بیست وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب در کفه ترازوی قضاوت مردم و ناشران( بخش پایانی )

بهار کتابخوان‌ها را خزان نکنید (گزارش روز)

آنکه برای خرید کتاب به نمایشگاه می‌آید، در واقع خود را به سرزمینی می‌رساند که در آن به میانجیگری کلمات، جهانی دیگر در برابر جهان واقعی آفریده شده است. در جهان کتاب‌ها، شخصیت‌های داستانی و موضوعات مختلف حضور دارند با ما، با من و تو سخن می‌گویند و با هر بار خوانش اثر، حضورشان را به ما اعلام می‌کنند. حضور در جهان کلمات، حضور در دنیایی است که ذهن تو را با خود می‌برد، روحت را تسخیر می‌کند و از ناشناخته‌ها و ناگفته‌های بسیاری سخن می‌گوید.

کد خبر: ۱۲۴۸۵

تاریخ: ۲۰ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۸:۲۹

صدیقه توانا

اما این حضور بهتر است مختص به این چند روزه نمایشگاه نباشد، هر چند که همین عشق و علاقه هم ارزشمند است ولی چه بهتر این عشق به جهان کلمات و انس با کتاب دائمی باشد.
هر سال که درهای نمایشگاه باز می‌شود خیل جمعیت از سراسر کشور به استقبالش می‌آیند اما همین که پرونده نمایشگاه بسته می‌شود انگار آن همه جمعیت مشتاق آب می‌شوند و می‌روند توی زمین. هر چند که همه می‌گویند همین که چنین اتفاق خجسته‌ای هم روی می‌دهد و 10 روز شور و شوقی همگانی برای کتاب و کتابخوانی تمام ایران را فرا می‌گیرد جای خوشحالی دارد، اما طبیعی است که این اتفاق کافی نیست ما به یک فرآیند پیوسته کتابخوانی در تمام ایام سال نیاز داریم. ولی اینکه چرا این اتفاق نمی‌افتد، شاید بتوان گفت یکی از دلایل این است که کتاب خواندن هنوز در جامعه ما عملی غریب است. البته این دلیل منهای گران بودن کتاب یا گاهی دور از دسترس بودنش می‌باشد. وقتی کتاب خواندن در جامعه ما عملی غریب باشد، این‌گونه می‌شود که کمتر کسی در مترو و تاکسی و مکان‌های عمومی کتاب به دست می‌بینیم یا اگر عده قلیلی را در حین مطالعه ببینیم که اگر خود ما هم جزو آنها باشیم که در هر جا کتاب می‌خوانیم، سنگینی نگاه دیگران را همواره احساس می‌کنیم. چون با این کار جزو اقلیتی هستیم که با اکثریت همخوان و همنوا نیست. ولی خوشبختانه نمایشگاه کتاب فرصتی یکه و یگانه را فراهم می‌آورد که همه بدون خجالت کشیدن به دنبال کتاب و کتابخوانی باشند. اگر بتوانیم قبح کتاب خواندن را در تمام طول سال و در هر جایی بشکنیم و مسئولان فرهنگی شرایطی برای خرید و مطالعه آزاد و تهیه کتاب بدون دغدغه فراهم کنند نور علی نور می‌شود.
بهار کتابخوان‌ها
در هر حال نمایشگاه کتاب، بهار کتاب‌هاست. در موسم این بهار هر سال تعدادی از تازه‌های نشر به نمایشگاه می‌آیند و بسیاری از اهالی کتاب هم به هوای دیدن و خریدن این تازه‌ها، امسال هم به روال سال‌های پیش راهی مصلای بزرگ امام خمینی(ره) شده‌اند تا با کتاب‌هایی دست اول به خانه برگردند. ناشران همیشه در تلاشند تا بهترین غذای روح را در این فرصت مغتنم در اختیار تشنگان علم و دانش قرار دهند به شرط آنکه سدهای پیش روی صنعت نشر شکسته شود و باز هم متولیان و مسئولان فرهنگی دستان نیازمند حمایت ناشران را به گرمی بفشارند.
ارشاد، حامی ناشران باشد
وزارت ارشاد باید حامی ناشران باشد و به مشکلات مالی آنها رسیدگی کند. بحث قانون معافیت مالی ناشران در مورد آنها اجرا نمی‌شود و انتشارات پیام آزادی نیز یکی از همین قربانیانی است که در سال گذشته رقم بالایی مالیات پرداخت کرد و متأسفانه در شهرستان‌ها هم از ناشران مالیات‌های بیشتری دریافت می‌شود.
در مناظره اخیری که در صدا و سیما برگزار شد، گفته شد که ناشران از پرداخت مالیات معاف هستند ولی در پشت پرده این مسئله، رقم‌های کلان گرفته می‌شود.
مصطفی زمانی، مدیرعامل انتشارات پیام آزادی نقطه‌نظرات ارزشمندی در مورد حمایت وزارت ارشاد از ناشران متعهد بیان می‌کند و دوگانگی عملکرد مسئولان را خلاف قانون می‌داند.
به اعتقاد وی، وزارت ارشاد باید حامی ناشر باشد و مسئولان فرهنگی باید این موضوعات را پیگیری کنند و مالیات‌های گرفته شده را پس دهند. وی این کار را ظالمانه می‌داند و از وزارت ارشاد توقع دارد مسائل نشر را جدی بگیرند.
زمانی می‌گوید: «بحران اقتصادی در حوزه نشر وجود دارد و ناشران تحت فشار هستند و این مسئله به ضرر ناشر و نویسنده است. وقتی ناشر کم‌کار و بیکار شود، اصناف متصل به نشر هم دچار کم‌کاری می‌گردند و اگر این وضعیت ادامه یابد مسئله نشر از بحران هم فراتر می‌رود این زرق و برق ظاهری نمایشگاه سطحی‌نگری است. کمبودهایی در شبکه توزیع است و مردم از شهرستان می‌آیند و نمایشگاه شلوغ می‌شود ولی زیر پوست این قضیه یک بحران نهفته است. عناوین کم کتاب، تیراژ پایین، اینها معضل است، نگاه باید، نگاهی از باب معالجه و جراحی صنعت نشر باشد و اگر این وضعیت ادامه یابد متأسفانه با تعطیلی ناشران و چاپخانه‌ها و بیکاری عظیمی در حوزه صنعت نشر مواجه خواهیم شد.»
این نکات هشدارهایی بود که آقای زمانی به عنوان یک ناشر دلسوخته و باتجربه در صنعت نشر به مسئولان می‌دهد.
ترویج کتابخوانی
نظر آقای زمانی را در مورد راه‌های ترویج و گسترش فرهنگ کتابخوانی می‌پرسم، پاسخ را این‌طور می‌دهد: «رأس هرم کتابخوانی است. اگر کتابخوانی گسترش یابد، بالطبع تیراژ چاپ هم بالا می‌رود و نویسنده و ناشر قوی و فعال می‌شوند.
معضل کتابخوانی این است که متولی خاصی ندارد تا در یک مسیر مستمر با استفاده از رسانه‌های مختلف رشد کتابخوانی در حوزه نوجوان و جوان را رقم بزند.»
به اعتقاد مدیرعامل انتشارات پیام آزادی کتاب در حال حاضر رقبای زیادی مثل اینترنت و موبایل و انواع وسایل ارتباطی پیدا کرده است که با کتاب رقابت می‌کنند در این بستر اگر کتاب عقب‌نشینی کند قطعا این فاجعه‌بارتر خواهد شد بنابراین بحث کتابخوانی باید در رأس سیاست‌های وزارت ارشاد باشد.
زمانی توصیه می‌کند: «نباید در مورد کتاب به صورت فصلی عمل کرد، یک هفته یا 10 روز در همه رسانه‌ها تبلیغ نمایشگاه وبازار کتاب داغ می‌شود و بعد به دست فراموشی سپرده می‌شود، کتاب و کتابخوانی باید دائمی باشد تا تأثیرگذار واقع شود.»
وی به سرانه پایین مطالعه در کشور هم اشاره می‌کند و دلیل آن را در این موضوع می‌داند که کتاب خوب کم است، چون کتاب خوب سرانه مطالعه را بالا می‌برد. حضور تشکل‌های نشر و فعالان این حوزه هم یکی دیگر از راهکارهایی است که می‌تواند به کمک صنعت نشر آید.
این نکته‌ای است که آقای زمانی به آن اشاره می‌کند و تأکید دارد که باید از تجربیات اهالی مجرب در صنعت نشر استفاده شود، چون تغییر مدیریت‌ها را در وزارت ارشاد دیده و برای حل آنها راهکار دارند. این تجربیات نباید دفن شود، سیاست نمایشگاه باید حمایت از کتاب، نشر و ناشران و مشاوره با پیشکسوتان صنعت نشر باشد.
اتحادیه ناشران باید از حالت خنثی بودن خارج شود، این اتحادیه باید مطالبات ناشران را به گوش مسئولان برساند الان صدایی از اتحادیه ناشران درنمی‌آید و اکثرا از آنها گله داریم.
این گله‌مندی‌ها تا جایی پیش رفته که حتی رهبر معظم انقلاب هم در زمینه کاغذ و کارخانه کاغذسازی اظهارنظراتی فرموده و اشاراتی داشته‌اند که چرا مسئولان وزارت صنعت و معدن و وزارت ارشاد برای راه‌اندازی کارخانه کاغذسازی اقدامی نمی‌کنند.
آقای زمانی معتقد است: «به نظرم اگر الان این کارخانه راه‌اندازی شود 20 تا 25درصد قیمت کاغذ و کتاب پایین می‌آید. ما از نزدیک با مردم در ارتباط هستیم و می‌دانیم آنها کتاب را دوست دارند ولی به دلیل گرانی کتاب نمی‌خرند. اینکه در پایان نمایشگاه آمار بازدید چند میلیونی از نمایشگاه ارائه داده شود مشکلی را حل نمی‌کند. اگر دولت می‌خواهد در این چهار سال کار مثبتی انجام دهد باید روی مطالبات و خواسته‌های ناشران و تقاضای مردم کار کند والا در سال آینده تعداد زیادی از ناشران از صحنه حذف می‌شوند و عناوین، کم و تیراژها باز هم کمتر می‌شود. این فرصت 4ساله خیلی غنیمت است و دولت می‌تواند با حمایت از صنعت نشر نام نیکی از خود برجای بگذارد.»
خرید کتاب اولویت اول خانواده‌ها
مجتبی شاهمرادی هم مدیر انتشارات آرماست او نیز از دغدغه‌هایش در حوزه نشر و فرهنگ سخن می‌گوید و تأکید می‌کند: «پرداختن به فرهنگ به طور جدی می‌تواند تحول عظیمی به‌وجود بیاورد. البته مشکلات صنعت نشر را باید به صورت مجموعه‌ای از مشکلات دید و یکی از مهم‌ترین مشکلات این صنعت در سال‌های گذشته، پرداختن یک بعدی به مشکلات بوده است.»
وی اضافه می‌کند: «گران تمام شدن قیمت کاغذ و ایرادهای موجود در زیرساخت‌های چاپ و توزیع کتاب و بحث ممیزی دست به دست هم می‌دهند و فضا را به گونه‌ای می‌سازند که ما با مجموعه‌ای از مشکلات مواجه باشیم.»
شاهمرادی، خرید پایین کتاب را یکی دیگر از معضلات موجود دانسته و می‌گوید: «از آنجا که خرید کتاب جزو اولویت‌های خانواده‌های ما نیست و قشر خاصی کتابخوان هستند، امیدواریم روزی فرا برسد که مردم ما همان‌طور که همه یک تلفن همراه همیشه با خود دارند، دو یا سه کتاب نیز همواره در دست داشته باشند.»
بازدیدکنندگان تماشاچی هستند تا کتابخوان
غرفه انتشارات سوره مهر تبلیغات زیادی در نمایشگاه کرده و با بنرهای قرمز رنگ بازدیدکنندگان را به سمت راهروی 27 که محل برپایی این انتشارات است راهنمایی می‌کند. پس از جست‌وجوی زیاد از لابه‌لای ازدحام جمعیت به غرفه مورد نظر می‌رسیم تا با آقای محمد حمزه‌زاده، مدیرعامل انتشارات سوره مهر گفت‌وگویی را انجام دهیم.
برای شروع، وی مقایسه‌ای بین نمایشگاه امسال با سال‌های قبل انجام می‌دهد و با تأکید بر حضور پرشور و شوق مردم و آمادگی ناشران برای ارائه آثار خود در نمایشگاه امسال می‌گوید: «مهم‌ترین تفاوتی که امسال قابل مشاهده است گران بودن کتاب‌هاست و همان‌طور که شما هم می‌بینید آنطور که باید و شاید دست مردم کتاب‌های زیادی نمی‌بینید و هنگام خروج دستشان سبک است و بیشتر به دیدن کتاب می‌پردازند تا خرید آن.»
وی با بیان اینکه خوشبختانه این موضوع در مورد انتشارات سوره مهر صادق نیست، می‌گوید: «البته امسال از نظر تیراژ و میزان فروش نسبت به سال قبل بیشتر بودیم ولی اغلب ناشران متعهد از فروش کم آثار گله‌مند هستند.»
وی با اشاره به اینکه تدارک 10 نشست تخصصی را در نمایشگاه دیده‌اند که هنرمندان و نویسندگان در غرفه حاضر شده و با مخاطبان صحبت کردند، می‌گوید: «شاید بتوان گفت مهم‌ترین انتظار ناشران از مسئولان دولتی این است که به جای پرداختن به مباحث حاشیه‌ای، به مباحث اصلی که دغدغه ناشران است بپردازند.»
از او در مورد این دغدغه‌ها می‌پرسم، وی بهای تمام شده کتاب، شبکه توزیع و آموزش نیروی انسانی، اختصاص یارانه به کتاب را از مهم‌ترین این دغدغه‌ها بیان کرده و اضافه می‌کند: «متأسفانه آنچه در ادبیات مسئولان اهمیت دارد فقط بود و نبود ممیزی و نظارت است.»
نظر آقای حمزه‌زاده را درباره تبلیغات گسترده‌ای که در مورد کتاب‌های ضددینی یا برخی از کتاب‌های ضداخلاقی در نمایشگاه صورت می‌گیرد می‌پرسم، پاسخم را در میان همهمه جمعیت که دائم به ما تنه می‌زنند این‌طور می‌دهد: «هر نوع تبلیغ برای محصولی که استحقاق ندارد کار ناشایستی است و در مورد کتاب این کار بدتر است. در این چند روزه شاهدیم که حجم زیادی از تبلیغات در انحصار این نوع کتاب‌ها یا بعضا کتاب‌های کمک درسی و مؤسسات آموزشی و کنکور است.
خوش سلیقگی ناشران
البته از نظر من فعالیت این مؤسسات شبیه نشر است و اقتصادی نیست ولی برخی از ناشران دنبال سودجویی هستند و در چنین شرایطی است که فضای تبلیغاتی مناسب در اختیار ناشران متعهد نیست و بعضا شاهد کم‌کاری و کم‌تحرکی در بین ناشران هستیم چون تبلیغات آنها ضعیف است و حاشیه سود کتاب پایین است، امکان تبلیغ هم نیست.»
به اعتقاد مدیرعامل انتشارات سوره مهر در بین ناشران برخی کم‌کاری کرده و برخی خوش‌سلیقگی به خرج داده‌اند. البته این به کار ناشران ارزشی، لطمه زیادی نمی‌زند. ولی باتوجه به آنکه نمایشگاه کتاب محل عرضه و فروش کتاب و مهم‌تر از همه محل تعامل مخاطب و ناشر بوده است اختصاص غرفه‌های بزرگ در فضاهای اطراف مثل نمایشگاه به عنوان اغذیه‌فروشی، ایرانسل، اپراتور اول، بانک‌ها و... غرفه‌های اسباب‌بازی فروشی در شأن نمایشگاه نیست.
از وی در مورد غرفه چادرهای اسباب‌بازی فروشی که مورد اعتراض خیلی از بازدیدکنندگان و ناشران دیگر هم هست سؤال می‌کنم، می‌گوید: «ما فروشگاه اسباب‌بازی فروشی در سطح کشور کم نداریم، در طول سال هم مردم می‌توانند از هر فروشگاهی که دوست دارند اسباب‌بازی بخرند ولی نمایشگاه کتاب سالی یک بار است و شبکه توزیع کتاب مناسب نیست. بنابراین نباید این فضا در اختیار آنها قرار گیرد. بهتر است پولی که در دست مردم است صرف خرید کتاب شود تا اسباب‌بازی.»