رعایت الگوهای استفاده بهینه از انرژیهای آب، برق و گاز - بخش پایانی
نگهداری میراث انرژی با ترویج فرهنگ صرفهجویی(گزارش روز)
گالیا توانگر
- چرا ژاکت نمیپوشی؟
- روی قلبم سنگینی میکنه!
- چرا درها را باز گذاشتی؟
- اکسیژن کم میارم. مرگ خاموش میگیرم!
- خب، چرا خونه رو این قدر گرم کردی؟
- گفتم نمیتونم ژاکت بپوشم.
- یعنی همه به همین شیوه باید قاتل انرژی بشن؟
- قاتل انرژی کدومه؟ خودم پولش رو میدم!
حمید چیتچیان وزیر نیرو برای جلوگیری از اتلاف انرژی چهار راهکار را سرلوحه همه اقدامات میداند: اولین راهبرد ارائه انرژی به قیمت واقعی است. دومین راهبرد، آگاهسازی و آموزش است. سومین راهبرد، تدوین و تصویب قوانین و مقررات است. چهارمین راهبرد ایجاد مکانیزمهایی برای تشویق افرادی که از منابع انرژی بهطور صحیح استفاده میکنند و جریمه مسرفان انرژی است. به نظر میرسد برای قاتلین انرژی باید جریمههای سنگینی در نظر گرفت و جریمههای کوچک و مقطعی راه به جایی نمیبرند؛ چرا که مسرفین انرژی نه تنها به منابع خدادادی شبیخون میزنند، بلکه قاتلین محیط زیست و تضییعکنندگان حق همنوعان خویش در نقاط محروم نیز هستند. لازم به توضیح است هم اکنون قانون اصلاح الگوی مصرف را در اختیار داریم که حتی آییننامههای اجرایی آن به تصویب رسیده، اما متاسفانه ضامن اجرایی چندانی ندارد.
انرژی خورشیدی را بیخیال شدهایم
روشن كردن چراغ اتاقها در هنگام روز و در مواقعی كه نور طبیعی كافی وجود دارد، استفاده نكردن از نور موضعی برای مطالعه و انجام تكالیف، روشن گذاشتن كامپیوتر و وسایل بازی برقی مانند سگا، پلیاستیشن و... عدم توجه به خاموش نمودن سیستم روشنایی اتاقهای اختصاصی در منزل پس از ترك اتاق، عدم توجه به سیستم گرمایش و سرمایش منزل (استفاده از درجه حرارت زیاد وسیله گرمازا و گاهی استفاده از چند وسیله گرمازا بهطور همزمان در زمستان) و در وسایل سرمازا استفاده از درجه سرمای بیشتر و روشن كردن همزمان پنكه و كولرها در تابستان، استفاده همزمان از چند منبع روشنایی در یك اتاق، آباژور، چراغ مطالعه، چراغ سقفی، عدم توجه به پوشش مناسب جهت هر فصل، استفاده از چند وسیله برقی به صورت همزمان و متوالی، عدم توجه به ساعت اوج مصرف برق و استفاده از وسایل برقی پرمصرف در این ساعت، استفاده از تلویزیون، ضبط، ویدئو به صورت همزمان و متوالی، روشن گذاشتن تلویزیون در هنگام انجام تكالیف، بازی و...، باز و بسته نمودن بیجهت در یخچال، باز گذاشتن طولانی در یخچال به منظور انتخاب خوراكیها، استفاده مكرر از توستر و ماكروفر برای گرم نمودن حجم بسیار كم مواد غذایی، باز گذاشتن بیجهت دوش آب گرم در هنگام استحمام، عدم توجه به نشت آب از لولهها، عدم توجه به چكه نمودن شیرهای آب در منزل و... همگی از مهمترین خطاهای منجر به اتلاف انرژی در سبک زندگی روزمره ما از بعد مصرف خانگی هستند.
امیرعباس سلطانی نماینده مردم چهار محال و بختیاری و عضو کمیسیون انرژی معتقد است در زمینه استفاده بهینه از انرژی آییننامههای قانونی کم نداریم، اما هیچ بخشی به عنوان بانی اصلی و شناختهشده عملیاتی کردن این قوانین و ناظر اجرایی آنها معرفی نشده است.
وی در گفتوگو با گزارشگر کیهان توضیح میدهد: «یکی از مهمترین مسائل کشورمان در بخش انرژی این است که علیرغم آفتابی بودن آسمان کشورمان به استفاده از انرژی خورشیدی کمترین التفات را داشتهایم. در این باره کنفرانسها و سمینارهای بسیاری برگزار شده و مقالات علمی بیشماری نوشتهاند، اما متاسفانه تنها درحد حرف باقی مانده و کمتر عملیاتی شده است.»
این عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی با گلایه از اینکه مسئولین کشور ما مرتبا در فکر افزایش قیمت حاملهای انرژیاند و به راهکار دیگری بهطور جدی نمیاندیشند، میگوید: «ما نوک پیکان را تنها به سمت بخش مصرف خانگی گرفتهایم و نمیخواهیم نواقص امر را در سایر بخشها ببینیم. برای مثال 20 تا 30 درصد انرژی برق از محل تولید تا رسیدن به مصرفکنندگان در سیمها و تجهیزات انتقالدهنده تلف میشوند. آن وقت دائما میگوییم اتلاف انرژی به گردن مصرفکننده خانگی است و در واقع باید هزینه نواقص مدیریتی از جیب مصرفکنندگان پرداخت شود. ما در حال حاضر بیش از هر راهکار دیگری نیاز به بسترسازی و فرهنگسازی داریم.»وی در مورد مقوله بسترسازی به استاندارد نبودن اغلب دستگاههای گرمایشی و سرمایشی در ادارات و خانهها و سایر اماکن اشاره کرده و میگوید: «مسئولین باید در نظارتهای خود و نیز فرهنگسازیهای عمومی بر مقوله استانداردهای وسایلی که با انرژیهای برق و گاز کار میکنند، تاکید داشته باشند. باید با مدیریت بهینه انرژی در ساختمان محل کارشان برای عموم الگو واقع شوند. متاسفانه مدیران اجرایی در وزارتخانه همیشه دیواری کوتاهتر از دیوار مصرفکننده خانگی پیدا نکرده و دائما سعی دارند با نشان دادن آمار و ارقام به این نتیجه برسند که مثلا مصرف انرژی در بخش خانگی کشورمان چندین برابر مصرف انرژی در سایر کشورهاست، اما هیچ اشارهای به میزان رعایت استاندارد در وسایلی که با انرژیهای مختلف کار میکنند، ندارند. برای خرید یک وسیله کاملا استاندارد با درجه مصرف پایین باید چندین برابر کالاهای معمولی هزینه کرد که از عهده همه اقشار جامعه برنمیآید.»
حفظ منابع انرژی با رعایت مبحث 19 مقررات ملی ساختمان
یکی دیگر از بحثهای مهم در جلوگیری از اتلاف انرژی در منازل مبحث عایقکاری در ساختمان است. همان طور که در نمایشگاههای مختلف مصالح ساختمانی بارها و بارها شاهد بودیم در حال حاضر یکی از ژانرهای رقابتی در بین تولیدکنندگان مصالح ساختمانی به بازار روانه کردن انواع و اقسام عایقهای حرارتی با مواد متشکله مختلف هستند.
سینا فردوسی یک فروشنده عایقهای حرارتی در ساختمان برایمان توضیح میدهد: «آنچه بدیهی است هر چه ضریب انتقال حرارت عایق کوچکتر باشد، عملکرد عایق بهتر است و اتلاف انرژی کمتری خواهیم داشت. همچنین با اعمال ضخامت کمتری از عایق مورد نیاز، فضای کمتری از سازه اشغال میشود. یکی از بهترین عایقهای حرارتی پلی یورتان است که تنها با اجرای 2 سانتیمتر از آن مبحث نوزدهم (مقررات ملی ساختمان در صرفهجویی مصرف انرژی) رعایت خواهد شد. با یک بررسی ساده درمییابیم که استفاده از یک عایق حرارتی مناسب چه تاثیر بسزایی در حفظ منابع انرژی و اقتصادی خواهد داشت. در حال حاضر با توجه به افزایش قیمت حاملهای انرژی، استفاده از پلی یورتان در مقایسه با عایقهای دیگر، سرعت بازگشت سرمایه را تقریبا تا چند برابر افزایش میدهد.»
لازم به توضیح است که پلی یورتان یک عایق صوتی عالی در ساختمان نیز محسوب میشود.
این کارشناس اهل فن درباره شیوه عایقکاری ساختمان با پلی یورتان میگوید: «یکی از روشهای منحصر به فرد در اجرای پلی یورتانها روش اسپری است. در این روش اسپری محدودیتی در هندسه سطوح وجود ندارد به نحوی که سطح ناصاف و یا کروی قابل عایقکاری است؛ از هر جهت بالا، روی سطح دیوارها و حتی زیر سقف. عملیات شیمیایی ترکیب در چند ثانیه (زیر 6 ثانیه) پایان مییابد و زمان انتظار (خشک شدن) برای عملیات بعدی ساختمانی بیمعنا است. در هنگام اجرا از زیر سقف چکه ندارد. تمامی درزها و شکافها پوشیده شده و از ورود هر گونه جریان هوا و گرد و غبار و نیز انتقال حرارت و صدای مزاحم از منافذ جلوگیری میکند.»
فردوسی در مورد سایر مزیتهای چنین عایقهایی و ضرورت بهکارگیری شان در بدنه ساختمانها برایمان توضیح میدهد: «چسبندگی مناسبی بر روی مصالح ساختمانی از جمله فلز، گچ، سیمان، چوب، سفال، آجر، بلوک سیمانی و کلیه مصالح ساختمانی دارد.سرعت اجرا بالاست. فومهای سخت پلی یورتان سلول بسته بوده و جذب آب بسیار کمی دارند. امکان رشد قارچها و میکروبها در فومهای پلی یورتان بسیار پایین میباشد. امکان رشد و لانهگزینی حشرات و حیوانات موذی مثل موش در فضاهای خالی دیوارها حذف میشود. خواص مکانیکی و فیزیکی فومهای پلی یورتان در زمان طولانی تقریبا ثابت بوده و قابل مقایسه با اکثر عایقهای دیگر نیست.»
شیوههایی برای بالا بردن راندمان آبیاری
در کشاورزی
«خودم پول قبضش را میدهم»، جوابی است که برخی از مصرفکنندگان خودخواه در پاسخ به امر به معروف کنندگان مصرف بهینه میدهند. مثلا همسایه بیملاحظهای که روزهای تعطیل فرش، موکت و ماشین خود را با آب شرب شهری میشوید، ناگزیر از این جمله خودخواهانه «خودم پولش را میدهم»، برای توجیه عمل نادرست خود استفاده میکند.
هدایتالله میرمرادزهی نماینده مردم سراوان، سیب، سوران و زابلی و عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی ضمن بیان این واقعیت که اغلب مناطق کشورمان نیمهخشک و خشک محسوب میشوند و ناگزیریم برای مصرف آب راهکار داشته باشیم، در گفتوگو با گزارشگر کیهان میگوید: «باید برای مهار سیلابها و آبهای بارندگی از سدهای کوتاهمدت، بلندمدت، چاله چوله کردن زمین (ناهمواری سطوح)، طرحهای آبخیزداری و... بهره بگیریم تا در زمان خشکسالی و زمانی که میزان بارندگی کم است از این آبها استفاده کنیم.»
وی با اشاره به شیوههایی که در مصرف آب کشاورزی باعث صرفهجویی میشود، توضیح میدهد: «اجرای روشهای آبیاری تحت فشار، بارانی و قطرهای میتواند تا سه برابر مصرف را پایین بیاورد. راندمان آبیاری کشاورزی ما در حال حاضر 36 تا 37 درصد است که با برگرداندن دوباره آب پرت به چرخه مصرف میتوان به نحو چشمگیری میزان راندمان را بالا برد. برای مثال میتوان از سیستم بازگرداندن آب پرت به چرخه آبیاری گلخانهها بهره گرفت و راندمان بالایی را در سیستم آبیاری گلخانهها رقم زد.»این عضو کمیسیون کشاورزی با گلایه از اینکه در اغلب کشورهای صنعتی جهان از آب شرب برای شستوشو استفاده نمیشود و آب شرب مصرفی از آبی که برای شستوشو استفاده میشود جداست، میگوید: «اگر بتوانیم چه در بخش کشاورزی و چه در بخش خانگی آب شرب مصرفی را از آبی که برای شستوشو استفاده میشود، جدا کنیم راندمان مصرف بهینه آب تصاعدی بالا خواهد رفت. ضمن اینکه چه در بخش کشاورزی و چه در بخش خانگی باید به کمک تکنولوژی روز آب پِرت را بار دیگر به چرخه مصرف بازگردانیم.»در این بخش از صحبتهای این نماینده مجلس به یاد نمایشگاهی بینالمللی از شیرآلات افتادم که توانسته بودند دوشها و سیستم شیرآلاتی برای حمامها طراحی کنند که آب مصرفی را اتوماتیک بار دیگر جمع، تصفیه و دوباره قابل استفاده میکردند.
سه بازوی اصلی در نهادینه کردن
مصرف بهینه انرژی
نقش آموزش در ترویج فرهنگ مصرف انرژی بر کمتر کسی پوشیده است. اگر بخواهیم این فرهنگسازی نهادینه گردد ناگزیریم آموزش را از سنین کودکی شروع کنیم. وزارت نیرو و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تفاهمنامهای دو ساله امضا کردند تا براساس آن بستری مناسب برای ترویج فرهنگ صرفهجویی در منابع آب و انرژی فراهم شود.
براساس این تفاهمنامه استفاده از تمامي ظرفيتهاي کانون در جهت نهادينه کردن فرهنگ مصرف بهينه آب و برق، همکاری و مشارکت در برگزاری جشنوارهها و نمایشگاهها و برگزاری برنامههای فرهنگی، هنری و ادبی حوزه کودک و نوجوان با اطلاعرسانی و توزیع فراخوان برنامهها در مراکز فرهنگی و هنری (کتابخانههای) کانون کشور پیشبینی شده است.بازوی دیگر ترویج فرهنگ مصرف بهینه انرژی بهویژه از نقطه نظر آموزش عمومی، رسانهها هستند. بازوی سوم زنان در قلب خانوادهاند. زنان میتوانند آغازگر ترویج فرهنگ اصلاح الگوی مصرف در جامعه باشند و نقش مهمی در مدیریت مصرف انرژی برعهده دارند.