نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران از نگاه نویسندگان

نمایشگاه کتاب تهران دچار اکنون اندیشی است

بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران با شعار «بهشت دانایی در ضیافت کلمات» برگزار شد. این جشن بزرگ فرهنگی هر ساله توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار می‌شود اما امسال سید عباس صالحی، رئیس نمایشگاه کتاب تهران در نشست خبری این رویداد فرهنگی بزرگ خبر از واگذاری نمایشگاه کتاب تهران به بخش خصوصی داد ؛ در این خصوص با تنی چند از اهالی فرهنگ به گفت و گو نشسته ایم:

کد خبر: ۱۲۴۷۹

تاریخ: ۲۰ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۸:۲۳

لیلا کریمی

حمید رضا شاه آبادی  مدیر موسسه بین‌المللی دارالهدی در خصوص واگذاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران به بخش خصوصی گفت :واگذاری و اجرای نمایشگاه به بخش خصوصی ،موضوع ناشناخته‌ای نیست. بسیاری از نمایشگاه‌های دنیا چون فرانکفورت توسط اتحادیه ناشران آلمان برگزار می‌شود. اگر بتوان سازو کاری با حفظ همه جوانب کار تعریف کرد و نمایشگاه کتاب به بخش خصوصی سپرده شود به نوعی از تصدی گری‌های دولت در بخش فرهنگ کاسته و بخش خصوصی فعال‌تر می‌شود .در حال حاضر هم بخش‌هایی از فعالیت‌های نمایشگاه  توسط بخش خصوصی اداره می‌شود. گمان می‌کنم برای این واگذاری نباید عجله کرد. باید کلیه جوانب کار سنجیده شود. و با احتیاط و قدم به قدم این کار صورت گیرد.
باتوجه با اینکه افغانستان مهمان ویژه نمایشگاه کتاب تهران بود، شاه آبادی ادامه داد:  در حال حاضر 80 درصد کتاب‌هایی که در افغانستان مورد استفاده قرار می‌گیرد کتاب‌های چاپ ایران است. نکته مهم این است که بخش بسیاری از این کتاب‌هایی که مخاطبان بیشتری دارد  در کشور پاکستان به طور قاچاق تجدید چاپ می‌شود و به اسم کتاب ایرانی وارد افغانستان می‌شود. درواقع حجم بسیار زیادی از این مبادله کتاب‌های قاچاق است.
مدیر انتشارات الهدی با اشاره به حجم بالای تجارت کتاب در افغانستان  گفت:  تجارت کتاب در افغانستان از نظر اقتصادی سود بسیاری را عاید ناشران ایرانی می‌کند و همچنین موجب می‌شود وضعیت نویسندگان و پدید آورندگان آثار در حوزه‌های مختلف هم بهبود یابد. از طرف دیگر مردم افغانستان هم، به کتاب در حوزه‌های متنوع چون آموزشی، پزشکی، ادبی و... نیاز دارند. اگر ما این نیاز را برآورده نکنیم لاجرم دست خودشان را به سوی کشورهای دیگر دراز خواهند کرد. باید بدانیم،  موضوع همزبانی ما با کشور افغانستان امتیاز خیلی بزرگی است که نمی‌توان از آن صرف نظر کرد. به همین منظور مراوده ما کشور افغانستان هم موجب می‌شود زبان فارسی که هویت قومی ما است، تقویت شود و هم از نظر اقتصادی سود زیادی را عاید ما کند.
وی افزود: به طور کلی نمایشگاه این دوره از نظم و زیبایی بیشتری برخوردار است. همچنین نقیصه‌هایی در فضا داشت که باید برطرف شود. امیدوارم امسال ،سالی باشد که مسئولین فکر جدی برای مکان  نمایشگاه  کتاب کنند.
راضیه تجار نویسنده کتاب «محبوبه صبح» واگذاری نمایشگاه کتاب به تشکل‌های خصوصی را نیازمند کار کارشناسی مناسب دانست و گفت:  در حقیقت بعضی موضوعات احتیاج به کارشناسی  دارد و ورود به قضیه از جانب کسانی باید باشد که در آن خصوص صاحب نظر هستند. نمایشگاه کتاب  تجربه سال ‌ها یی است  که از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی  اتفاق می‌افتد و دولت هم از آن حمایت  می‌کند و جواب هم گرفته است. حالا اگر نمایشگاه کتاب تهران به دست بخش خصوصی بیفتد و ملعبه‌ای از کار در بیاید، یقینا جالب نیست.
این نویسنده افزود: باید کار شناسی دقیقی در روند برگزاری نمایشگاه صورت گیرد تا برگزاری و اجرای  دقیق‌تر پیش رود و به گونه‌ای نباشد که محدودیت‌هایی برای نویسندگان ارزشی نویس و...به وجود آید  و گروه خاصی در اجرای نمایشگاه دخالت داشته باشند. برای  واگذاری نمایشگاه به تشکلهای خصوصی، باید کارشناسی و فکر قوی باشد که  البته بعید می‌دانم. باید در صدد اصلاح  روند فعلی اجرا و برگزاری  نمایشگاه که سال ‌ها در پیش گرفتیم، باشیم.
تجاردرباره دستاورد فرهنگی بین کشور ایران و افغانستان  گفت: زبان مشترک وفرهنگ و رسوم نزدیکی بین دو کشور است. تعامل با افغانستان نتایج فرخنده‌ای در پی دارد .
وی عنوان کرد: نویسندگان افغانستان از ایران بهره خوبی بردند و بعضی از آنان در ایران انتشارات زدند. ولی آن طور که باید این ارتباط برقرار نشده است. این موضوع از آموزش داستان نویسی گرفته  تا سفر به کشور افغانستان. سفر به افغانستان و دیدن این کشور می‌تواند سوژه جالبی برای نویسندگان ایرانی باشد.  این تعامل دو سویه باید بیشتر از این حجم باشد و کسانی هم  باید بانی این کار شوند. متاسفانه گاهی می‌بینیم  نویسنده‌ای که سه بار به افغانستان  با امکانات دولتی سفر کرده است  برای چهارمین بار هم می‌رود. این دایره باید وسعت پیدا کند و این ارتباط غنی‌تر شود .
احمد شاکری نویسنده و منتقد ادبی  با اشاره به اینکه در طول ادوار برگزاری نمایشگاه دچار نوعی اکنون اندیشی هستیم گفت: نکته‌ای که خیلی مهم است سیاستهایی است که باید برای نمایشگاه کتاب لحاظ شود. مقوله‌ای مثل مکان نمایشگاه کتاب، ما را  از موضوعات دیگر باز داشته است. در حقیقت فضای فکری جامعه، اهالی هنر و ادب باید به مسایل مهم تری  از موضوع مکان نمایشگاه کتاب بپردازند .از جمله این نکات ؛ نمایشگاه کتاب چه جایگاهی در کلیت فعالیت‌های فرهنگی ما به خصوص در حوزه کتاب و کتاب خوانی دارد  و قرار است نمایشگاه کتاب  چه خلأیی را پر کند ؟
این نویسنده با اشاره به اینکه  نمایشگاه کتاب تهران در شرایط فعلی  تبدیل به بازار فروش و عرضه کتاب  شده و نه بستری برای تعاملات فرهنگی، گفت: یکی از مسئولین مرتبط هم تاکید کرده بودند که اشکالی در این نمی‌بینند که نمایشگاه کتاب فروشگاه و بازاری برای عرضه کتاب باشد.  به نظرم بدیهی است که برنامه‌ریزی در حوزه کتاب علی القاعده برای موضوع عرضه و دسترسی به کتاب و تبلیغ آن،راهکارهای ارزان قیمت و راهکارهای نافذ و دقیق تری دارد. در حال حاضر شبکه‌های مجازی در دنیا، سایت‌هایی برای فروش و عرضه و تبلیغات کتاب دارند. به این معنا که شخص متقاضی می‌تواند در اسرع وقت کتاب مورد نظر خودش را خریداری کند. اگر دغدغه ما واقعا در این دو حوزه به نحو ساده‌تر و دقیق‌تر و کاربردی‌تر حل شود(  که قابل حل شدن هم هست )  این سوال پیش می‌آید که نمایشگاه برای چه چیزی برگزار می‌شود !  برگزاری آن هزینه قابل توجهی را تحمیل به دولت می‌کند.  وی ادامه داد:  باید یک شبکه توزیع دقیق کتاب و قابل دسترسی داشته باشیم  تا دانشجویان و علاقه‌مندان به کتاب به آن مرتبط باشند و حتی اگر کسی در نقاط مرزی کتابی را تقاضا دهد، آن را به سادگی دریافت کند. حال این سوال عنوان می‌شود که چرا شخصی یک سفر طولانی را از یک شهر دور و حتی در تهران داشته باشد تا در نمایشگاه حضور یابد و کتابی که می‌خواهد پیدا و بخرد. و برای اینکه از انتشار کتاب‌های جدید مطلع شود به نمایشگاه بیاید ؛ این معقولانه نیست.
شاکری از ترسیم افقی برای نمایشگاه سخن گفت و افزود:   در سیاست گذاری ‌ها باید  جایگاه نمایشگاه را بسته به اقتضائات فرهنگی در ایران اسلامی تعریف کنیم و افقی را برای نمایشگاه تنظیم کنیم، متاسفانه تا کنون افقی تنظیم نشده است.  با توجه به اینکه نشر در دنیا به سمت نشر الکترونیک پیش می‌رود دیگر نیازی نیست که برای تبلیغ کتاب و اطلاع رسانی در زمینه کتاب کسی وارد نمایشگاه شود و غرفه به غرفه سر بزند و از تازه‌های نشر مطلع شود. اگر این اتفاق بیفتد برگزاری نمایشگاه به شیوه فعلی واقعا غیر کارآمد است.
نویسنده کتاب "انجمن مخفی" ماهیت نمایشگاه کتاب در دنیا را بستری برای تعاملات فرهنگی عنوان کرد و ادامه داد:  در نمایشگاه‌های دنیا  میان ناشران و نویسندگان، بحث اقتباس و فروش و رایت کتاب در حوزه سینمایی و تصویری و نمایشی از کتاب و معاملات دیگر در حوزه کتاب مثل رونمایی ‌ها و بحث ترجمه کتاب و مباحثی که به صنعت نشر بر می‌گردد، مطرح است.
احمد شاکری در مورد واگذاری نمایشگاه کتاب تهران به بخش خصوصی گفت: اگر نمایشگاه کتاب تهران به بخش خصوصی واگذار شود، می‌تواند افقی برای نمایشگاه باشد اما این موضوع به زودی محقق نمی‌شود. دولت در طول چندین سال گذشته به شدت درگیر برگزاری  و تصمیم‌گیری درباره نمایشگاه بوده است. باید گفت در روند  برگزاری نمایشگاه کتاب  باید ارگان‌های مختلف در آن دخیل باشند و اینکه واگذاری نمایشگاه به بخش خصوصی چه مشکلی را از نمایشگاه کتاب می‌تواند حل کند، به نظرم محل تامل دارد!
این نویسنده در مورد دستاورد فرهنگی میان دو کشور ایران و افغانستان گفت:  با توجه به اینکه افغانستان درگیر جنگ‌هایی بوده  و در حوزه اقتصادی و علمی دارای عقب ماندگی است ؛ شاید این تلقی به وجود آید که  کشور افغانستان آورده چندانی  در زمینه تولید و عرضه کتاب برای ایران ندارد و تعاملی بیشتر یک سویه است اما در بخش ادبیات آنچه که مهم است افغانستان به لحاظ فرهنگی کشور بکری است. کشوری که بسیاری از آیین ‌ها و پایبندی‌های بومی و فرهنگی در آن هنوز پررنگ است. ادبیات افغانستان به لحاظ زبان بسیار قوی است .آثاری که  نویسندگان افغان چه در کشور ما چاپ کردند چه در کشورهای دیگر دنیا ؛ نشان دهنده این است که این ادبیات ظرفیت‌های بسیار بالای روانی و تصویری و مخیل دارد.
شاکری افزود:  تعامل ایران با افغانستان باید فراتر از سطح کتاب، نشر و عرضه کتاب باشد. این تعامل باید به سمتی برود که در سطح زبان فارسی  ادبیات ایران را غنی کنیم. تعداد واژگانی که در فارسی دری افغانستان استفاده می‌شود، بسیار چشمگیر است.  مجموعه سفرهایی  نویسندگان و اهالی ادب و هنر ایران به افغانستان می‌تواند زمینه‌ای برای تولید آثاری مرتبط با افغانستان شود.