وقتی ارگان‌های نظارتی از «آموزشگاه‌‎های کنکور» غافلند

«مؤسسات تست‌زنی» یا «بنگاه‌های تجاری»؟!

کد خبر: ۱۲۴۴۲۵

تاریخ: ۰۳ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۹:۳۳

کافی است برای مدتی به تبلیغات صدا و سیما، فضای شهری، خبرگزاری‌ها و... توجه کنیم تا به این موضوع پی ببریم که موسسات گوناگون و زیادی وجود دارند که وعده‌ها و برنامه‌های جالبی برای کنکور سراسری دارند. وعده قبولیِ تضمینی در بهترین دانشگاه‌های کشور در رشته دلخواه، آموزش مهارت تست‌زنی، افزایش روحیه و انرژی‌درمانی، حفظ فرمول‌ها و نکات تستی در کمترین زمان ممکن و غیره.
کنکور امروز تبدیل به مفهومی شده که خانواده‌ها یکی از اصلی‌ترین راه‌های موفقیت فرزندانشان در زندگی را با پیروزی پشت سر گذاشتن این مقوله می‌دانند. در نگاه اکثر والدین آینده و جایگاه اجتماعی فرزندان همه گره خورده در تحصیلات دانشگاهی و اخذ مدرک از دانشگاه‌های معتبر شده به گونه‌ای که خانواده‌ها حاضرند در شرایطی که به لحاظ مالی در کمبود قرار دارند و اوضاع مالی خوبی ندارند اما هر طور که شده هزینه‌های لازم برای موفقیت اولاد خود در آزمون سراسری برای ورود به عرصه دانشگاهی را فراهم کنند. از آن طرف هم موسسات آموزشی با ایجاد برنامه‌های متنوع، جدید و بکر در بازار رقابتی که به وجود آمده سعی دارند نظر دانش‌آموزان و خانواده‌هایشان و یا حتی مدارس را جلب کنند.
اما چه عاملی باعث شده موسسات آموزشی که تا یک دهه گذشته هیچ خبری از آن‌ها نبوده، به یک باره و در عرض چند سال به صورت کاملاً  قارچ‌گونه تاسیس و رشد کنند؟ مگر میزان درآمدزایی و سوددهی در عرصه فعالیت‌های آموزشی به چه اندازه است که کار به جایی می‌رسد که برخی از موسسات دارای بِرَند با هزینه کردن مقادیر زیادی پول سعی دارند موفقیت نفرات برتر کنکور را به نام موسسات خود بزنند؟
طبق اعلام سازمان سنجش در سال 96 حدود یک میلیون نفر داوطلب کنکور سراسری بودند. این تعداد داوطلب در 3 گروه آزمایشی اصلی (ریاضی، انسانی و تجربی) قرار گرفته‌اند که هر کدام از این رشته‌ها تنوع منابع و کتاب‌های آموزشی مختلف در کنکور دارند. با فرض آنکه هر نفر به طور میانگین در طول سال 1 میلیون تومان خرج وسایل کمک آموزشی خود مثل خرید کتاب و فلش کارت، مشاوره‌های تحصیلی، شرکت در آزمون‌های آزمایشی و... بکند، در این صورت درآمدی قریب به یک هزار میلیارد تومان روانه موسسات آموزشی خواهد شد که قطعا هزینه‌های جاری آنان در حد چند ده میلیارد تومان است و سود خالص ناشی از این خدمات برای موسسات نزدیک به 900 میلیارد تومان خواهد بود. در همین اثنی می‌توان به مدارس غیرانتفاعی اشاره کرد که بعضاً واسطه بین موسسات آموزشی معتبر و دانش‌آموزانِ خود می‌شوند و با دریافت پورسانت از فروش کتاب‌ها و بستن قرارداد برای شرکت در آزمون‌های آزمایشی یک موسسه آموزشی خاص سود بالایی را صرفاً از همین واسطه‌گری به دست می‌آورند.
از طرفی علاوه بر فروش محصولات و مشاوره‌های تحصیلی، یکی دیگر از راه‌های درآمدزایی از مقوله کنکور برگزاری سمینار با موضوعات مختلف و البته جذاب برای داوطلبان کنکور است. سمینارهایی با موضوعات «ذهن برتر»، «مهارت تست‌زنی»، «انرژی درمانی»، «چگونه یک شبه کنکور را بیاموزیم؟»، «راه موفقیت در کنکور چیست؟» و غیره. طبق آمارهای موجود در هر سمینار حداقل100 دانش آموز و هرکدام برای شرکت در یک سمینار یک روزه به طور میانگین 500 هزار تومان هزینه می‌دهند. در حالی که هزینه گرانترین استاد برای این سمینار نهایت 10 میلیون و هزینه خورد و خوراک و کرایه تالار و... سرجمع به 15 میلیون نخواهد رسید و این یعنی برگزاری یک سمینار ساده برای یک مدرسه در یک روز حدود 20 الی 25 میلیون سود خالص دارد. حالا کافی است همین رقم را در تعداد مدارسی که دانش‌آموزان آن توانایی پرداخت چنین هزینه‌هایی را دارند و تعداد سمینارهایی که موسسه برای هر مدرسه در طول یک سال برگزار می‌کند، کنیم تا به سود کلانی که این موسسات از این سمینارهایی که خیلی از آن‌ها پشتوانه علمی هم ندارند و باعث می‌شود که بعضا دانش‌آموزان دچار توهم در رقابت با رقیبان خود در کنکور شوند، پی ببریم.
حال این فقط مسائل مرتبط با کنکور سراسری دوره کارشناسی است. چندین سال است که بحث تحصیلات تکمیلی در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری در بین دانشجویان داغ شده و اهمیت کنکور‌های مقاطع بالاتر کمتر از کنکور مقطع کارشناسی نیست. در این وضعیت موسسات آموزشی که در حیطه کنکور فعالیت می‌کنند هم از اهمیت این موضوع غافل نشدند و برنامه‌های متنوعی را برای این مقاطع در نظر گرفته‌اند. این موسسات بسته‌های آموزشی خود را در مقطع کارشناسی ارشد 600 هزار تومان ارائه و دوره کلاس‌های سه ماهه خود را با قیمت 300 تا 400 هزار تومان برگزار می‌کنند. طبق اعلام سازمان سنجش بیش از 800 هزار نفر در کنکور کارشناسی ارشد سال 96 شرکت کرده‌اند. با فرض آنکه 100 هزار نفر از آنان فقط یکی از این دو خدمات آموزشی فوق را برای کنکور ارشد دریافت کنند و با احتساب هزینه‌های جاری موسسه مثل مکان برگزاری کلاس، هزینه چاپ بسته‌های آموزشی، هزینه اساتید دوره و غیره سود خالص چند صد میلیاردی برای این موسسات را در پی دارد.
به گزارش خبرنامه دانشجو؛ در چنین وضعیتی که موسسات آموزشی تبدیل به بنگاه‌های اقتصادیِ عرصه آموزش خصوصا در زمینه کنکور در مقاطع مختلف هستند و سرمایه‌های کلانی را جمع‌آوری می‌کنند و خانواده‌ها بالاجبار و با توجه به شرایط اجتماعی حاکم بر جامعه علی‌رغم مشکلات معیشتی فراوان هزینه‌های هنگفتی را برای موفقیت احتمالی فرزندانشان در کنکور پرداخت می‌کنند، سوال اساسی که پیش می‌آید این است که آیا وقت آن نرسیده که با اصلاح ساختار کنکور بساط این موسسات آموزشی -بخوانید اقتصادی!- برچیده شود و در یک فضای عادلانه‌تر که پول حرف اول را نزند داوطلبان به رقابت بپردازند؟ اصلا کدام ارگان مسئولیت اصلاح ساختار کنکور را بر عهده دارد؟ بحث حذف کنکور که چندین سال است در رسانه‌ها مطرح شده، چرا تا به حال اتفاقی برای تغییر فضای موجود نیفتاده است؟ چه کسی باید پاسخگو باشد؟
علی‌رغم آن که متولی مشخصی طبق قانون مسئولیت نظارت بر موسسات آموزشی و ساختار آزمون سراسری را ندارد اما شورایعالی انقلاب فرهنگی که سالیان سال است بحث سیاست‌گذاری‌های کلان آزمون سراسری را دنبال می‌کند و مصوبات مختلفی در این زمینه دارد باید نقش اساسی را در زمینه اصلاح ساختار کنکور ایفا کند. دکتر محمدرضا مخبر دزفولی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی چندی پیش درباره اصلاح ساختار آزمون سراسری در این شورا گفت: «با توجه به اینکه هم باید عدالت آموزشی مورد توجه قرار گیرد و هم اینکه توجه به اقشار گوناگون در جامعه صورت گیرد این موضوع باید نظم و انسجام لازم را پیدا کند. با توجه به نامه‌ها و مکاتبات صورت‌گرفته که گزارش آن نیز در جلسه شورا ارائه شد، مقرر شد کارگروهی متشکل از وزرای علوم و بهداشت، رؤسای کمیسیون‌های بهداشت و آموزش مجلس و رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شود و گزارش جامعی از وضعیت بخش‌های مختلف ورودی به آموزش عالی در کشور آماده و به صحن شورا برای نظم‌ بخشی در سال‌های آتی ارائه شود.»
منصور کبکانیان دبیر ستاد راهبردی نقشه جامع علمی کشور هفته گذشته و در حاشیه جلسه این ستاد گفت: «اولین دستور این جلسه بحث کنکور بود که پیش از این در صحن شورای عالی انقلاب فرهنگی با حضور رئیس‌جمهوری مطرح شده است. حدود دو سال قبل به آسیب‌ها و ساماندهی کنکور در ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور پرداخته شده بود اما بنابر ملاحظاتی به بررسی دقیق‌تری واگذار شد.» دکتر منصور غلامی وزیر علوم و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی هم چندی پیش گفته بود: «هم اکنون از دوره دبستان، خانواده‌ها فرزندان خود  را به سمت کنکور هدایت می‌کنند. باید آموزش و پرورش هم ساز و کار ارزیابی را مدنظر قرار دهد تا استعدادها قابل رشد باشند.»
با وجود آنکه در گفته‌های مسئولینِ ذیربط همیشه ناراضی بودن از فضای فعلی آزمون سراسری به چشم می‌خورد و همواره صحبت از لزوم اصلاح این رویه در میان است اما به نظر می‌آید عزم و اراده کافی برای تغییر ساختار فعلی وجود ندارد و دلیل آن هم جز همان گردش‌های مالی سرسام‌آور و سود‌های کلان موسسات آموزشی که خود تبدیل به غول‌ها و یا حتی مافیای کنکور شده‌اند نیست.