فرار از انانیت به سوی خدا

کد خبر: ۱۲۱۹۵۲

تاریخ: ۰۴ دی ۱۳۹۶ - ۱۸:۵۱

انسان از چه چیزی باید به سوی خدا بگریزد؟ از آیه 50 سوره ذاریات به دست می‌آید که از همه چیز باید‌گریخت؛ زیرا می‌فرماید: ففروا الی الله؛ پس به سوی خدا بگریزید! جهت‌گریز و مقصد و مقصود‌گریز و فرار را گفته است، اما از چه باید بگریزیم را نفرموده است تا معلوم دارد که‌گریز باید از همه چیز باشد.
از جمله چیزهایی که انسان باید از آن بگریزد، همان انانیت و منیت است که باید از آن رها شود که تعلق سنگین و وزر و وبالی بزرگ و عظیم است. در روایت است که منیت انسان به سبب همان حدودی که ماهیت ساز است، او را از وجود که حقیقت خدا است دور می‌سازد. این ماهیت‌ها که همچون شبکه‌ها عمل می‌کنند، نور مطلق وجود را از روزنه‌های محدود خویش برمی‌تابانند و حتی به آن، شکل و شمایل و رنگ و جمال می‌بخشند. ما از جهان جز همین شبکه‌ها و به تعبیر فلسفی ماهیات و به تعبیر قرآنی آیات و تمثیل عرفانی آینه‌ها چیزی را نمی‌بینیم و از ظاهر به باطن و از ملک به ملکوت نمی‌رویم،لذا به طور طبیعی عنصر وجود که همه این ماهیات بدان اصالت و موجودیت یافته‌اند را نمی‌بینیم و این گونه است که سرگرم ماهیات با حدود و مرزهای محدود آن می‌شویم؛ زیرا هر ماهیتی با محدودیت‌سازی است که می تواند خودی نشان دهد و خود را از دیگری باز شناسد و هویت‌سازی مستقلی داشته باشد.
در انسان همین محدودیت‌های ماهیتی در قالب «من» چنان قوی است که اجازه نمی‌دهد، فقر ذاتی خود از یک سو و آن ستون وجودی که بدان تکیه داده‌ایم از سوی دیگر را ببینیم(فاطر، آیه 15) و احساس غنای استقلالی می‌کنیم. پس باید نخست از خود عبور کرد و از آیت و نشانه به ذی‌آیت و صاحب‌نشان برسیم که همان وجود است.
پس باید از میان «من» برخاست و به سمت وجود مطلقی رفت که «ما» است بدون هیچ محدودیت و ماهیتی. یعنی متصل به خدایی شد که همه هستی را پر کرده و صمد است و جوف ندارد و جای خالی برای کسی یا چیزی نگذاشته است. حافظ در این باره می‌سراید: حافظ ! تو خود حجاب خودی ، از میان برخیز!
پس اگر حافظ بودن و ماهیت منیت حافظ از میان برخیزد چیزی جز وجود مطلق نمی‌ماند که همان خدای غنی حمید است. عطار نیشابوری نیز می‌سراید:
با خود منشین که همنشین رهزن توست
وز خویش بِبُر که آفت تو، تن توست
گفتی که ز من بِدو مسافت چند است
ای دوست ز تو بدو مسافت من توست
پس مسافت و فاصله میان خدا و خلق همان خلق بودن و ماهیتی است که او را محدود کرده است. اگر انسان از انانیت و منیت برهد به خدا رسیده است؛ زیرا خدا همان وجود مطلقی است که حایل میان خود انسان و خود اوست: وَاعْلَمُوا أَنَّ اللهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ.(انفال، آیه 24)