نگاهی به فیلم «زندگی جای دیگری است» اثر منوچهر هادی

حکایت مرگ و زندگی از میانة سینمایی که جای دیگری است!

کد خبر: ۱۱۸۸۱

تاریخ: ۱۴ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۸:۵۱

محمد قمی

داستان فیلم «زندگی جای دیگری است»حول محور زندگی شخصیت اصلی اش داوودبقایی است که به واسطه شغلش، بهیاری بیمارستان،مرگ بسیاری رادیده و خود واسطه بازگشت بسیاری به زندگی دوباره شده،حالا خودش متوجه وجود یک تومور درمغزش شده و به گفته پزشک، سه ماه فرصت دارد تا به حیات این دنیاییش ادامه دهد.این اتفاق او را در تقابل با مرگ و بازنگری بر حال و گذشته اش قرار می‌دهد.
حکایت مواجهه انسان با پدیده مرموز مرگ و قرارگرفتن در برابر تقدیر محتوم و مکتوم که گاه به ناگاه آدمی را در موقعیتی بغرنج به لحاظ انتخاب روش ادامه و نوع مواجهه با زندگی و جهان و اطرافیانش قرارمی دهد. در فیلم«زندگی جای دیگری است» بستر اصلی برای روایت موقعیت آدمی، چنین جایگاهی است.
چنین وضعیتی، گرچه در طول تاریخ سینما بار‌ها و بار‌ها تکرار شده و به عنوان ایده و سوژه و قصه داستان برای فیلمسازان و درام پردازان جالب توجه و مورد استفاده قرارگرفته است، اما با این حال، هنوز می‌توان آن را ایده‌ای بکر و بدیع دانست که به لحاظ غنای مفهومی و اتمسفر متراکم حسی، کماکان می‌تواند جالب توجه هنرورزان و منبع خوبی برای الهام موقعیت‌های سینماورزانه و درام پردازانه باشد.
«خبر» رفتن و دست به گریبان شدن با زندگی از سویی و مرگ با همه ترس و تسلیم و ناچاری و تلخی و رهاییش، از سوی دیگر؛ اینجاست که گذشته آدمی با همه خوبی ‌ها و بدی ‌ها و فراز و فرودهایش، البته با مفهوم و رنگ دیگری که نشانه‌های رستگاری و ناچاری و تسلیم را می‌توان در آن دید، به سراغ ذهن آدمی می‌آید. و همه اینهاست که بر غنای مضمونی و پتانسیل دراماتیک این موقعیت می‌افزاید.
در فیلم«زندگی جای دیگری است» گرچه این ایده، محور اصلی است اما در ساختمان و ساختار فیلم به درستی لحاظ نشده و هدر رفته. به لحاظ زمان بندی روایت و نوع چیدمان داستانک‌های فرعی و شخصیت‌های فرعی شان، و نیز ریتم بین موقعیت ‌ها با فیلمی روبرو هستیم که ضعف جدی و انتخاب‌های غلط در این حوزه- بخصوص- آن را به سطحی نازل و لغزنده کشانده. تداوم حس موقعیت اصلی- مرگ- و تصمیم شخصیت اصلی- مواجهه با مرگ در زندگی- در تلفیق با آدم ‌ها و وقایع اطراف و میراث گذشته اش، ترکیب قابل دفاعی نمی‌یابند؛ نه در کمیت و نه در کیفیت. همین امر هم باعث می‌شود نه تلخی و سهمگینی تم اصلی و موقعیت اهم فیلم یعنی خبر از مرگ زودهنگام ناگهان، مخاطب را آنچنان که باید و شاید درگیر و مبتلابه خود کند و نه رفت و آمدهای متقاطع میان آدمها و روایت خرده قصه هایشان او را به ادامه قصه گرایش دهد.
ضمن اینکه همه این آدم ‌ها و قصه هایشان، با موقعیت خاص و جدید قهرمان داستان، دچار فضایی جدید  می‌شوند که این هم آنچنان که لازم و ضرورت روایت است در فیلم پخته نمی‌شود و به تصویر درنمی آید.
ضعف فیلمنامه در کنار کارگردانی نامتوازن، باعث شده است اساسا گره اصلی «زندگی جای دیگری است» به درستی و بجایی رخ ندهد و بی تردید یکی از عوامل مهم در ریتم کند و لختی و کشدار شدن فیلم هم از همین جا ناشی می‌شود.این در حالی است که بازی نسبتا خوب حامد بهداد و یکتا ناصر در این گیر و دار ضعف فیلمنامه‌ای و میزانسن نابجا و بی اندازه، آن قدر که باید نه به کار می‌آید و نه به چشم.
«زندگی جای دیگری است» تلاش ابتری است برای یک روایت سهل و ممتنع از موقعیتی که در سینمای جهان بسیار تکرار شده و نمونه‌های بدیعی از آن در خاطر تماشاگران باقی است. و همین میراث خوب و ماندگار و تصاویر و درام‌های ناشی از آن در ورسیون‌های استاندارد و خوبی که سینمای جهان – وگاه حتی ایران- طی دوران‌های مختلف به مخاطب ارائه داده توقع از کار منوچهر هادی و فیلمش را بالا می‌برد و کار را بر او سخت‌تر می‌کند.
اما این ناخواندگی نبایستی به تکنیک و نرم افزار فیلم هم رسوخ کند و به خود فیلمساز هم رو دست بزند! اما در صورتی که هم مواد خام و بخصوص فیلمنامه دقیق و کارشده و متناسب با آن فراهم آید و هم دیگر ادوات نرم افزاری خاصه در حوزه کارگردانی و میزانسن و ریتم بندی درست و روایت گرم‌تر داستان، تدارک دیده می‌شد.
اما این همه را باید با عنایت به این حقیقت، نقد و تحلیل نمود که هیچ چیزی، نمی‌تواند و نباید مخل و مانع اصلی ترین و جدی ترین و مهم ترین مقصود از فیلمسازی و محصول نهایی هنرمند شود که همان آفرینش دنیایی نو و بدیع با جذابیتی نسبی است که بتواند مخاطب را تا انتها به دنبال روایت و قصه و فضاسازی و شخصیت پردازی و دیگر عناصر درام و تصویر بکشاند.«زندگی جای دیگری است» در چنین آزمونی با موفقیت بیرون نمی‌آید و نمره‌ای حداقلی را در سطحی ملهم از ضعف فیلمنامه گرفته تا ریتم بد و از تقطیع‌های مخل روایت گرفته تا داستانک‌های بعضا کم مایه اش نصیب خود می‌کند.منوچهر هادی البته کارگردان خوش قریحه و جوانی است و خاطرات خوبی مثل «یکی می‌خواد باهات حرف بزنه» را در کارنامه اش به ثبت رسانده که می‌تواند علاقه مندان به سینمای ایران را در انتظار کارهای بهتر بعدیش نگه دارد.