نگاهی به پتانسیلهای صنعت گل و گیاه کشور وفرصت بکر اشتغالزایی(بخش نخست)
پرورش گل و گیاه مغفول مانده در چرخه صنعت(گزارش روز)
گالیا توانگر
بدون آب خم میشوند
بدون نور میخوابند
بدون مهر میمیرند
این سرنوشت مشترک همه گلهاست
پس در سایه این شعر
مهربان بشین!
روز را میتوان با خورشیدی که از پشت پنجره به سمت گلدانها سرک میکشد، آغاز کرد. دقایقی با گلدانها هم صحبت شد و ضمن آبیاریشان لحظات نابی را برای آرامش خاطر خود رقم زد. روز که با گل و گلدان آغاز شود، مگر میشود جز مهربانی و زیبایی چیز دیگری رقم بخورد؟
پژوهشگران این عرصه ثابت کردهاند که حتی وجود یک تا دو گلدان در محیط خانه میتواند به رفع سمومی که از وسایلی نظیر مبل و فرش در فضای خانه ایجاد میشود، کمک قابل توجهی داشته باشد.
ايران كشوري چهار فصل است، آن زمان كه در شمال اين سرزمين تاريخي برف بر زمين مينشيند، در جنوب كشور موسم پرورش گلهاي زينتي است. اين ويژگي كشور بستر بسيار مناسبي براي پرورش گل و گياه و به تبع آن توسعه اشتغال در اين بخش است، اما متاسفانه با وجود استعدادهاي بالقوه در ايران كه به دليل آب و هوايي خشك و نيمه خشك به چشم ميخورد، اما سهم آن در تجارت جهاني گل و گياهان زينتي كه سالانه بالغ بر چندين ميليارد دلار میشود، ناچيز است.
دستاوردهای بومی در صنعت گل و گیاه
برگزاری پانزدهمین دوره جشنواره گلهای داوودی با نمایش 800 رنگ جدید در محل پژوهشکده ملی گل و گیاهان زینتی، نمایش دستاوردهای جدید در زمینه به نژادی گلها و گیاهان در محل باغ ملی گیاهشناسی تهران با همکاری سازمان جنگلها و مراتع، برپایی همین دست جشنوارهها در باغ گیاهشناسی مشهد و نیز پارکهای شهر محلات در مهر ماه سال جاری از برنامههای پیش روست که محمدرضا شفیعی معاونت پژوهشکده ملی گل و گیاهان زینتی و هیئت مدیره انجمن علمی گل و گیاه کشور از آنها خبر میدهد؛ اما دلیل اینکه بیشتر جشنوارهها بویژه در زمینه گلهای داوودی در مهرماه برگزار میشوند، چیست؟
شفیعی در پاسخ به سوال گزارشگر کیهان میگوید: «این جشنوارهها در فضای باز برپا میشوند، لذا چون در شرایط گلخانهای نیستیم، تابع شرایط محیطی خواهیم بود. گلهای داوودی در دوره فتو پریود که روزها از نه و نیم ساعت کوتاه تر میشوند، گل میدهند. بنابراین بیشتراین دست جشنوارهها در مهرماه قابل برگزاری در فضای آزادند.»
شفیعی در مورد دستاوردهای جدید پژوهشکده برایمان توضیح میدهد: «58 رقم جدید زنبق استخراج کردهایم. جشنواره زنبق برای اولین بار از 16 تا 18 اردیبهشت در محل پژوهشکده برگزار شد. در مورد اصلاح نژاد رز کار مشترکی با انرژی اتمی داشتیم. اصلاح نژاد رز از دو سال پیش آغاز شده است. با پرتو تابی اشعه گاما ایجاد جهش ژنتیکی کرده و به رنگهای بدیعی دست پیدا کردهایم. در حال حاضر حدود ده رقم آماده معرفی است. روش دیگری برای به دست آوردن رنگهای جدید روش دو رگگیری است. والدین مختلف انتخاب میشوند، گرده یک گل روی مادگی گل دیگری مینشیند و با عملیات هیبدریداسیون به نمونههای جدید دست پیدا میکنیم.»
از این کارشناس اهل فن سوال میکنم: آیا در مورد سوسن چلچراغ که از خانواده زنبقهای منحصر به فرد ایرانی است نیز به دستاوردهای جدیدی رسیدهاید؟ وی پاسخ میدهد: «در مورد سوسن چلچراغ حق بینالمللی کشت بافتش را دریافت کردهایم. در مورد گلهای رز، زنبق، داوودی، گلایول، پتوس و. . . هر روز به افقهای جدید تری دست پیدا میکنیم. ما از یک سری منابع ژنتیکی بومیاستفاده کرده ایم که برای خود ایران است. در دسترس کشور دیگری نمیتواند باشد. در نتیجه دستاوردهای دو رگگیری گلهایی که نامشان ذکر شد، همگی منحصر به فرد بوده و تنها از آن کشور خودمان است. البته باید تلاش کنیم که «یوپیاووی» پروتکل جهانی ثبت را دریافت کنیم. این پروتکل مثل حق کپیرایت در محصولات فرهنگی است، اما در حوزه گل و گیاه تعریف میشود. برای مثال اگر داوودی ایران برود کشور دیگری باید حق تکثیرش به ایران پرداخت شود. الان قانون تکثیر بذر و نهال کشور توسط مجلس به تصویب رسیده است، اما باید حق ثبت جهانی را نیز بگیریم.»
نیروی خارجی بیتجربه
به جای نیروی بومی کار آزموده!
شهرستان محلات بیش از هفتاد سال در تولید گل و گیاهان زینتی شامل گلهای فضای سبز، آپارتمانی، باغچهای، شاخه بریده، بذر و نهال فعالیت دارد و بالغ بریک سوم جمعیت شهر در این صنعت مشغولند. به لحاظ شرایط آب و هوایی و خاک حاصلخیز پرورشدهنده بهترین کیفیت انواع گل و گیاه از لحاظ ماندگاری و کیفیت میباشد. مقام اول تولید، آن هم بعد از تهران را داراست و ازسهم سالانه بالغ بر 15 میلیون دلار صادرات انواع گل و گیاه برخوردار است.
ابراهیم علیپور مدیر عامل تعاونی گل و گیاه شهرستان محلات در مورد استقبال مردم از محصولات گل و گیاه کشور توضیح میدهد: «فرهنگ استفاده از گل به خوبی در بین اقشار مختلف جا نیفتاده است و به تبع آن سرانه مصرف گل پایین است. عمده مردم از گل فقط برای عزا و عروسی و مختصری هم برای هدیه دادن استفاده میکنند. متاسفانه اغلب خانوادهها از مزایای نگهداری گل و گیاه در خانه غافل و یا اساسا بیاطلاع هستند. وجود گلدانهای گل و گیاه در محیط خانه علاوه بر تلطیف فضا تاثیرات شگرفی بر روحیه افراد خانواده و یا در محیط اداری بر روحیه همکاران دارد. اگر فرهنگ استفاده از گل و گیاه به خوبی جا بیفتد، هم مصرفکنندگان به آرامش بیشتری میرسند و هم تولیدکنندگان با میل و رغبت فراوان به تولید میپردازند.»
وی در تبیین چالشهای پیش رو میگوید: «یکی از چالشهای عمدهای که وجود دارد این است که در بعضی از استانهای کشور از جمله تهران اکثرا افراد بومی و قدیمی زمینهای زیر کشت خود را به اتباع خارجی اجاره میدهند و آنها به صورت خانوادگی این زمینها را به زیر کشت میبرند. اصلا کیفیت برایشان مهم نیست، تنها دغدغهشان این است که عوارض دولتی از قبیل بیمه و مالیات پرداخت نکنند. قیمت تمام شده محصولشان و به تبع آن کیفیت محصولاتشان بسیار پایین است. متاسفانه هر ساله نیز به تعدادشان افزوده میشود.»
این کارشناس اهل فن معتقد است که اگر نیروی کار داخلی پشتکار و جدیت داشته باشد، برای بهکار گیری در گلخانهها- مثلا گلخانههای شهر محلات- به شدت نیاز هست.
وی میگوید: «در حال حاضر امکانات و پتانسیلها برای تولید گل و گیاه و تامین نیازهای داخلی به حد کافی وجود دارد. هر وقت نیاز باشد تولیدکنندگان ما در شهرهای تهران، مرکزی، مازندران و اصفهان آماده تولید بیشتر هستند. البته در برخی روزهای خاص و اعیاد ممکن است برخی سودجویان اقدام به واردات گل رز داشته باشند که این امرخطر بسیار بزرگی برای تولیدکنندگان داخلی محسوب میشود.»
چهار سال پشت در بانک برای دریافت وام تاسیس گلخانه
پریوش بهرامیکیا بانوی کارآفرین کرمانشاهی با پشتکار توانسته کار آفرین برتر در زمینه پرورش گل رز شناخته شود و برای دستکم 15 جوان در گلخانه تحت نظارتش ایجاد شغل داشته باشد. (ده خانم و آقای مهندس که بیمه شدهاند و نیز راننده و تعدادی کارگر) بهرامیکیا که از معلولیت پای چپ نیز رنج میبرد، هیچگاه از پای ننشسته و دائما در تلاش برای توسعه فعالیتهای اشتغالزای خود درعرصه پرورش گل رز است. یکی از اهداف وی این بوده که تعدادی از جوانهای تحت حمایت بهزیستی را در گلخانهاش بهکار گیرد. خود نیز مدتی در بهزیستی کرمانشاه مربیگری میکرده است.
این بانوی کارآفرین نمونه کشوری در گفتوگو با گزارشگر روزنامه کیهان توضیح میدهد: «در سال 1386 با یک تکه زمین دیم پدری در بخش سرفیروزآباد روستای باغ تیفون در 30 کیلومتری کرمانشاه کار را شروع کردم. درکنار این زمین دشتی بود که زدن چاه در آن ممنوع شده بود و گفته میشد که منابع آبی آن کم است. با دوندگی بسیار توانستم مجوز احداث چاه آب را بگیرم. جالب اینجا بود که دائما گفته میشد این دشت بیآب است، در حالی که با ده متر حفاری خیلی سریع به آب رسیدیم و با 48 متر حفاری به چشمه اصلی دست پیدا کردیم. بعدها که نمونه خاک و آب منطقه را به آزمایشگاه کشور هلند فرستادم، جواب آمد که از بهترین نوع آب و خاک برای پرورش گل رز برخورداریم. خیلیها از همان ابتدا پیشنهاد میدادند که صیفیکاری راه بیندازم، اما همگان بخصوص در خوزستان به صیفیکاری مشغولند و کمتر به پرورش گل رز روی میآورند.»
وی که دل پُری ازمشکلات و چالشهای پشتسر گذاشتهاش درمسیر تولیدکننده و صادرکننده گل رز شدن دارد، برایمان میگوید: «مجوز زدن چاه تنها برای گلخانهها صادر میشد. به همین دلیل ابتدا تقاضای وام 800 میلیون تومانی کردم تا گلخانه را احداث کنم. بانک ده وثیقه آزاد میخواست. باید سند ملک در رهن بانک میگذاشتم. هیچکس باورم نداشت و به من سند نداد. مجبور شدم سطح زمینم را برای پرورش گل رز از یک هکتار به نیم هکتار تقلیل دهم. اینگونه مبلغ وام از 800 میلیون تومان به 300 میلیون تومان رسید. چهار سال تمام پشت در بانک در رفت و آمد بودم تا موافقت رئیس بانک را برای گرفتن وام 300 میلیون تومانی جلب کردم. گرفتن این وام با رفت و آمدهای هر روزه از سال 86 تا 90 طول کشید! سرانجام به هر مشقتی بود با دریافت وام 300 میلیون تومانی گلخانه هیدروپونیک را بنا نهاده و چاه آب را در کنارش زدم.»
این بانوی کارآفرین نمونه کشوری با ورق زدن دفتر قطور چالشها و پایداریش در راه توسعه صنعت گل کشور برایمان میگوید: «در آن دوران زندگیام شده بود رفتن به ادارات! هفت صبح میرفتم به استانداری، امور آب و جهاد کشاوزی. بالاخره گلخانه با سرمایه 600 میلیون تومان به بهرهبرداری رسید، در حالی که من با کمک استاندار و رفت و آمدها و گزارشات ادارات مختلف توانستم 300 میلیون تومان وام دریافت کنم. همان سال 90 به خاطر اینکه گلخانه به دلیل عدم دریافت کامل وام به بهرهبرداری نرسیده بود - استخر و سردخانه نداشت- پایه گلها دیر به دستمان رسید، تعدادی از آنها آفت زده بود و 20 میلیون تومان نیز از طرف کشور هلند، جریمه شدم. در حالی که خودم هم 300 میلیون کم داشتم، 20 میلیون هم باید پول جریمه میپرداختم. حتی طی قراردادی که نوشته بودیم، کشور هلند خریدار گلها بود که به خاطر تحریمها، کشور هلند حتی یک شاخه گل هم از ما نخرید و مجبور شدیم گلها را با قیمت پایین به ضرر در کشور بفروشیم. »
گلها میروند تا هوای تهران بخورند!
خانم بهرامیکیا پرورشدهنده نمونه گل رز در مورد توصیف ویژگیهای منحصر به فرد گلخانهاش برایمان میگوید: «دارای بیشترین ارتفاع در بین گلخانههای کشور است. پنج متر تا سقف ارتفاع دارد و بیست سانت هم تا زیر ناودان. تقریبا 6 متر ارتفاع این گلخانه است و سقف یکپارچه دارد. کلیه کارها با ژنراتور خارجی و به صورت برقی صورت میگیرد. گلخانه یک متر و بیست سانت از زمین ارتفاع داده شده و در واقع کشت خاکی نداریم. 5 هزار متر کف گلخانه سیمان ریخته شده و نایلونکشی شده است. سمپاش، آبرسان، استخر
و. . . همگی با کیفیت و برقی کار میکنند. سردخانه 15 متری هم داریم که تا 21 روز گل رز میتواند در آن مقاومت کند. گل رز دوامش بالاست، چون گرمای ساقهاش از بقیه گلها خیلی بیشتر است. بنابراین بر روی ماندگاریش تاثیر گذاشته و دوام این گل را بالا برده است.»
وی ادامه میدهد: «رزهای شاخه بریده تولیدیمان در بازار رضای تهران، بازار اصفهان و بازار شمال به فروش میرسند. سهم کمتری از گلها در کرمانشاه فروخته میشوند، چون مصرف کم است. مردم بودجه ندارند که گل باکیفیت را از محل تولید با قیمت بالا خریداری کنند. ترجیح میدهند گل درجه سه و ارزانتر را از بازارهای گل که نام بردم، بخرند. بارها شده که من مجبور بودهام گلم را بفروشم به بازار گل تهران تا به قول معروف هوای تهران بخورد و بعد همان گل با قیمت پایینتر از محل تولید به کرمانشاه برمیگردد و به عنوان گلی که هوای تهران خورده و از بازار گل تهران آمده بین مشتریهای کرمانشاهی توزیع میگردد!»