کد خبر: ۳۴۲۶۲۰
تاریخ انتشار : ۰۱ آذر ۱۴۰۵ - ۲۰:۴۴

بازخوانی سیره تربیتی و کنشگری تمدنی حضرت ام‌البنین (سلام‌الله‌علیها)(مقاله وارده)

سالروز رحلت حضرت ام‌البنین(سلام‌الله‌علیها) و نام‌گذاری این روز به نام تکریم مادران و همسران معظم شهدا، مجالی است برای بازخوانی الگوی جاودانه معرفت، ایثارو ایستادگی. بانویی که اسوه و سرسلسله شیرزنانی شد که عزیزترین سرمایه‌های وجودی خویش را تقدیم راه حق کردند و با ایثار و پایداری خود مسیر درخشان و سبز اسلام را استمرار بخشیدند.
حافظه پرفرازونشیب تاریخ، جلوه‌گاه انسان‌هایی است که امتداد وجودی‌شان مرزهای زمان و مکان را درمی‌نوردد و تأثیر حضورشان به عصر خویش محدود نمی‌ماند. در منظومه معرفتی اسلام، زن نه عنصری حاشیه‌نشین و منفعل بلکه مبدأ تحولات ژرف تاریخی و معمار بنیادین جان‌های بشری است؛ جایگاهی که در آن، نقش تربیتی زن از محدوده حیات خانوادگی فراتر می‌رود و در شکل‌گیری سرنوشت نسل‌ها و تحولات اجتماعی تجلی می‌یابد. در این میان، شخصیت والای حضرت فاطمه کلابیه، ملقب به ام‌البنین(سلام‌الله‌علیها)، نمونه‌ای بی‌بدیل از تلاقی عاطفه ناب مادری، معرفت ژرف توحیدی و کنشگری اثرگذار اجتماعی است. بازخوانی سیره این بانوی بزرگ، تصویری فراتر از یک مادر را ترسیم می‌کند؛ او مربی دوران‌سازی است که توانست با تلفیق اصالت باطن و بصیرت ولایی، نسلی شجاع، متعبد و تاریخ‌ساز به جهان عرضه کند.
شالوده شخصیت ام‌البنین در بستر اصالت خانوادگی شکل گرفت. ام‌البنین، برخاسته از قبیله بنی‌کلاب، به خاندانی تعلق داشت که در سلحشوری و دلاوری نام‌آور بود؛ اما هنر بی‌بدیل این بانو آن بود که در سایه امیرمؤمنان علیه‌السلام شجاعت را در بستر تهذیب نفس و چشمه معرفت ولایی، تعالی بخشید و به فرزندانش آموخت که توانمندی‌های فردی و اصالت خانوادگی، تنها زمانی به کمال و ارزش حقیقی می‌رسند که در مسیر اطاعت خداوند و اولیای او و در خدمت آرمان‌های الهی قرار گیرد.
او با درک صحیح از جایگاه اهل‌بیت(علیهم‌السلام)، سلوکی را در پیش گرفت که می‌توان آن را «فنا در ولایت» نامید. ورود به خانه اهل‌بیت برای او نه فرصتی برای فخرفروشی و برتری‌جویی بلکه موهبتی برای خادمی ریحانه‌های رسول‌خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بود. این انکسار قلبی و ادب شگفت‌انگیز در برابر امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام)، درسی خاموش اما عمیق برای فرزندانش، به‌ویژه قمر بنی‌هاشم حضرت ابوالفضل‌العباس(علیه‌السلام)، به شمار می‌رفت؛ چراکه کودک پیش از آن که از طریق کلام و آموزش مستقیم با ارزش‌ها آشنا شود، از رفتار و منش والدین در مناسبات خانوادگی درس می‌آموزد.
ام‌البنین با همین سلوک، هویت فرزندانش را در افق «نصرت امام» بازتعریف کرد و با ظرافتی مثال‌زدنی، محیط خانواده را از رقابت‌های کاذب و تمایزجویی‌های نسبی مصون داشت. در چنین فضائی، شجاعت و دلاوری نه در تقابل با تعبد و انقیاد بلکه در امتداد آن معنا می‌یافت. این همان رمز تربیت فرزندانی بود که در اوج دلاوری، تجسم مطلق تعبد، وفاداری و انقیاد در برابر مقتدای زمان خویش شدند. 
با این ‌حال، ابعاد عظمت شخصیت ام‌البنین به عرصه تربیت خانوادگی محدود نماند و در واقعه کربلا به اوج رسید. او پس از بازگشت کاروان آل‌الله به مدینه، با وجود تحمل سنگین‌ترین مصیبت‌ها، شهادت امام زمانش، اسارت خاندان پیامبر و فقدان چهار فرزند، در رخوت و افسردگی ناشی از سوگ فرو نرفت؛ بلکه آن را عزت اسلام و زنده‌کننده مسلمین ارزیابی نمود و با رویکردی که می‌توان آن را «سوگ فعال و هدفمند» نامید، خانه ماتم را به کانون بیداری جامعه تبدیل کرد. او با حضور در قبرستان بقیع و سرودن اشعاری در اوج فصاحت و بلاغت، مظلومیت شهدای کربلا را فریاد می‌زد و از ظرفیت ادبی و عاطفی خویش برای زنده نگه‌داشتن یاد شهیدان و بازتاب حقیقت عاشورا بهره می‌گرفت.
ام‌البنین در این مقطع تاریخی، همچون رسانه‌ای زنده و هنرمندی آگاه عمل کرد؛ او شعر و نوحه را از سطح بیان اندوه شخصی فراتر برد و به سلاحی برای دادخواهی و افشاگری علیه بیداد امویان مبدل ساخت. بدین‌سان، عاطفه عمیق مادرانه در وجود او به نیرویی برای آگاهی‌بخشی اجتماعی تبدیل شد و با مدیریت هوشمندانه احساسات عمومی، اجازه نداد غبار فراموشی بر حقیقت قیام عاشورا بنشیند. او نشان داد که سوگ اگر با بصیرت و احساس مسئولیت تاریخی همراه شود، می‌تواند از محدوده تجربه‌ای فردی عبور کند و به عاملی مؤثر در پاسداری از حقیقت و بیداری وجدان جمعی تبدیل گردد. سیره او گواه آن است که مادری راستین، در پرتو معرفت و ولایت، از مرز پرورش جسم و جان فراتر می‌رود و به مشارکت در ساختن انسان‌هایی تاریخ‌ساز می‌انجامد. چنین است که یک زن، از قلب خانه‌ای کوچک، می‌تواند در امتداد آرمان‌های الهی، جریان‌ساز یکی از بزرگ‌ترین جنبش‌های تاریخ 
گردد.
سیره این بانوی بزرگ برای زن معاصر که در میانه هیاهوی نقش‌های گوناگون در جست‌وجوی معنای خویشتن و جایگاه اثرگذاری خود است، پیامی راهبردی در بردارد. این الگو تنها به ستایش مقام مادری یا بزرگداشت صبر در برابر مصیبت محدود نمی‌شود؛ بلکه افق گسترده‌تری از «کنشگری آگاهانه» را پیش روی زن امروز می‌گشاید؛ کنشگری‌ای که در آن، ظرفیت‌های فردی، نقش تربیتی و مسئولیت اجتماعی در پیوندی معنادار قرار می‌گیرند زن امروز، فارغ از موقعیت اجتماعی و خانوادگی خویش، می‌تواند توانمندی‌ها و استعدادهای فردی را نه صرفاً در مسیر پیشرفت شخصی بلکه در خدمت «تأثیرگذاری تمدنی» به کار گیرد.
بی‌بی‌عزت حسینی
 دانشجوی دکترای علوم قران وحدیث

captcha