل تقسیم هستند:
اول: دولت‌هایی که مناسبات دیپلماتیک رسمی و علنی با اسرائیل دارند؛ دوم: دولت‌هایی که مناسبات محرمانه با اسرائیل ایجاد کرده‌اند؛ سوم: دولت‌هایی که در مسائل مربوط به اسرائیل وارد نمی‌شوند؛ و چهارم: دولت‌ها و سازمان‌هایی که دشمن اسرائیل هستند.
گروه اول
دولت‌های خاورمیانه که مناسبات علنی با رژیم صهیونیستی دارند، عبارتند از: اردن، مصر، ترکیه و تشکیلات خودگردان فلسطین. علاوه بر آنها سودان جنوبی، آذربایجان‌، قزاقستان‌، گرجستان، ترکمنستان‌، تاجیکستان‌، ارمنستان‌، قرقیزستان‌، یونان و قبرس از دیگر کشورهایی در سطحی وسیع‌تر هستند که مناسبات رسمی با اسرائیل برپا کرده‌اند. البته سطح مناسبات رسمی هر کدام از این دولت‌ها و رژیم صهیونیستی با یکدیگر تفاوت دارد. رژیم صهیونیستی در ترکیه سفیر دارد، اما مناسبات دو جانبه به سطحی که در دهه 90 قرن گذشته شاهد آن بودیم، نمی‌رسد. گزارش میتویم تحولات مهم در عرصه خاورمیانه از منظر مناسبات با رژیم صهیونیستی را شامل موارد زیر ارزیابی می‌کند:
همسایگان جدید فراتر از عرصه جغرافیایی: سیاست رژیم صهیونیستی در قبال کشورهای همسایه در پایان دهه 1950 میلادی توجه کردن به رژیم سابق ایران و ترکیه در جبهه شمالی، اتیوپی و بخش جنوبی سودان در قسمت جنوبی مرزهای فلسطین‌اشغالی بود. اما در حال حاضر این توجه شامل برخی کشورهای دیگر از جمله آذربایجان و قزاقستان و تعدادی دولت‌های به وجود آمده در نتیجه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نیز هست.
منافع مشترک در زمینه نفتی: 40 درصد از نیازمندی‌های نفتی رژیم صهیونیستی از سوی کشورهای منطقه تامین می‌شود. همچنین مبادلات تسلیحاتی نیز میان طرفین صورت می‌گیرد که شامل صادرات مهمات،پهپادها، و تکنولوژی نظامی است. به عنوان مثال آذربایجان یک دولت در نزدیکی مرزهای ایران است که از دیرباز با رژیم صهیونیستی ارتباط دارد. ترکیه نیز بخشی از این جبهه است. البته این کشور موضع متفاوتی نسبت به گذشته اتخاذ کرده است، اما در عین حال، شریک تجاری مهمی برای اسرائیل است. ایران در گذشته شریک و متحد استراتژیک رژیم صهیونیستی به شمار می‌رفت، اما الان از دشمنان این رژیم است. درخصوص کردها نیز باید گفت که اسرائیل از شورش کردها علیه بغداد طی سال‌های 1963 تا 1975 حمایت کرده است. رژیم صهیونیستی هم اکنون نیز منافع مشترکی با کردهای جدایی‌طلب دارد. جریان‌های جدایی‌طلب کرد نه تنها به دنبال کسب حمایت‌های تسلیحاتی این رژیم هستند، بلکه تلاش می‌کنند از لابی اسرائیل در آمریکا جهت همسو کردن واشنگتن با کردهای تجزیه‌طلب استفاده کنند.
در مرزهای جنوبی فلسطین ‌اشغالی، دولت سودان جنوبی قرار دارد که از سال 2015 تاکنون از کشور سودان جدا شده است. تعداد ساکنان این کشور 13 میلیون نفر شامل مسیحیان،  بت‌پرست‌ها و مسلمانان است. رژیم صهیونیستی و سودان جنوبی مناسبات تاریخی مشترکی با یکدیگر دارند و اسرائیل همواره کمک‌هایی را به شورشیان جنوب سودان می‌رساند. تا آنها را ضد حاکمیت سودان در خارطوم تحریک کند. قبرس و یونان نیز از کشورهایی هستند که مناسبات دیپلماتیک خوبی با اسرائیل دارند. این دو کشور عضو اتحادیه اروپا هستند و جزو کشورهای خاورمیانه نیستند، در هر جهت، مناسبات مثلث اسرائیل- یونان - قبرس طی سال‌های گذشته توسعه پیدا کرده و نوعی توازن سیاسی، نظامی، اقتصادی و گردشگری در مقابل ترکیه ایجاد کرده  است. همه آنها مناسبات شکننده با ترکیه دارند.
از دیگر کشورهای همسایه رژیم صهیونیستی می‌توان به مصر، اردن و تشکیلات خودگردان فلسطین‌اشاره کرد. این گزارش تاکید می‌کند که تماس‌های اطلاعاتی و نظامی بین اسرائیل و اردن و مصر بسیار خوب دنبال می‌شود. از لحاظ اقتصادی نیز ارزش صادرات رژیم صهیونیستی در سال 2016 حدود 50 میلیون دلار رسید. البته سطح تبادل تجاری اسرائیل و اردن بیشتر از این رقم است، چرا که دولت اردن گذرگاه عبور کالاهایی است که از طریق بندر حیفا و اسدود به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس می‌رسند. واردات رژیم صهیونیستی از اردن هم 308 میلیون دلار است. علاوه‌بر اینها، ارزش صادرات رژیم‌ صهیونیستی به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس بالغ بر 500 میلیون دلار است.
ارزش تبادل تجاری اسرائیل و مصر در سال 2016 حدود 138 میلیون دلار بود که 79 میلیون از آن برای واردات کالا و مابقی برای صادرات از سرزمین‌های‌اشغالی بود. تشکیلات خودگردان فلسطین اما بیشترین شراکت اقتصادی را با رژیم صهیونیستی در خاورمیانه داشته و ارزش تبادل تجاری دو طرف بالغ بر چهار میلیارد و 375 میلیون دلار است و بیشتر این مبلغ مربوط به واردات کالا از سرزمین های‌اشغالی است.
گروه دوم
این گروه شامل کشورهایی است که روابط محرمانه با رژیم صهیونیستی ایجاد کرده‌اند. این کشورها شامل عربستان، بحرین، امارات، عمان و مراکش می‌شود. مناسبات مراکش با رژیم صهیونیستی از قدیمی‌ترین مناسبات بوده و از دهه 50 و 60 قرن گذشته هماهنگی‌ها و روابط اطلاعاتی میان دو طرف وجود داشته است. در سال 1963 نمایندگی سرویس جاسوسی رژیم صهیونیستی (موساد) در مراکش تاسیس شد و این مناسبات حتی در سایه تحولات مهم در منطقه نیز به کار خود ادامه داد. در حال حاضر سالیانه بین 25 تا 40 هزار گردشگر صهیونیست به مراکش سفر می‌کنند.
این گزارش در ادامه، به مناسبات رژیم صهیونیستی با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس پرداخته و تاکید می‌کند که این روابط به صورت اساسی متفاوت از دیگر مناسبات بوده و از طریق نهادهادنبال نمی‌شود، اما مناسبات محرمانه و متنوعی میان طرفین در سطوح مختلف وجود دارد. شرکت‌های اقتصادی رژیم صهیونیستی با پوششی غیر اسرائیلی در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس فعالیت می‌کنند و کالاهای اسرائیلی به ارزش 500 میلیون دلار را تحت اسامی شرکت‌های خارجی و
غیر اسرائیلی به این کشورها می‌فروشند.
کنفرانس صهیونیستی مذکور در سایه خفت و ذلت برخی رژیم‌های عربی در قبال رژیم صهیونیستی نتیجه‌گیری کرده است که با وجود محرمانه بودن مناسبات میان کشورهای مذکور با اسرائیل، امکان همکاری‌های اقتصادی بیشتر در شرایط کنونی بعید به نظر نمی‌رسد. فروش تسلیحات و جنگ افزارهای مختلف و سامانه‌های ایجاد دیوار الکترونیک، تکنولوژی رایانه و فضای سایبری، انرژی خورشیدی، آب شیرین‌کن‌ها، علوم کشاورزی و پزشکی بخشی از همکاری‌های احتمالی موجود است.
گروه سوم
بخش سوم شامل کشورهایی است که در مسائل مربوط به رژیم صهیونیستی دخالت نمی‌کنند و بیشتر غرق در مشکلات داخلی خود هستند. از جمله این کشورها می‌توان به تونس، عراق، الجزایر، لیبی، موریتانی‌، سودان، یمن‌، کویت و قطر‌اشاره کرد.
گروه چهارم
گزارش مرکز مطالعاتی صهیونیستی در تشریح چهارمین بخش از کشورها در نحوه مناسبات با رژیم صهیونیستی به سازمان‌ها و کشورهای متخاصم با اسرائیل نظیر ایران و سوریه و حزب‌الله لبنان و جنبش حماس در نوار غزه‌اشاره می‌کند و می‌نویسد که اسرائیل و «بنیامین نتانیاهو» در همین راستا همواره خطرات ناشی از این محور را بررسی می‌کنند. در همین راستا یکی از عوامل نگرانی اسرائیل در سوریه، برپایی پایگاه‌های نظامی ایران در این کشور است.
این گزارش مدعی‌ است که هیچ خطری از بخش شرقی مرزهای رژیم صهیونیستی، اسرائیل را تهدید نمی‌کند، چرا که در این زمینه سوریه دچار تجزیه و شکاف شده و ارتش آن نمی‌تواند خطری برای اسرائیل ایجاد کند و ایران نیز از نظر جغرافیایی از مرزهای سرزمین‌های ‌اشغالی دور است و حتی با وجود تاسیس پایگاه‌های خود در سوریه نمی‌تواند خطری برای اسرائیل باشد.  نویسنده این گزارش در عین حال تاکید کرد که در شرایط بعد از داعش، اسرائیل با مشکلی در زمینه نحوه تعامل با حضور ایران در سوریه مواجه است. این گزارش به لزوم توجه به خطوط قرمز رژیم صهیونیستی در سوریه‌اشاره کرده و می‌نویسد همانطور که اسرائیل در گذشته خطوط قرمز خود را نسبت به لبنان ترسیم کرده بود، در سوریه نیز باید این خطوط قرمز مورد توجه قرار گیرد.
مرکز مطالعاتی مذکور با نگاهی که به تحولات منطقه داشت، در ادامه به بررسی سیاست‌های مطلوب برای رژیم صهیونیستی در سال 2018 پرداخت و بر اساس ارزیابی‌هایی که کنفرانس سالانه این مرکز به آن دست پیدا کرده است، پیشنهادات خود را ارائه می‌دهد: کابینه اسرائیل باید تمام تلاش خود را برای حفظ ائتلاف غیر رسمی خود با کشورهای عربی و تقویت این ائتلاف به کار گیرد و با آنها در عرصه‌های مختلف همکاری داشته باشد. این موضوع به خودی خود یک دستاورد به شمار می‌رود و نشان‌دهنده نرمش در ائتلاف‌ها و موازنه‌های منطقه‌ای به شمار می‌رود.
از آنجا که رژیم صهیونیستی در دهه 50 و 60 قرن گذشته میلادی متحد ایران و ترکیه ضد دولت جمال عبدالناصر در مصر به شمار می‌رفت، الان نیز با مصر و اردن و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس ضد ایران و سوریه و تا حدی ترکیه و قطر متحد می‌شود. باید این نکته را درک کنیم که انتظار نمی‌رود تغییرات اساسی در سال آینده در مناسبات اسرائیل با ترکیه ایجاد شود، تا زمانی که رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه و حزب وی در حاکمیت این کشور قرار داشته باشند، امکان تنش در مناسبات موجود بین دو طرف همچنان وجود دارد.
مرکز صهیونیستی «میتویم» در گزارش خود تاکید می‌کند، در صورتی که راه‌حلی برای منازعه اسرائیلی-فلسطینی ارائه نشود، یا پیشبردی به سوی راه‌حل ایجاد نشود، نمی‌توان از امکان پیشبرد مناسبات با کشورهای مذکورخبر داد. لذا این مرکز مطالعاتی معتقد است که اسرائيل باید در حال حاضر بر موضوع فلسطین متمرکز شده تا بتواند نقش خود در منطقه خاورمیانه را تقویت کند. گزارش صهیونیستی مذکور در ادامه به دیدار «ترکی الفیصل» شاهزاده سعودی که مدت‌ها مسئول سرویس اطلاعاتی عربستان بود، با «آفراهیم هالوی» رئیس‌سابق موساد در نیویورک‌اشاره کرده و نوشت که این دیدار به خودی خود نشانه تغییرات موجود در این کشورها است، چرا که ترکی الفیصل نمی‌توانست بدون تایید حاکمیت عربستان در این نشست حضور پیدا کند.
منبع: تسنیم