آقا مجتبی خودش«آقا»است
گزیدهای از شماره 27 نشریه علمی فرهنگی «خط»
روایت فرید - بخش پایانی
قرآن جیبی
خیلی قرآن میخواند. در یک سفر با هم بودیم. من میدیدم جایی که هیچ کاری ندارد قرآنش را باز میکند دو صفحه میخواند و نشان را جابهجا میکند و دوباره میبندد. قرآن مخصوصی دارد که اصلاً از خودش جدا نمیشود. به مأنوس بودن با قرآن خیلی تأکید دارند. یک بار سؤال کردم اگر وقت نکنیم قرآن بخوانیم چه کنیم؟ گفتند: باید خودت را عادت بدهی به مستمر خواندن قرآن، اما اگر نتوانستی حداقل سوره یاسین را اینجوری، سوره الرحمن را اینطوری، سوره ملک را اینجوری و این آیات را در نماز به این صورت بخوان. به حفظ قرآن توجه دارند ولی به تدبر در قرآن بیشتر توجه دارند. خودشان حافظ نیستند ولی خیلی مأنوس هستند. یکبار به من گفتند؛ بیا درباره کارهای مدرسه با هم حرف بزنیم. توضیح دادند مسلمانی که با قرآن مأنوس نباشد مسلمان واقعی نیست. چقدر در مجموعه، کار قرآنی میکنید؟ بچهها باید مدام قرآن بخوانند و مأنوس باشند. ایشان خیلی قرآن را میفهمید. وقتی کسی قرآن میخواند به راحتی میگفت معنا و مفهومش این است.
شش ماه از سال
حاج آقا سخت زندگی میکرد و به خودش سخت میگرفت. شش ماه در سال روزه بود. آخرین بار که با هم ناهار خوردیم، زنگ زد که بیایید. تیم حفاظت عوض شده بود و سخت میگرفتند. از درِ کشوردوست تا برسیم خدمت ایشان نیم ساعت طول کشید. گفت: دلم تنگ شده بود. ما هم گفتیم دل ما هم تنگ شده بود. گفتم چه عجب شما روزه نیستید؛ خندهاش گرفت. در همانجا پرسیدم بهنظر شما جنگ میشود؟ گفت تا آقا را ترور نکنند جنگ نمیشود.
عصر عاشورا
عزاداریشان حالت خاصی دارد. یک عصر عاشورایی با هم بودیم دیدم ایشان خیلی پکر است. پرسیدم چیزی شده؟ گفتند: اصل غصه اهل بیت از اینجا شروع میشود. کمی بعد بلند شدند و رفتند و ما آن روز دیگر ندیدیمشان. خیلی اهل ذکر است. خُلّص و ناب اذکار مأثور را پیدا میکنند و بر آنها مداومت دارند.
صاحب نفسان
آقای بهجت توصیههایی به ایشان داشتند که جزئیاتش را نمیدانم. خیلی از آدمهای صاحبنفَس را دیده بودند و حتی برخی را امتحان کرده بودند که بدانند چقدر متصل هستند. یک بار در منزل درباره یک آدم زندهای صحبت شد و همه داشتند تعریف میکردند از آن شخص. من نگاه کردم در چهره ایشان دیدم دارند لبخند میزنند. از این لبخندهایی که مثلاً من الان چه بگویم. خلوت که شد، گفتم: چیزی در مورد فلانی نگفتید؟ گفت: مراقبت کنید انسانها بیخود مرید کسی نشوند؛ گاهی اوقات تبعات غیرقابل جبران دارد. حضرت آقا هم با افراد زیادی ارتباط داشتند و همه زندگیشان را میدانستند که چه میشود. یک آقایی بوده به اسم آقای «نور» در مشهد. من با سماجت از آقا پرسیدم که قضیه آقای نور چه بوده است؟ گفتند: به شرطی میگویم که زیاد سؤال نپرسی. یک آقایی بود نسبتاً وصل به عالم معنا. سال ۵۳ یا ۵۴ به من گفت: آقا شما خیلی سختی میکشی ولی به جاهای بالا میرسی. گفتم یعنی مرجع تقلید میشوم؟ گفت: نه به لحاظ دنیایی به جاهای بالا میرسی. گفتم: یعنی مثلاً نخستوزیر میشوم؟ گفت بالاترین چهره مملکت میشوی. یک اتفاق بدی برایت میافتد ولی اگر از آن حادثه جان سالم در ببری به بالاترین جایگاه مملکت میرسی. آقا فرمودند؛ به این بنده خدا گفتم: شما هم واقعاًً حوصله دارید! الان که درسمان را تعطیل کردند مسجد را بستهاند و ساواک مدام ما را احضار میکند برای بازجویی و زندان، تو میگویی من شاه میشوم؟ گفت: آهان، آره، ممکن است شاه شوی!
یک نکته داخل پرانتز هم بگویم. پدرم تعریف میکرد که آقا در نماز جمعه یک وقتی گفتهاند: خدایا کاری کن که من محاسن صورتم به رنگ خون سرم خضاب شود. از کسی که چهره آقا را دیده بود پرسیدم، گفتند همینطور بوده است. آقا مجتبی هم در مشهد کسانی را میشناخت و با برخی در قم و اصفهان ارتباط دارند. شخصی به نام آقای ناصری در اصفهان هستند که فکر میکنم برادر شیخ جعفر باشند. ما داییمان چند ماه است فوت کرده است.
از آقای ناصری پرسیدم: حاج آقا حال داییام چطور است؟ گفتند: ایشان از اولیاء الله است. گفتم: دایی ما که خیلی معمولی بودند! گفت: روحش خیلی آزاد است. بعد پرسیدم حاج آقا مجتبی را چگونه میبینید؟ ایشان فرمود: امید آینده اسلام است؛ صبر کن میبینی.
حق استادی
حاج آقا به سواد حوزوی خیلی معتقد است و احترام اساتیدش را خیلی نگه میدارد. یک بار در حضور ایشان از یکی از علما انتقاد کردم. ایشان گفت: درباره آن عالم بد نگو! او استاد من است و حق استادی را باید به جا بیاورم. نباید به من درباره استادم بد بگویی.
گستره مطالعات
حاج آقا مثل حضرت آقا اهل ادبیات نیست ولی فیلم زیاد میبیند. ایشان در علوم روز و فنی خیلی مسلط است؛ به بحث سواد مالی جدید اشراف دارد؛ در حوزه استارتاپها خیلی قوی است و خوب میفهمد. یک وقت بحثی شد و یک نفر اسم یک آقایی را آورد که ظاهراًً از نفرات اول استارتاپهای حوزه سواد مالی است. بعد ایشان گفت: من او را خیلی خوب میشناسم. در حوزه کشاورزی و آب هم همینطور است. ایشان میگفتند: مملکت اگر بخواهد مستقل شود کشاورزیاش باید سرپا باشد. شاید این حد از اطلاعات و دانشها از کنار تنه تنومند مسائل آقا فهمیده شده است.
یک بار بنده همراه با یکی از سرداران سپاه به جهاد محرومیتزدایی رفته بودم. یک شخصی که کنار این سردار کار میکرد گفت: ما روی مسئله آب و روی صنایع کم مصرف خیلی کار کردهایم. میگفت: همه کارهایمان را به آقا مجتبی گزارش دادهایم. خلاصه حاج آقا در بحث سواد مالی، صندوقهای تأمین مالی، صندوقهای طلا و... اطلاعات خیلی دقیقی دارد. دانش او هم در حد مرز دانش است. یک دوره پروژه مفصلی کار کردند درباره صنایع فرهنگی. شاید دو-سه هزار صفحه مطلب خواند. همشیرهام میگفت: همه متون فارسی این زمینه را خوانده است و برخی متون مهم را هم برایش ترجمه کردهاند و مطالعه کرده است.
ایشان خیلی روانشناسی خوانده است و دلیلش را هم نمیدانم. سطح و عمقش هم فراتر از مطالعه روانشناسی است. ما در حوزه کاری با هم ارتباط نداشتیم ولی گاهیوقتها برخی ترفندهای مشاوره و روانکاوی و علوم شناختی را به کار میبرد. یک وقت یکی از نوجوانهای فامیل ناراحت بود و من داشتم با او صحبت میکردم. یک لحظه که آن نوجوان بیرون رفت، حاج آقا مجتبی به من گفت: آقا فرید به معنای واقعی بغلش کن و توضیح داد آغوش چه اثرات مهمی دارد؛ یا مثلاً میگفت: دستش را بگیر؛ این اثر را دارد. ایشان خیلی خوب گوش میدهد؛ مثل مشاورها برخی فنون مشاوره را هم خیلی خوب بلد است و توان اقناع بالایی دارد. در یک برههای من رفتم «کشت هیدروپونیک» را پژوهش کردم. یک ربع با آبوتاب برای ایشان دربارهاش صحبت کردم. میدیدم یک وقتهایی لبخندی روی لبشان میآید و میرود. بعد که حرفهای من تمام شد، گفتند: این مطلب را هم شنیدهای؟ گفتم: آره، یادم رفت بگویم. گفتم: چرا نگفتی که همه اینها را شنیدهای؟ گفت: پیش خودم فکر کردم شاید حرف جدیدی داشته باشید؛ برو فلانجا در مزرعه فلانی همه اینها را که میگویی او انجام داده است. حاج آقا حتی چند کتاب در حوزه ارتباطات را از خواهرم گرفته بودند و خوانده بودند.
مباحثه با دکتر حداد
یک بار درباره تاریخ علوم اسلامی با پدرم بحثی کردند که جالب بود. یک بار هم درباره بحث اخباریگری گفتوگو میکردند. یک وقتی هم درباره ابعاد مختلف اشعار حافظ با هم حرف میزدند. روزی این بحث شعر در محضر آقا انجام شد. آقا فرمود: هرکس میتواند در طول عمرش غزلیاتی داشته باشد که خیلی دنیایی باشد و یک غزلیاتی هم داشته باشد که خیلی خوب و عرفانی باشد. آقا فرمودند: «رهی معیری» شاعر خوبی بوده؛ یک غزلی دارد درباره یک چهره ملکوتی و آسمانی و... این را شنیدهاید؟ شاعر برای اولین بار در دهه ۲۰ سوار هواپیما میشود و شیفته یک مهماندار میشود و بعد از آن پیرامون آسمان و رفتن و اینها سخن میگوید. کسی که این موضوع را نداند فکر میکند درباره سلوک و معرفت و این مباحث شعر گفته، در حالی که خود «رهی معیری» میگوید؛ من این را برای فلان مهماندار گفتهام. پدرم تصورش این بود که آقا با فلسفه صرفاً آشنا هستند. این تصور ظرف سالهایی که ایشان مدیرعامل بنیاد دایرهالمعارف اسلامی بودند تغییر کرد. هرسال ماه مبارک رمضان هیئت امنای بنیاد به دیدار آقا میرفتند. قبل از دیدار جلسهای داشتند که چه چیزی خدمت آقا ارائه دهیم و گزارشهای تصویری و مکتوب را آماده میکردند. یک جایی پدرم و حاج آقا طارمی با هم حرف میزدند. پدرم گفت: مراقب باشید فلانی خیلی بحثهای فلسفی جلوی آقا مطرح نکند؛ آقا سؤال میکند و اگر اشتباه بگوییم بعد پیگیر میشوند؛ لذا هم وقت گرفته میشود هم آبرویمان میرود. البته اینها عبارتهای من است، ولی این یادم هست که میگفتند آقا به مباحث فلسفی ورود جدی دارند.
کتاب مورد علاقه
چهل حدیث امام خمینی را خیلی خوب خوانده بودند. در بین کتابخوانها باید بگردید دنبال کتابی که کاغذش زیاد دستمالی شده است. کتاب چهل حدیث آقا مجتبی از این کتابها است؛ خوب خوانده بود؛ خطکشی هم کرده بود. آثار شهید مطهری را هم دیده بودند؛ آثار آقای مصباح را هم مطالعه کرده بودند. کتابهای مهم ایشان را در کتابخانهشان دیده بودم.
ارادت به حاج قاسم
خیلی به سید حسن علاقهمند بودند و با ایشان ارتباط داشتند کمّیتش را نمیدانم ولی کیفیتش بالا بود. حتی با هم، بحثهای خیلی خاص معنوی میکردند. یکی دو بار این اتفاق افتاده است. به حاج قاسم نیز ارادت ویژهای داشتند. یکبار ایشان میگفتند: اگر آقا اجازه بدهند، حاضرم با دستور حاج قاسم بروم حتی در سوریه و لبنان و عراق کار انجام دهم. اینقدر کارش را مهم میدانم.
از برخی جناحهای سیاسی سر قصه ۸۸ خیلی ناراحت بود. بخشی از ناراحتیاش هم این بود که اینها پروسه اسلامیت- جمهوریت آقا را مخدوش کردند. ما یک جمهوری اسلامی سربلند داشتیم که همه رئیسجمهورها پشتبهپشت هم آمده بودند و رفته بودند. اینها آمدند و به این فرآیند خدشه وارد کردند.
جنگ بلد
در مسائل نظامی حضور پررنگی داشتهاند. یک بار یکشنبه میخواستم بروم دیدن آقا. آقا مجتبی گفت: یکشنبه نیایید، چون روز دیدار نظامی است و فضا نظامی است. اصلاً آقا در این روز، آن آقای لطیفی که در روزهای دیگر میبینید نیستند. یادم میآید ما با یک فرماندهای آشنا شدیم و با ایشان یک کارهایی انجام میدادیم. بعد از مدتی حاج آقا از من سراغ کارهایم را گرفت. گفتم با فلانی دارم این کار را جلو میبرم.
ایشان گفت احتیاط کنید، این آقا چند سال پیش یک مسئله حفاظتی داشته است؛ نمیدانم محق بوده یا خطاکار ولی به هر حال مراقب باش! ایشان اشخاص را با جزئیات میشناخت.
اطلاع دارم که با شهید سلامی و سردار فدوی هم ارتباط زیادی داشتند. جنبههایی از امور نظامی هست که رخ کار نیست، ولی خیلی مهم است؛ مثلاً رفع اختلافات میان سرداران عالیرتبه. در بخشی از اینها حاج آقا ورود داشت و نظر میداد و کمک میکرد به حضرت آقا.
یک بار رفتم خدمت ایشان. وقتی نشستیم، گفتند: شما کسی را که از ساختمان بیرون رفت دیدید؟ گفتم: کسی بیرون نرفت. گفتند: یادت میآید یک بار گفته بودم که یک افسر امنیتی هست و خیلی روی اسرائیل کار کرده است؟ قبل از شما اینجا بود. میخواستم مطمئن شوم او را ندیدهای که بتوانم در موردش صحبت کنم. یعنی ارتباطات خاص این چنینی هم داشتند با افراد نظامی.
دستیار آقا
آقا پروژههای سنگینی به ایشان واگذار میکرده است. مثلاً در رابطه با رفع اختلاف بین مسئولین یا پرونده اقتصاد مقاومتی یا ارتباطات با فرماندهان نظامی و از این دست کارها در مسائل امنیتی نظامی و سیاسی تقریباً ۲۵ سال دستیار آقا بوده است.
آقا مجتبی از خرداد ۷۶ فعالیتهای سیاسی به عهدهاش گذاشته شد. نقل است که آقای فدوی گفتهاند: یک وقت حاج آقا مجتبی یک چیزی به ما گفتند که دستور عملیاتی داشت؛ ما شک کردیم که اگر انجام دهیم ممکن است خرده بگیرند. خدمت آقا میرسند و آقا میفرماید: حرف آقا مجتبی حرف من است. آقا چند مرتبه در جاهای مختلف فرموده بودند که آقا مجتبی آقازاده نیست و خودش آقا است.