سبک زندگی در تلویزیون

زنگ خطر!

سبک زندگی، واژه جدیدی در فضای فرهنگی سال های اخیر است که در دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی با جوانان استان خراسان شمالی در سال 91 به یکی از مسائل مهم جامعه امروز ما تبدیل شد. بدون تردید صداوسیما به مثابه یک دانشگاه عمومی مهم ترین نقش را در پرداختن به این مهم داشته است.

کد خبر: ۱۰۸۳۹

تاریخ: ۰۳ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۸:۳۴

حسام آبنوس

با نگاهی کوتاه به برنامه‌های سیمای جمهوری اسلامی ایران و توجه به شاخصه ها و نکات یک زندگی اسلامی، می توان نتیجه گرفت که رسانه ملی، اگر منصفانه برخورد نماییم، در ترویج سبک زندگی اسلامی از یک موضع انفعال به این قضیه پرداخته و کمتر این موضوع را در تولیدات خود مد نظر داشته است.

سبک زندگی اسلامی ، دارای مولفه هایی است که باید در تولیدات تلویزیونی به آن ها توجه نمود. رسانه ملی هم البته در سال‌های اخیر ، تلاش هایی در این زمینه داشته که البته کافی نیست. به چند نمونه از شاخص هایی که رهبری انقلاب نیز به آن‌ها اشاره داشته اند، می پردازیم:

معنویت، محور اصلی سبک زندگی اسلامی است که باید در اولویت محتوایی همه برنامه ها، حتی برنامه های سرگرم کننده و تفریحی قرار بگیرد. نمی توان به بهانه شادابی و نشاط و ایجاد روحیه سر زنده در مخاطبان از معنویات کاست. در صورتی که معنویت، نه تنها هیچ گونه تداخلی با سرزنده بودن و روحیه نشاط نخواهد داشت، بلکه به طور ذاتی، نشاط آفرین است. در سریال‌های تلویزیونی که بیشترین مخاطبان را در میان تولیدات رسانه ملی دارند، شخصیت پردازی عمدتا بدون توجه به معنویت صورت می‌گیرد. توجه به حالات معنوی در بیشتر موارد یا به کهن سال ها اختصاص دارد یا به افراد درمانده! در بیشتر سریال ها می‌بینیم که افراد فقط در اوقاتی که گرفتاری به اوج می رسد سراغ درگاه الهی می‌روند. نماز که در کلام الهی و اولیای دین بسیار مورد توجه قرار گرفته شده در تلویزیون به ابزاری برای توسل و حاجت طلبی تبدیل شده و چهره عبودیتی آن کمتر نمایش داده می‌شود.

اخلاق، از دیگر شاخصه های اصلی سبک زندگی اسلامی است که باید در برنامه های سیما بیشتر به آن توجه شود. به بهانه‌های گوناگونی مانند اجتماعی یا کمدی بودن یک برنامه و ... نمی توان از پرداختن به اخلاق اسلامی طفره رفت. اما فراموش شده در اخلاق اسلامی برای تمامی شئونات زندگی برنامه وجود دارد و اگر کمی بیشتر دقت شود می توان حتی برنامه طنز هم بر مبنای آموزه‌های اسلامی تولید نمود.

توجه به ساده زیستی و پرهیز از تجمل و مصرف گرایی، یکی دیگر از شاخص هایی است که در رسانه جمهوری اسلامی باید به عنوان یک معیار به آن توجه نمود و سرلوحه کار قرار داد. در برخی تولیدات تلویزیونی و باز هم در سریال های تلویزیونی، شاهد ترویج مصرف گرایی و زندگی های تجملاتی هستیم، تا آنجا که علاوه بر تبلیغ تجمل گرایی، گاهی دیده می شود که زندگی های ساده نیز به عنوان یک بلا و امر مذموم به تصویر کشیده می شود. یعنی در برخی آثار تلویزیونی این گونه به مخاطب القا می شود که ساده زیستی یعنی فرهنگ سطح پایین! تبلیغ ازدواج های سخت و تشکیل زندگی های مجلل و غیر اسلامی یکی از حرکات بر خلاف مشی اسلام است که در بعضی سریال ها دیده می شود.

مصرف گرایی یکی دیگر از رفتارهایی است که در تضاد با سبک زندگی اسلامی قرار دارد. اما سیما با پخش بیش از حد پیام های بازرگانی و تبلیغاتی از یک طرف بخشی از مخاطب های خود را از دست می دهد و از طرف دیگر به مصرف گرایی دامن می زند.

برخی از برنامه ها و محصولات تولیدی رسانه ملی در جهتی است که بیش از آنکه ارزشها را جلوه بخشد و نمایان کند ضد ارزش‌ها را جایگزین نموده است. نماز، حجاب، توجه به مستمندان و ... موضوعاتی است که در کمتر فیلم و سریالی دیده شده تا از سوی بازیگر نقش اول مورد توجه واقع شود و به جای آن اصالت من، سود شخصی و نمونه‌هایی از این دست در مقام ارزش خود نمایی می کند.

خانواده، یکی از اصلی ترین توصیه های قرآن و اسلام است. توجه به خانواده تا آنجا مورد اهمیت است که خداوند در شان این نهاد عظیم و مورد تاکید در اسلام آیاتی نازل فرموده است، اما جای تعجب است که با وجود تمام این توصیه ها و تاکیدات باز هم شاهد هستیم که خانواده در تلویزیون مظلوم واقع می شود. برنامه های خانواده هم در ماه های اخیر بیش از آنکه به مباحث کاربردی در این حوزه بپردازند، به محلی برای تبلیغ ظروف نسوز، میز و صندلی و مبلمان تا مطب شخصی پزشک پوست و زیبایی  تبدیل شده اند!

فرزند آوری که در اسلام نیز بسیار توصیه شده و روشی برای بقای نسل ها و گسترش جامعه اسلامی است در سبک زندگی اسلامی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این درحالی است که در سبک زندگی غربی به فرزندآوری با دید «دردسر» نگریسته می شود و زندگی خوب و راحت در نداشتن یا اکتفا به یک فرزند است. این شیوه زندگی با وجود تغییر سیاست های غرب در زمینه کاهش جمعیت، همچنان بر ذهن برخی سایه افکنده به طوری که حاضر به فرزندآوری نیستند. از طرفی، متأسفانه رسانه های داخلی نیز این سبک زندگی را تبلیغ می کنند. برای مثال در فیلم های خود همواره زن موفق را به صورت زنی دارای شغل بیرون از خانه، مجرد و یا در صورت تأهل با یک و یا در نهایت دو فرزند و... نشان می دهیم که در اذهان عمومی به عنوان شیوه صحیح و معیار زندگی مطلوب قرار گرفته است.

موضوعاتی که ذکر شد، از اصلی ترین سرفصل های فعالیت‌های رسانه ملی در ترویج سبک زندگی اسلامی است که کمتر به آن‌ها پرداخته شده است. در خور توجه است که بیان این نقدها و نقطه نظرات تداعی‌گر این معنی نیست که رسانه ملی هیچ اقدامی نداشته و دست روی دست گذاشته است. اما نباید فراموش کرد که دشمن نیز بی کار نمانده و مشغول سرمایه گذاری و برنامه ریزی روز افزون به منظور ترویج سبک زندگی مورد پسند خود است. راه‌اندازی ده‌ها شبکه فارسی زبان و پخش فیلم ها و سریال هایی که کانون گرم خانواده را هدف قرار داده و همچنین تولیداتی که در آنها زندگی خانوادگی را نوعی دردسر تلقی نموده است، زنگ خطری است برای متولیان و مدیران فرهنگی و دست‌اندرکاران حوزه تولید برنامه که هوشمندی بیشتری را می‌طلبد.

هویت(فهم از خود، فهم از جامعه، فهم از تاریخ و...)، ارزش‌ها(هم صفات آرمانی و هم انسان‌های آرمانی)، معماری شهری و خانگی، نظام آموزش، زبان و ادبیات، هنر، خانواده(نظام و نقش)، روابط اجتماعی، ساختار اجتماعی، دینداری فردی و اجتماعی، نظام اقتصادی فردی و خانواده، نظام تغذیه و طب فردی و خانواده، رسانه، تکنولوژی، نحوه نگرش به عالم، نگرش به نظام سیاسی اجتماعی با مباحث دینی و اسلامی پیوند خورده است و رسانه ملی در تمام موضوعات فوق میدان برای فعالیت و خودنمایی دارد و لازم است تا با نگاهی از سر دلسوزی، به این مسئله توجه گردد تا رسانه ملی، رسانه معیار انقلاب اسلامی و بازتاب دهنده سبک زندگی اسلامی شود.