بیست وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب در کفه ترازوی قضاوت مردم و ناشران (بخش دوم)

کتاب قطور مطالبات ناشران در انتظار حمایت

دنیای کتاب‌ها و کلمات و حروفی که روی کاغذهای سفید خوش نشسته‌اند در نمایشگاه بین‌المللی کتاب در برابر خیل عظیم دیدگان قرار گرفته است.

کد خبر: ۱۲۳۷۵

تاریخ: ۱۹ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۲۰:۵۰

این چند روزه فرصتی است تا از این دنیا، از این کلمات و از حاصل زحمت‌های نویسندگانی که در عرق‌ریزان روح، کلمات را مجموع کرده‌اند، استفاده مناسب شود.
اینجا در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران جمعیت انبوه علاقمند به کتاب برای دسترسی به آثاری که دوست دارند خیلی تلاش می‌کنند، در راهروهای مجزا، در غرفه‌های فراوان، در سالن‌هایی که انواع کتاب‌ها را در خود جای داده است، باید به همه جا سر بزنند و فرصتی چند روزه بگذارند تا بتوانند از فضای نمایشگاه دیدن کنند تا به آثار مورد پسند خود دسترسی یابند. بی‌تردید نمایشگاه کتاب جایی برای مواجهه نویسنده و مخاطب و ناشر با یکدیگر است. براستی این مکان بزرگ، این سالن‌های تودرتو و این فرصت 10 روزه بهترین مکان و به تعبیری دیگر مهم‌ترین مکانی است که بسیاری از ناشران، نویسندگان و مخاطبان می‌توانند بدون نگرانی‌های معمول چون توزیع و دفتر فروش و بازار و... با هم در ارتباط باشند.
انتظار مردم برای حمایت‌های ارشاد از ناشران
عبور جمعیت در غرفه‌ها تابع نظم خاصی نیست، با نگاهی به حضور انبوه علاقه‌مندان کتاب در سالن‌ها می‌توان به این نکته پی برد. مساحت نمایشگاه کتاب 125 هزار مترمربع است و بر همین اساس علاوه بر 50هزار مترمربع فضای شبستان با سالن‌سازی در محوطه مصلی 75هزار مترمربع فضای نمایشگاهی دیگر ایجاد شده است. در این دوره از نمایشگاه، 4هزار و 500 غرفه احداث شده است و 3هزار و 700 غرفه برای استفاده ناشران احداث گردیده و بقیه غرفه‌ها هم به فعالیت‌های دیگر اختصاص دارد. خلاصه آنکه اگر ناشی باشی عبور از میان این همه غرفه‌ها و پیدا کردن کتاب مورد علاقه کاری بس دشوار است ولی آنان که تجربه بیشتری دارند برای خرید کتاب از قواعد شناخته شده‌ای پیروی می‌کنند و پس از تهیه لیست کتاب و ناشر مورد نظر از طریق مراجعه به لیست ناشران در ورودی راهروها به ترتیب حروف الفبا پیش می‌روند.
دکتر جمشید عمویی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی در رشته مدیریت است. از وی در مورد حال و هوای نمایشگاه می‌پرسم، می‌گوید: «فضا خوب است و استقبال هم به نسبت زیاد است و حضور انبوه جوانان نشان از علاقه آنها به مطالعه دارد.» از او می‌خواهم در مورد راه‌های تشویق بیشتر جوانان به مطالعه کتاب در دنیای ارتباطات بگوید. با تعجب نگاهم می‌کند و می‌گوید: «این همه حضور جوانان و نوجوانان مشتاق نشان از علاقه آنها به مطالعه کتاب به شیوه‌های سنتی دارد ولی اگر آرامش و آسایش که نیازهای اولیه یک زندگی است برای هر فردی فراهم شود، به راحتی دنبال نیازهای ثانویه از جمله مطالعه کتاب خواهد رفت.» این استاد دانشگاه از وضعیت نشر اظهار نگرانی کرده و امیدوار است در دولت جدید شرایط بهتری در صنعت چاپ ایجاد شود.
آقای قاسمی بازنشسته است و کتاب‌های تاریخی مطالعه می‌کند. او هم به جمع ما می‌پیوندد و در گفت‌وگویی کوتاه با گله‌مندی زیاد از قیمت‌های بالای کتاب می‌گوید: «کتابی که پارسال 50 هزار تومان قیمت داشت امسال با 50درصد تخفیف به 250 هزار تومان رسیده است. این اصلا انصاف نیست. دولت باید روی کاغذ و نشر یارانه دهد والا همه در نمایشگاه تماشاچی می‌شوند.» این بازنشسته ادامه می‌دهد: «سال قبل هر کس که از نمایشگاه خارج می‌شد یا خود بنده چندین نایلون بزرگ کتاب به همراه داشتیم ولی الان فقط یک بروشور گرفته‌ام.!»
متهم ردیف اول کیست؟
در میان این غوغای کتاب‌ها و شلوغی جمعیت سری هم به غرفه کیهان زدم تا نظر علاقه‌مندان به انتشارات کیهان را هم جویا شوم. آقای باقری 26ساله است از قزوین به نمایشگاه آمده او می‌گوید: «بدون اغراق صرفا برای خرید کتاب نیمه‌پنهان و مهم‌تر از همه، «متهم ردیف اول، حسین شریعتمداری در دادگاه مطبوعات» آمده‌ام. واقعا دست انتشارات کیهان و دفتر پژوهشهای مؤسسه کیهان درد نکند این کتاب را خریدم تا بدانم متهم ردیف اول در دادگاه مطبوعات کیست؟ و نکته مهم دیگر آنکه قیمت این کتابها به نسبت سایر کتابها ارزان‌تر است.» او با مقایسه یک کتاب شعر از علی معلم که 29 هزار تومان می‌باشد با کتابهای دیگر این انتشارات اظهار امیدواری می‌کند مسئولان کتابهای مفید را در شهرستانها هم توزیع کنند.
در مدت سه چهار ساعتی که در نمایشگاه کتاب بودم و به غرفه‌های متعددی سر می‌زدم با هر کس که مصاحبه می‌کردم به محض دیدن سربرگ روزنامه کیهان کتاب «متهم ردیف اول»... را از نایلون خود بیرون می‌آورد و اظهار می‌داشت که خیلی مشتاق است تا این کتاب را بخواند.
ناگفته نماند که به اعتقاد برخی از بازدیدکنندگان کتاب «بهائیت پاد جنبش تجدید حیات ملت ایران» که توسط مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی چاپ شده است، مورد توجه خیل عظیم جوانان قرار گرفته است. این غرفه یکی از شلوغ‌ترین غرفه‌هایی بود که از آن استقبال شد. در این اثر مخاطبان فارسی‌زبان، به‌صورت جامع با اتکاء به اسناد تاریخی با چگونگی زندگی و سرنوشت رهبران این فرقه‌ها و عقاید و آثار آنها آشنا می‌شوند. این موضوع به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که نقش استعمار انگلیس در ایجاد این فرقه‌ها برای مخاطبان آشکار می‌گردد.
احصاء آسیبهای نمایشگاه کتاب
با توجه به آنکه تا فردا نمی‌توان برآورد دقیقی از استقبال مردم و فروش کتابها داشت، ولی آنچه که تاکنون مشهود است و در مجمع ناشران انقلاب اسلامی هم مورد ارزیابی قرار گرفته است همه متفق‌القول هستند که از نظر بازدید و خرید شاهد کاهش هستیم. که این مسئله جای تأمل دارد.
آقای احمد عطایی مدیر مؤسسه قدر ولایت در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان به آسیب‌های وارده به نمایشگاه بین‌المللی کتاب اشاره می‌کند و با بیان مطلب فوق می‌گوید: «آسیب‌های نمایشگاه احصاء شده است وغصه ما از تکراری بودن مشکلات است و گوش شنوایی که از سوی مدیران نیست تا درصدد رفع این مشکلات برآیند. مدیران نمایشگاه هر سال عوض می‌شوند و تجربیات قبلی عملا به کار گرفته نمی‌شود.»
از آقای عطایی می‌پرسم شما به عنوان یکی از ناشران ارزشی و فعال اقداماتی برای رفع مشکلات انجام نداده‌اید، می‌گوید: «ما متولی شدیم و از 15 ناشر فعال دعوت کردیم و در 14 جلسه نمایشگاه را مورد آسیب‌شناسی قرار دادیم و برای برگزاری مطلوب نمایشگاه طرحهایی را برای ارائه به وزارت ارشاد مطرح کردیم که به امضاء 100 ناشر رسید. از جمله اقدامات تقاضای دیدار با آقای جنتی در ابتدای وزارت وی بود که وقتی به ما ندادند، قرار شد با آقای صالحی رئیس نمایشگاه دیداری داشته باشیم که متاسفانه پس از هفت ماه هنوز زمان دیدار فرا نرسیده است.»
از مدیر مؤسسه قدر ولایت در مورد تقاضاهای مطرح شده که به امضاء 100 ناشر رسیده می‌پرسم، می‌گوید: «خواستار اصلاح ساختاری اجرایی نمایشگاه شدیم چرا که این ساختار فعلی وسع همه توانمندی‌های ملی و ناشران را ندارد. نمایشگاه کتاب، بین‌المللی است و یک سبقه دارد و باید به آن توجه شود.» آقای عطایی خواسته دیگر را اصلاح نگاه به نمایشگاه ذکر کرده و در توضیح بیشتری می‌گوید: «اگر نگاه به نمایشگاه اصلاح نشود، در همین سطح می‌ماند. نگاه ملی و دیپلماسی فرهنگی برای نظام جمهوری اسلامی باید مدنظر قرار گیرد و نگاه فعلی مدیران باید تغییر کند. ولی متاسفانه مسئولان وزارت ارشاد و نمایشگاه به امضاء 100 ناشر ارزشی و متعهد کشور هیچ توجهی نکردند.»
وی با تاکید بر این نکته که از دوره اول تا الان که بیست وهفتمین دوره نمایشگاه برگزار شده تمام آسیبها را شناسایی کرده و معایب و محاسن را مطرح نمودیم می‌گوید: «متاسفانه تاکنون توجه به خواسته‌های ناشران مورد غفلت قرار گرفته و ما از مجاری قانونی هنوز هیچ نتیجه‌ای نگرفته‌ایم.»
از مدیر مؤسسه قدر ولایت می‌خواهم بیشتر از دغدغه ناشران ارزشی و اخلاق‌مدار و مذهبی برایمان بگوید. وی با اشاره به اینکه دغدغه ناشران مشکلات فرهنگی، گرانی کاغذ، به روز نبودن کارخانه‌های کاغذ و کیفیت نامطلوب و مشکلات ناشی از صنعت چاپ و هزینه تولید و سیاستهای متنوع می‌باشد، خاطرنشان می‌کند: «به نظرم چند مقوله باید مورد توجه و اصلاح قرار گیرد. باید جایگاه فرهنگ در دولت مشخص شود که این جایگاه الان کجاست؟ آیا آنها مفسر و نظریه‌پرداز اسلام هستند یا مجری نظریاتی هستند که اسلام در باب فرهنگ دارد در این موضوع خلط شده است. این نوع نگاه باعث شده است که هر وزیری سازی برای خود کوک کند، از لیبرالیست بگیر تا سکولار. این تفکرات در رفتار آنها کاملا هویداست. وقتی تفسیر آنها از اسلام در عرصه فرهنگ وارد شود طبیعی است که فرهنگ دچار مشکل می‌شود.»
وی با استناد به قانون ممیزی در توضیحات بیشتری در این خصوص می‌گوید: «وقتی ولی‌فقیه ممیزی را واجب می‌دانند، چطور یک مسئول فرهنگی در مورد آن شبهه وارد می‌کند. این کار اصلا شرعی نیست.
وزارت ارشاد و آقایان بیشتر سیاست‌گذارند، ما قوانین را داریم، آنها نمی‌توانند در این مورد دیدگاه مطرح کنند، این حق آنها نیست لذا می‌بینیم در حوزه نشر کار ما متلاطم شده است.»
نقشه‌های راه برای حمایت از ناشران ارزشی
داشتن نقشه راه و ریل‌گذاری این نقشه در سه زمینه، نیاز امروز فرهنگ و جامعه ناشران است. این سه زمینه را آقای عطایی این‌گونه بیان می‌کند: «داشتن نقشه راه در زمینه کتابخوانی و جلوگیری از هدررفتن فرصتها و سرمایه، حمایت ارشاد از تولید کتاب و نقشه راه در جهت توزیع کتابها و آثار است که باید مورد توجه قرار گیرد.»
وی می‌گوید: «اکثر ناشران برای توزیع کتاب مشکل دارند، تیراژها از 3 هزار و 5 هزار به 1000 نسخه رسیده است، بنابراین اگر در توزیع اهداف تعریف شود و نقشه راه مشخص گردد خیلی از مشکلات حل خواهد شد.»
تقاضا نداریم ولی تولید می‌کنیم
عطایی با این اعتقاد که ما تنها صنفی هستیم که تقاضا نداریم ولی تولید داریم و سپس دنبال مشتری می‌گردیم، به مشکلات دیگری که پیش‌روی ناشران است، اشاره کرد و می‌گوید: «باید برای افراد مخصوصا جوانان و نوجوانان ایجاد انگیزه کرد تا احساس نیاز به مطالعه و کتابخوانی پیدا کنند. باید تقاضا باشد تا بتوان عرضه را تقویت کرد.»
به آقای عطایی می‌گویم پس ناشرانی که در این نمایشگاه با پول و تبلیغات زیاد کتابهای ضددینی و بی‌محتوا را به فروش می‌رسانند خیلی برد می‌کنند و آیا این یکی از آسیبهای نمایشگاه نیست، نظرش را در این مورد چنین بیان می‌کند: «باید بدانیم اهداف نمایشگاه چیست؟ و سیاستها و برنامه‌ها براساس این اهداف تدوین شود. اگر بازدیدکنندگان با آگاهی وارد نمایشگاه شوند و سیر مطالعاتی داشته باشند و دنبال کتاب مورد نظر بروند و ناشران متعهد اقدامات مناسبی برای آگاهی‌رسانی به بازدیدکنندگان ارائه دهند قطعا فریب تبلیغات را نمی‌خورند که متاسفانه فعلا به دلیل فروشگاه بودن نمایشگاه این اهداف امکان‌پذیر نیست.»
وی با تاکید بر این موضوع که غرفه‌ها باید خوب باشد و در غرفه‌ای به عمق 3 متر نمی‌توان بازدیدکننده را داخل غرفه آورد و برای او در مورد کتاب توضیح داد، می‌گوید: «ما در این غرفه‌های کوچک ترویج کتابفروشی می‌کنیم نه ترویج کتابخوانی.»
عطایی بر این باور است که کتابخوانی‌ ما متناسب با شور و اشتیاق حضور مردم در نمایشگاه بالا نرفته است وی می‌گوید: «شور و اشتیاق نمایشگاه مثل شوک است که بزودی از بین می‌رود و در درازمدت کتابخوانی را ترویج نمی‌کند و این یک آسیب است.»
به باور مدیر مؤسسه قدر ولایت در تمام نمایشگاه بهترین غرفه‌‌ها داخل شبستان و در دست ناشران ضدارزشی قرار دارد و ما در انتهای سالن در جایی متروک غرفه داریم حال آنکه عناوین و تیراژ کتابهای ما از بقیه بیشتر است. نمی‌دانم شاید از ما می‌ترسند. شجاعت لازم را ندارند. مسئولان باید بتوانند برای ترویج جمهوری اسلامی فعالیت کنند ولی عملا این اتفاق در نمایشگاه نمی‌افتد. ما مورد بی‌مهری قرار داریم و نگاه مجریان به نمایشگاه سالم نیست.»
وی با بیان اینکه امسال طرحی ارائه دادیم که غرفه «سبک زندگی» خیلی وسیع‌تر در اختیار ما قرار گیرد و این تقاضا را از سه ماه قبل مطرح کردیم، اضافه می‌کند: «متأسفانه برای این غرفه فقط 20 متر به ما جا دادند که فقط می‌توانیم در آن کتابها را بفروشیم این در حالی است که در نمایشگاه غرفه‌های وسیع و بزرگ‌تر در اختیار شرکتهای ایرانسل، رایتل، بانکها قرار گرفته است. غرفه‌های 60 تا 100 متری را در اختیار آنها گذاشته‌اند. اما برای سبک زندگی اسلامی که علاقه‌مندان خاص و زیادی دارد یک غرفه کوچک تعبیه کردند. این نگاه وقتی درست نباشد و نگاه اقتصادی و مالی پشت نمایشگاه باشد، چنین برخوردهایی دور از انتظار نیست.»
300 میلیون هزینه برای چه؟
آقای عطایی به سالن یاس که بازدیدکنندگان را با تازه‌های نشر آشنا می‌کند اشاره کرده و می‌گوید: «این سالن در حیاط غربی قرار دارد جایی که اصلا مناسب نیست و سال قبل هم در طبقه دوم قرار داشت که هیچ بازدیدکننده‌ای نداشت. تنها 2 درصد از بازدیدکنندگان از وجود این سالن آگاهی دارند و 90 درصد بازدیدکنندگان از در شرقی وارد نمایشگاه می‌شوند و هیچ اطلاعی از چنین سالنی ندارند تا با تازه‌های نشر آشنا شوند و این کار کاملا با نقض غرض انجام شده است. برای این سالن 300 میلیون هزینه شده است ولی بازخورد زیادی برای بازدیدکننده ندارد و مسئولان هیچ توجهی به آن نمی‌کنند فقط دنبال گزارش کار هستند.»
از وی می‌پرسم غرفه شما چند متر است؟ می‌گوید: «در بخش کودک و نوجوان یک غرفه 16 متری داریم و در بخش بزرگسالان غرفه 27 متری، با 400 عنوان کتاب که 27 عنوان آن چاپ اول می‌باشد، 3 جلد آن در مورد سبک زندگی و 6 جلد در مورد تاریخ انقلاب اسلامی است.»
گزارش روز