پروژه منزوی سازی طلاب

حسام آبنوس

 «فرشته‌ها با هم می‌‌آیند» به کارگردانی حامد محمدی، داستان طلبه جوانی به نام احمد (با بازی جواد عزتی) است که روزها مشغول تحصیل دروس دینی است و بعد از ظهرها در ساختمان‌های تازه ساز، سیم­کشی برق انجام می‌­دهد تا مخارج زندگی­‌اش را تامین کند. اما وقتی خبردار می‌­شود که همسرش سه قلو باردار است، زندگی‌اش وارد چالش های تازه‌ای می‌‌شود و ... این فیلم، از دقیقه 13 به بعد و از آنجایی که احمد خبر سه قلو بودن فرزندانش را می‌‌شنود، دیگر حرف تازه­‌ای نمی‌­زند و دور خودش می‌­چرخد.
فیلم فاقد طرح کلی داستان است و تنها محملی برای بیان برخی سخنان شعارگونه است که بعضی  نیز چندان خوب از آب در نیامده است. در پایان نیز شاهدیم که مخاطب به صورت مستقیم و از زبان استاد اخلاق حوزه علمیه - که دیگر کلیشه و تکراری شده - می‌‌شنود که صبر، امری پسندیده و ممدوح است و این یعنی سازنده اثر احساس نکرده که این پیام در اثرش وجود دارد و لازم دیده آن را به بیننده گوشزد کند.اما غیراز این مسئله، کارگردان اثر کمی هم با زبان کنایه برخی مسائل کلان اجتماعی کشور را زیر سوال برده و به چالش کشیده است.
وقتی حاج احمد در سالن انتظار بیمارستان نشسته، زنی که کلافه و در حال شکایت است با اشاره دست به سوی وی می‌­گوید: «پریروز می‌­گفتن یه بچه کافیه، دیروز می‌­گن برای هر بچه یک میلیون تومان می‌دن (کو ندادن که؟) و امروز هم یه تابلوی بزرگ زدن می‌­گن بچه بیشتر زندگی قشنگ­تر. من نمی‌دونم زندگی برای اینا خرج نداره که هر روز برای مردم یه نسخه می‌­نویسن؟» به نظر این مسئله زیر سوال بردن سیاست افزایش جمعیتی مد نظر نظام است که کارگردان اثر آن را به صراحت مطرح کرده است. درحالی که از سینما انتظار می‌‌رود در خدمت فرهنگ‌سازی باشد، در این فیلم می‌‌بینیم که این دغدغه بزرگ جامعه که رهبری نیز بارها به آن تاکید داشته­‌اند را با زبان کنایه زیر سوال برده و روحانی مهربان و دل­‌رحم «فرشته­‌ها با هم می‌­آیند» نیز سکوت می‌­کند. روحانی به نمایش در آمده در فیلم نیز با روحانی فعال و پویا که این روزها نیز نمونه‌­های آن کم نیستند در تضاد است. یعنی روحانی آرمانی از نگاه این فیلم، فقط کارکرد رسیدگی به امور احکام فردی دارد و در احکام اجتماعی ورود پیدا نمی‌‌کند. این نکته با بازی رضا برجی مشهود است که پی در پی از روحانی فیلم استخاره می‌­خواهد (که منجر به این می‌­شود که روحانی جوان شکایت کند) و در اعمال عبادی که به وی آموزش می‌­دهد کاری که پسند خودش است را انجام می‌­دهد.
وی مجبور است برای تامین معاش خود بیشتر کار کند تا امورات خود را بگذراند. ولی این طور نشان داده نمی‌­شود که وی با مشکل مالی بزرگی روبرو است. تصادفا و به صورت باسمه‌­ای طلبه جوان با پیشنهاد بازی در یک فیلم روبرو می‌شود. امری غیرواقعی، از آنجا که این اتفاق در عالم واقع نسبتا بعید و دور از ذهن است و تنها به خاطر برخی دلایل بی­‌اهمیت به وی پیشنهاد می‌­شود در نقش یک روحانی در یک فیلم حاضر شود. امری که دور از ذهن است که در شان روحانیت باشد و این قشر هرقدر هم که با مشکلات مالی روبرو باشد (که در فیلم نشان داده نمی‌‌شود) حاضر نیستند به این نحو از لباس خود کسب در آمد کنند. وی حتی نشان نمی‌­دهد که پول حاصل از بازی در فیلم را خرج چه مشکل بزرگی کرده است!
حاج احمد بعد از اینکه عکسش روی جلد مجله‌­ها همراه با چند خانم درج می‌­شود مورد شماتت همسرش قرار می‌‌گیرد. شماتتی که روحانی فیلم با آن روبرو می‌­شود طبیعی است، در صورتی که کارگردان می‌­خواهد نشان دهد امری غیرطبیعی است. حتی برای اثبات این حرف به روایتی از رسول اکرم (ص) تمسک جسته تا پایه­‌های دینی حرف خود را تصدیق کند. یعنی برای کسب روزی خانواده انسان باید تلاش کند و این تلاش در حکم جهاد در راه خدا است. در صورتی که از سوی بزرگان تاکید شده که فرد باید شان انسانی خود را در کسب، رعایت کند و دست به هرکاری نزند و متناسب با روحیه خود شغل انتخاب کند. اما در «فرشته­‌ها با هم می‌­آیند» این مسئله نیز به نحو دیگری بیان شده و ذهن تماشاچی را از مسئله منحرف کرده است.
اگر بخواهیم در ارتباط با این فیلم سخن بگوییم، در کنار اینکه شاید خالی از نکته مثبت نباشد اما نکات منفی آن بیشتر به چشم می‌‌آید. این فیلم بر خلاف تصور و ادعای برخی که فکر می‌­کنند «فرشته­‌ها با هم می‌‌­آیند» در خدمت روحانیت بوده و به منظور اصلاح چهره این قشر تولید شده، اما باید گفت، نه تنها اصلاحی صورت نمی‌­پذیرد بلکه چهره این قشر از جامعه را مخدوش نیز کرده است. این فیلم که قرار بود به سیاست­های فرزندآوری در جامعه کمک و مردم را به فرزند بیشتر تشویق و ترغیب کند به نوعی آن را تخریب می‌­کند و نشان می‌­دهد که بچه چیزی جز درد سر برای خانواده ندارد. (این مسئله در دیالوگ­های فیلم نیز دیده می‌شود) همچنین فضائل اخلاقی که معمولا همه آن را در جامعه روحانیت جستجو می‌­کنند در «فرشته‌­ها با هم می‌­آیند» دیده نمی‌­شود و حتی باز از این منظر نیز روحانیت پویا را هدف قرار داده است.