تحلیل سیاست‌های پساداعش بازیگران منطقه(نگاه)

کد خبر: ۱۲۱۹۹۹

تاریخ: ۰۴ دی ۱۳۹۶ - ۲۱:۱۹

با شکست داعش، منطقه خاورمیانه به‌عنوان کانون کشورهای اسلامی وارد دوران جدید پساداعش و پایان عملیات نظامی علیه داعش و حوادث به‌وجود آمده در بازه زمانی محدود مثل 1- همه پرسی کردستان عراق 2- اتفاقات لبنان و استعفای حریری 3- کودتای علی عبدالله صالح در یمن 4- امضای انتقال سفارت آمریکا به قدس به‌عنوان پایتخت رژیم ‌اشغالگر، منطقه را آبستن حوادث و تحولات مهمی کرد.
این اتفاقات، بازیگران منطقه و فرامنطقه‌ای را وارد رقابت‌های سیاسی و موضع‌گیری‌های جدیدی نموده است که از جمله ویژگی‌های مهم آن یکسان نبودن ائتلاف‌ها و اتحادهای شکل گرفته تحت تأثیر آن با ائتلاف‌های دوره داعش می‌باشد. پایان داعش می‌تواند آغازگر نوعی از همپوشانی و همسویی منافع میان بازیگران باشد که در ذیل به طور مختصر به نقش هر یک ‌اشاره می‌شود:
الف- بازیگران بین‌الملل: بازیگران بین‌الملل به‌خصوص آمریکا درصدد آن هستند که از تبدیل شدن ایران به یک قدرت منطقه‌ای جلوگیری کنند و سعی در تأمین امنیت رژیم ‌اشغاگر قدس دارند. اگر دولت ترامپ در موضوع برجام بحران‌سازی کند ایران به ناچار باید بخشی از انرژی سیاست خارجی‌اش را به این موضوع اختصاص دهد؛ اما این مسئله نباید موجب غفلت سیاست خارجی ایران از سطح منطقه شود. ایران باید راه‌حلی برای درگیر نشدن با بحران‌سازی‌های ترامپ در موضوع برجام پیدا کند. آمریکا درصدد بحرانی کردن منطقه شیعه‌نشین عراق خواهد بود. تضعیف دولت‌های مستقل در عراق و سوریه و روی کار آوردن حکومت مرکزی ناتوان و در کنار آن حکومت‌های محلی ناکام و شکست خورده در مجموع شهرهای ناآرام مثل نمونه افغانستان (قندهار) از اهداف راهبردی نظام‌های غربی، عبری و عربی است. آمریکا برنامه دراز مدت در عراق دارد. همچنین اختلاف‌اندازی بین شیعه و سنّی، شیعه و شیعه، سنّی و سنّی و تلاش برای پر کردن خلاء داعش از طریق تولید گروه‌های افراطی دیگر، اعلام قدس به‌عنوان پایتخت رژیم ‌اشغالگر، ایجاد فتنه در وحدت ملی کشورهای محور مقاومت مانند ماجرای استعفای سعد حریری در لبنان وکودتای علی عبدالله صالح در یمن و فراخوان حماس به مذاکره و تشویق آنها به خلع سلاح، اقدامات پیش‌دستانه آمریکا برای چیدن میوه‌های دلخواه خود در دوران پساداعش است.
ب- بازیگران منطقه: پس از انقلاب اسلامی و الگو شدن پیروزی انقلاب در بین همه مسلمانان و به‌خصوص جوانان منطقه و حمایت از جنبش‌های آزادی بخش، زمزمه‌های مخالفت و رودررویی با انقلاب در بین کشورهای منطقه به‌خصوص عربستان و کشورهای اقماری آن به وجود آمد که از جمله آنها به حمایت از صدام و تشکیل اتحادیه عرب، شورای همکاری‌ خلیج‌فارس و ایجاد جنگ نیابتی (داعش)، ایجاد جنگ نفت و... می‌توان ‌اشاره نمود. در این برهه پیش‌بینی می‌شود که ائتلاف کشورهای مرتجع منطقه با حمایت آشکار و همه‌جانبه آمریکا در صدد فشار و کنترل ایران بوده و به تولید تروریسم ادامه خواهند داد.
از دستاوردهای مهم فروپاشی دولت تکفیری (داعش) در منطقه می‌توان به موارد ذیل ‌اشاره نمود:
1- سقوط وهابیت و تفکر افراطی تکفیری به‌طوری‌که بن سلمان را وادار به راه‌اندازی اسلام معتدل در عربستان نموده است.
2- آشکار شدن امتداد تکفیری‌ها با خوارج صدر اسلام و به‌وجود آمدن تنفر عمومی در جهان علیه آنها.
3- رسمیت یافتن حضور بسیج مردمی در عراق و سوریه.
4- افزایش قدرت حزب‌الله لبنان.
5- روحیه گرفتن بیشتر محور مقاومت در یمن و بحرین.
6-  به وجود آمدن ارتش فراملی ایرانی، عراقی، سوری، افغانی و پاکستانی.
7- افزایش اقتدار منطقه‌ای ایران.
8- و....
ج- راهبرد ایران: آمریکا درصدد کنترل و مهار برنامه‌های کوتاه و بلندمدت ایران جهت جلوگیری از توسعه و تعمیق قدرت آن است لذا ایران باید موارد ذیل را در دستور کار خود قرار دهد:
1) درگیر نشدن به بحران‌سازی دولت ترامپ در موضوع برجام.
2) کمک به بازسازی و توسعه عراق، سوریه، یمن و....
3) تاکید روی خط فکری، سیاسی و فرهنگی حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری به‌عنوان منشور مبارزه با استکبار و ساخت تمدن نوین اسلامی.
4) تثبیت و تحکیم محور مقاومت.
5) جلوگیری از نزدیک شدن کشورهای منطقه به آمریکا به‌خصوص کردهای عراق.
6) تقویت موضع دولت‌های مستقر در دو کشور عراق و سوریه و کمک به مردم کشورهای در حال جنگ مانند یمن، بحرین و...
7) تلاش جدی برای پیاده‌سازی اقتصاد مقاومتی و رهایی از وابستگی به اقتصاد نفت.
8) تلاش برای بستن پیمان‌های منطقه‌ای و رهایی از تجارت بر مبنای دلار.
د- محور مقاومت: کشورهای معروف به محور مقاومت، ایران، عراق، لبنان و یمن، نیروهای مبارز فلسطینی مانند جهاد اسلامی، حماس و... (با همکاری روسیه) با توجه به تجربه موفق همکاری در نابودی جریان تکفیری‌ها (مانند داعش) باید به انسجام و همکاری بیشتر و تعامل در زمینه‌های ذیل داشته باشند:
1) تعقیب داعش در منطقه (عراق، سوریه، لبنان، افغانستان، یمن) تا نابودی کامل و ممانعت از خلق گروه‌های مشابه داعش در سطح منطقه و فرامنطقه. (باید توجه داشت که بیش از نیمی از جمعیت داعش هنوز زنده و در منطقه پراکنده‌اند)
2) انتقال تجارب موفق و تصحیح ناهماهنگی‌های موجود.
3) آموزش و ارتقای نظامی و قدرت دفاعی به منظور وحدت رویه و انسجام فی‌مابین از طریق برگزاری رزمایش مشترک و تبادل آموزش.
4) هماهنگی سیاسی و موضع‌گیری مشترک در مجامع بین‌المللی.
5) همکاری در بازسازی عراق، سوریه، یمن، افغانستان و....
6) اولویت در همکاری‌های تجاری و اقتصادی با واحد پول هر بومی و رهایی از وابستگی به دلار آمریکایی.
7) همکاری علمی، آموزشی و فرهنگی با توجه به نقاط ‌اشتراک فی‌مابین.
8) گفتمان‌سازی مقاومت و حمایت همه‌جانبه از کشورهای ضد نظام سلطه.
9) لزوم مقابله با طرح جنگ و نا امنی در منطقه.
10) لزوم ایجاد اتحاد بین مناطق کردنشین کشورهای منطقه با دولت‌های حاکم و مقابله با تفرقه‌افکنی.
11) افشای طرح‌های ماجراجویانه آمریکا و عربستان و اسرائیل در مجامع جهانی و جلب حمایت کشورهای بی‌طرف برای مقابله با طرح‌های نظام سلطه.
12) ایجاد، توسعه و حمایت از تشکیل مجموعه‌های مردم‌محور در کشورهای منطقه و ایجاد تشکیلات نظامی مردمی.
13) تقویت نیروهای مردم‌نهاد مانند حشدالشعبی، زینبیون، حیدریون و تاکید بر نقش بی‌بدیل بسیج در تغییر معادلات سیاسی، فرهنگی.
14) و....
با توجه به مسائل مطروحه فوق، ضرورت ایجاب می‌نماید که یک نوع تقسیم کار بین گروه‌های مختلف جامعه بزرگ ایران صورت پذیرد که در زیر به نقش اساتید بسیجی به‌صورت خلاصه و گذرا ‌اشاره می‌شود:
هـ - نقش اساتید بسیجی:
1- نشر و ترویج تفکر بسیجی در کلاس‌ها و مجامع علمی داخلی و خارجی.
2- تبیین مدیریت جهادی و معرفی آن به عنوان بهترین شیوه موفق مدیریت.
3- مشارکت در انتقال دانش در محور مقاومت.
4- تشکیل مجموعه‌های اندیشه‌ورز به‌منظور تبیین راهکارهای همکاری بیشتر در محدوده محور مقاومت.
5- تشکیل کارگروه‌های مطالعاتی به منظور تبیین نقشه‌های دشمن و ارائه راهکارهای مقابله برای خنثی‌سازی آن.
6- ارائه راهکار اتخاذ مواضع مشترک در مجامع بین‌الملل به دولت‌های محور مقاومت.
7- توسعه و تعمیق فرهنگ شهادت و سایر مقولات ارزشی مکتب اسلام در بین آحاد مردم.
8- توسعه و تعمیق روحیه انقلابی‌گری و استکبارستیزی در بین مردم کشورهای اسلامی.
9- تبیین و ایجاد اراده مصمم در جهت تشکیل تمدن نوین اسلامی و جلب مشارکت همه نخبگان علمی کشورهای اسلامی.
10- انجام مطالعات مبتنی بر آینده‌پژوهی مورد نیاز کشورهای اسلامی.
11- و....
محمد تقی امینی
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور