آستان برکت و خدمت
حجت احسان بخش
حرمهای متبرک امامزادگان جلیلالقدر در اقصی نقاط کشورمان همواره محل رجوع مردم و مأمنی برای اتصال معنوی و کسب آرامش روحی و دریچهای امیدوارانه به حل مشکلات بودهاند. وقتی این اماکن معنوی و پر کشش، با تلاشهای جهادی و تشکیل گروههایی برای گرهگشایی از زندگی مؤمنان تبدیل به قرارگاههای خدمت میشوند، بیش از پیش به ظرفیت عظیم این اماکن متبرکه پی میبریم. یکی از نمونههای موفق این ترکیب برکت و خدمت در آستانهای مقدسه، مضجع نورانی امامزاده موسی مبرقع علیهالسلام و چهلاختران در شهر مقدس قم است که در این گزارش به گوشههایی از خدمترسانی مسئولان و خادمان این آستان مقدس در حوزههای مختلف پرداختهایم، خدماتی که میتواند به الگویی فراگیر تبدیل شود.
***
در گوشهای از شهر قم، جایی که تاریخ تشیع با نام خاندان اهلبیت علیهمالسلام گره خورده است، حرم مطهر حضرت موسی مبرقع علیهالسلام فرزند بلافصل حضرت امام جواد سلاماللهعلیه و چهل امامزاده از نوادگان آن حضرت قرار دارد که معروف شدهاند به چهلاختران، محلهای که به آن رضا آباد هم میگویند و سادات و نوادگان امام رضا و امام جواد سلاماللهعلیهما در آن منطقه زندگی میکردهاند.
حضرت موسی مبرقع، فرزند امام جواد علیهماالسلام و از شخصیتهای شناختهشده خاندان امامت و از چهرههای مهم تاریخ تشیع در سدههای نخست اسلامی است.
ایشان پس از ترک مدینه به قم هجرت کردند و حضور و اقامتشان در این شهر، در شکلگیری جایگاه قم بهعنوان یکی از کانونهای دیرپای تشیع نقش تاریخی برجستهای یافت. آرامگاه آن حضرت در قم، از دیرباز محل مراجعه و زیارت دوستداران اهلبیت علیهمالسلام بوده و در حافظه مذهبی و اجتماعی شهر جایگاهی ویژه دارد.
در کتب تاریخی آمده است که حضرت موسی مبرقع علیهالسلام اولین کسی بود که بر قبر مطهر حضرت معصومه سلاماللهعلیها بنا ساخت و تولیت این بارگاه مقدس را به عهده داشته است، شاید به همین دلیل است که حرم این امامزاده واجبالتعظیم مخصوصاً در دهه اخیر، کانون خدمت رسانی گسترده اجتماعی نهتنها در سطح استان قم بلکه در کشور بوده است.
حجتالاسلام والمسلمین «سیدمحمدرضا صدر» تولیت حرم حضرت موسی مبرقع علیهالسلام در گفتوگو با کیهان به تشریح برخی از کارهای مهم خدمات رسانی اجتماعی که به واسطه این امامزاده والامقام انجام شده پرداخت.
حجتالاسلام صدر با اشاره به اینکه زائران مختلف از شهرها و کشورهای مختلف به زیارت امامزاده موسی مبرقع مشرف میشوند، تأکید کرد: ما در اینجا زائرانی از بیش از ۶۰ کشور جهان داریم که در طول سال به زیارت حرم حضرت موسی مبرقع علیهالسلام مشرف میشوند و هدایا و نذورات خود را تقدیم این آستان مقدس میکنند.
وی با تأکید بر عنایت ویژه بزرگان و علما به حضرت موسی مبرقع علیهالسلام، اظهار داشت: آیتالله بهجت رضواناللهعلیه بارها به اینجا مشرف شدند و بر زیارت این امامزاده بسیار سفارش میکردند.
تولیت امامزاده حضرت موسی مبرقع با اشاره به سفر رهبر شهید انقلاب به قم در سال ۱۳۸۹ از پیگیری ایشان نسبت به بازسازی این بقعه متبرکه خبر داد و افزود: در جریان آن سفر پربرکتِ رهبر شهید انقلاب، موضوع طرح توسعه حرم مطهر حضرت موسی مبرقع علیهالسلام مورد توجه قرار گرفت و دستورهایی برای توسعه این آستان، احداث شبستان و ایجاد صحنهای موردنیاز صادر شد که نشان از جایگاه ویژه این امامزاده نزد رهبر شهید انقلاب داشت و بودجه ویژهای در این زمینه قرار داده شد.
وی با تأکید بر اینکه حرم مطهر حضرت موسی مبرقع علیهالسلام در سالهای اخیر به یکی از پایگاههای فعال برگزاری مراسم و مناسبتهای مذهبی در استان قم تبدیل شده، گفت: برنامههای مناسبتی در ایام محرم و صفر، فاطمیه، ماه مبارک رمضان، اعیاد و موالید اهلبیت علیهمالسلام، مناسبتهای ملی و مذهبی و آیینهای قرآنی، با حضور گسترده مردم، هیئتها، علما، خانوادهها بالاخص خانوادههای شهید عزیز میهن اسلامی و خادمان برگزار میشود و استمرار و تنوع این برنامهها، این حرم مطهر را به یکی از کانونهای اثرگذار تقویم مذهبی و ملی استان قم بدل کرده است.
حجتالاسلام صدر با اشاره به خدمات رسانیهای مختلف اجتماعی که در این آستان مقدس انجام شده است، اظهار داشت: این مکان مقدس کانون خدمت رسانی مخصوصاً در عرصههای اجتماعی در سطح استان قم و حتی کشور بوده است.
اجرای طرح «مهر تندرستی»
وی ادامه داد: در میان برنامههای اجتماعی حرم، طرح ابتکاری «مهر تندرستی» جایگاهی ویژه دارد؛ طرحی که از سال ۱۳۹۷ با هدف دسترسی آسانتر خانوادههای کمبرخوردار به خدمات سلامت آغاز شد و بهتدریج به الگویی قابلتوجه در خدمترسانی سلامتمحور تبدیل شد. اجرای موفق این تجربه در قم، زمینه الگوبرداری و اجرای آن در شماری از بقاع متبرکه در سطح کشور را فراهم کرد.
در این طرح، پزشکان متخصص و گروههای جهادی پزشکی و با پشتیبانی مالی موقوفات درمانی ادارهکل اوقاف و امور خیریه استان قم، در مراحل متعدد به محلات و بقاع متبرکه مراجعه میکنند. مردم، بهویژه خانوادههای کمبرخوردار، بدون پرداخت هزینه ویزیت میشوند و داروهای موردنیاز آنان نیز بهصورت رایگان در اختیارشان قرار میگیرد. در مواردی که بیمار به عمل جراحی، عینک یا تجهیزات و کالاهای پزشکی نیاز داشته باشد، پس از بررسی وضعیت و احراز شرایط، هزینههای مربوط از محل منابع پیشبینیشده و موقوفات درمانی تأمین میشود. این طرح از آغاز تاکنون بیش از یکصد مرحله اجرا شده و بیش از ۳۰ هزار مورد ویزیت و ارائه داروی رایگان، کمک به تولد بیش از ۵۰ نوزاد، انجام صدها عمل جراحی و تأمین هزاران عینک و اقلام پزشکی برای نیازمندان از ثمرات این طرح بوده است.
رزمایش مواسات و همدلی
در زمان شیوع کرونا
حجتالاسلام صدر با یادآوری روزهای دشوار همهگیری کرونا، ادامه داد: طرح «مهر تندرستی» و ظرفیت شبکه پزشکان و گروههای جهادی، نقشی پررنگی در حمایت از بیماران و خانوادههای آسیبپذیر ایفا کرد و هزاران بیمار از خدمات رایگان درمانی بهرهمند شدند. حرم مطهر حضرت موسی مبرقع علیهالسلام از نخستین مجموعههایی بود که در قم به میدان رزمایش مواسات و همدلی در زمان شیوع کرونا وارد شد و این حرکت در لبیک به فرمان رهبر شهید انقلاب برای یاریرسانی به خانوادههای آسیبدیده شکل گرفت و با همراهی موقوفات ادارهکل اوقاف و امور خیریه استان قم، خیّرین و نیروهای داوطلب ادامه یافت.
تولیت امامزاده موسی مبرقع افزود: در قالب این اقدامات، بیش از ۱۲ هزار بسته معیشتی تهیه و میان خانوادههای نیازمند توزیع شد و بیش از ۲۲ هزار پرس غذای گرم نیز به دست آسیبدیدگان و افراد نیازمند رسید. این کمکها در روزگاری انجام شد که بسیاری از خانوادهها با کاهش درآمد، تعطیلی کسبوکار و نگرانیهای درمانی روبهرو بودند و حرم در آن مقطع، در کنار نقش معنوی خود، به پایگاهی برای همدلی و پشتیبانی اجتماعی تبدیل شد و البته توزیع بستههای معیشتی تاکنون با کمک خیّرین ادامه دارد.
اجرای طرح «قرار دوازدهم»
وی در تشریح بخشی دیگر از فعالیتهای این آستان مقدس، اظهار داشت: طرح «قرار دوازدهم» با الهام از نام و یاد حضرت ولیعصر عجلالله تعالی فرجهالشریف، از سال ۱۳۹۷ در روز دوازدهم هر ماه در حرم مطهر برگزار میشود. این قرار ماهانه، فرصتی برای تجدید عهد با فرهنگ انتظار از مسیر خدمت به مردم است؛ فرهنگی که در آن، محبت به امام زمان عجلالله فرجهالشریف با دستگیری از محرومان و گرهگشایی از زندگی آنان معنا پیدا میکند. در این طرح، خیرین و نیکوکاران مهدییاور با مشارکت در تهیه و توزیع گوشت گرم، پوشاک، بخاری، جهیزیه، سیسمونی کامل کودک، بستههای معیشتی و دیگر ملزومات ضروری، خانوادههای نیازمند شناساییشده را یاری میکنند که خدا را شکر این طرح برکات زیادی داشته است و بسیاری از خانوادههای کمبرخوردار به برکت حضرت موسی مبرقع و چهلاختران علیهمالسلام از آن استفاده نمودند.
اجرای طرح «خدمت مهر»
حجتالاسلام صدر، به طرح «خدمت مهر» اشاره کرد و بیان داشت: همزمان با آغاز هر سال تحصیلی، طرح خدمت مهر با هدف کاهش دغدغه خانوادههای کمبرخوردار برای تحصیل دانشآموزان اجرا میشود. در این برنامه، خانوادههای نیازمند شناسایی و بستههای لوازمالتحریر و ملزومات آموزشی متناسب با نیاز دانشآموزان تهیه و اهدا میشود. هزاران بسته طی سالهای گذشته، با کمک خیرین و بهرهگیری از ظرفیت موقوفات مرتبط با امور دانشآموزی ادارهکل اوقاف و امور خیریه استان قم در این زمینه بین نیازمندان توزیع شده است.
اجرای برنامه اطعام و توزیع افطاری
در ماه مبارک رمضان
وی با اشاره به برنامه اطعام و آمادهسازی افطاری در ماه مبارک رمضان در این آستان افزود: توفیق داشتیم در دو سال گذشته، برنامه اطعام در ماه مبارک رمضان در قالب افطاری گرم را برای مردم عزیز با کمک خیرین گرامی ارائه دهیم که به یکی از جلوههای شاخص خدمترسانی این آستان تبدیل شده است. در روزهای مبارک رمضان روزانه بیش از ۱۰ هزار پرس غذای گرم افطاری و باکیفیت در آشپزخانه حرم و به همت خادمان تهیه شده و در محلهها و نقاط مختلف توزیع شده است. هزینه این اقدام بزرگ با مشارکت خیّرین تأمین شده و شبکهای از خادمان و نیروهای داوطلب، از مرحله آمادهسازی تا پخت، بستهبندی و توزیع در آن نقش داشتهاند.
کمک به تأمین منابع آب بهداشتی
در مناطق محروم
تولیت امامزاده موسی مبرقع در ادامه، تأکید کرد: خدمات اجتماعی این آستان مقدس فقط به شهر قم محدود نمانده است و در برخی شهرها و روستاها نیز خدماترسانی انجام میشود بهطور مثال طرح آبرسانی به بعضی از روستاهایی که از مشکل بیآبی یا دسترسی به آب شرب مناسب محروم بودند، از سال ۱۳۹۷ با هدف تأمین پایدار آب شرب سالم و شیرین برای ساکنان این روستاها دنبال شده است. احداث و تأمین منابع آب بهداشتی و استمرار پشتیبانی برای دسترسی مردم به آب آشامیدنی مناسب، از محورهای این برنامه بوده و موقوفات مرتبط با آب شرب ادارهکل اوقاف و امور خیّریه استان قم پشتوانه مالی آن را فراهم کردهاند.
تشکیل کمیته صلح و سازش
وی ادامه داد: یکی دیگر از اقدامات اثرگذار حرم، تشکیل کمیته صلح و سازش با همکاری ادارهکل دادگستری استان قم است. در این سازوکار، قضات، معتمدان و افراد مورد اعتماد اجتماعی بهصورت جهادی در مسیر حلوفصل اختلافات، ایجاد سازش میان طرفین پروندهها و کمک به آزادی زندانیان واجد شرایط مشارکت میکنند. اهمیت این اقدام در آن است که حرم را به فضائی برای بازسازی پیوندهای اجتماعی و کاهش تنشهای خانوادگی و محلی تبدیل میکند. این کمیته، نمونهای از نقشآفرینی نهادهای مذهبی در کنار دستگاه قضائی برای تقویت صلح و آشتی بین مردم بوده است که خروجی آن الحمدلله بسیار موفق بوده و به عنایت این امامزاده عزیز، بسیاری از دعواها و اختلافات منجر به صلح و سازش و دوستی شده است.
فعالیتهای اجتماعی در حوزه خانواده
تولیت امامزاده موسی مبرقع با اشاره به فعالیتهای اجتماعی این آستان در حوزه خانواده، تأکید کرد: در این زمینه برنامههای مختلفی در حرم اجرا میشود. برگزاری کلاسهای سبک زندگی اسلامی ویژه بانوان، با حضور استادان و صاحبنظران، با موضوعاتی همچون مهارتهای ارتباطی، تربیت فرزند، تحکیم بنیان خانواده، مدیریت زندگی و مسائل روز بانوان را دربر میگیرد. همچنین دفتر مشاوره خانواده، تحصیلی و حقوقی در حرم فعالیت میکند و مشاوران باتجربه و وکلای پایه یک بهصورت رایگان به مراجعان خدمات ارائه میدهند. این خدمات بهصورت روزانه در دسترس خانوادهها قرار دارد و با استقبال قابلتوجه آنان همراه بوده است. دسترسی به مشاوره تخصصی، پیش از آنکه مشکلات کوچک به بحرانهای بزرگ تبدیل شوند، میتواند از بسیاری آسیبهای فردی و اجتماعی پیشگیری کند.
وی ادامه داد: نقشآفرینی حرم حضرت موسی مبرقع علیهالسلام تنها به امور زیارتی و خدمات اجتماعی محدود نمانده و در مقاطع حساس اجتماعی و ملی نیز تلاش کرده ظرفیت مردمی خود را در خدمت انسجام اجتماعی قرار دهد.
تجمعات مردمی و تبیین و بصیرتافزایی
تولیت امامزاده موسی مبرقع افزود: در جریان ناآرامیها و حوادث دیماه سال گذشته، برنامههایی با محوریت تجمعات مردمی، تبیین و بصیرتافزایی و نیز مانور و رزمایش نیروهای بسیجی مخلص برای تقویت آمادگی و ایمنی محلات برگزار شد. همچنین آیین تشییع شهدای فراجا که در جریان آن حوادث به شهادت رسیدند، با حضور اقشار مختلف مردم از این آستان انجام گرفت.
حجتالاسلام صدر این آستان را یکی از مکان اصلی و محوری در تجمعات در قم عنوان کرد و بیان داشت: با آغاز جنگ تحمیلی سوم و شهادت رهبر شهید انقلاب قدسالله روحهالشریف، این حرم در شمار پایگاههای اصلی برگزاری تجمعات مردمی در قم قرار گرفت. برنامههای اعلام بیعت و اعلام حمایت و همراهی با رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله امام سیدمجتبی خامنهای حفظهالله، با حضور گروههای مختلف مردم برگزار شده و این اجتماعات بهصورت مستمر و هر شب تاکنون ادامه یافته است و با استقبال گسترده مردم و اهالی این منطقه برگزار میشود.
فرزند پرافتخار محله چهلاختران قم
وی در ادامه عنوان کرد: از دیگر رویدادهای مهمی که در این حرم مطهر برگزار شد، آیین باشکوه وداع با سیدالشهدای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی امیر سپهبد سیدعبدالرحیم موسوی بود که ایشان از فرزندان همین محله پرافتخار چهلاختران قم بود. این مراسم با حضور گسترده اقشار مختلف مردم برگزار شد و یک شب تاریخی را رقم زد. همچنین همزمان با مراسم تشییع قائد شهید قدسالله روحهالشریف در استان قم نیز حرم حضرت موسی مبرقع علیهالسلام در شمار مراکز مهم خدمترسانی به زائران و حاضران قرار گرفت و خادمان و نیروهای داوطلب با بسیج امکانات آشپزخانه و پشتیبانی، طی دو روز بیش از ۷۰ هزار پرس غذا تهیه و توزیع کردند و در اسکان عزاداران و زائرانی که از شهرهای دیگر به قم آمده بودند، مشارکتی گسترده داشتند. این حجم از خدمت در زمانی کوتاه، جلوهای از توان سازماندهی مردمی و ظرفیت عملیاتی آستان بود.
مردم و خادمان افتخاری با اعتماد و مشارکت خود، گروههای جهادی، پزشکان داوطلب، مشاوران، معتمدان محلی، خیرین و واقفان با حضور و همراهی خود، هر یک بخشی از بار خدمت را بر دوش گرفتهاند. همراهی مسئولان ارشد استان، ادارهکل اوقاف و امور خیّریه، دستگاههای اجرائی، مجموعه قضائی، نیروهای امنیتی و انتظامی و دیگر نهادهای مردمی نیز زمینه استمرار و اثربخشی این فعالیتها را فراهم کرده است و همه این خدمات اجتماعی به برکت این امامزادگان واجبالتعظیم حضرت موسی مبرقع و چهلاختران علیهمالسلام انجام شده است که کرامت و جود این خاندان مطهر را میرساند.