90 سال حمله،آتش زدن و سرکوب
دفتر پژوهشهای مؤسسه کیهان
وقتی در 18 و 19 دی ماه 1404 طی کودتای آمریکایی/اسرائیلی شکست خورده هواداران ربع پهلوی، تروریستهای موساد و پادوهای داخلی آنها با سلاح و نارنجک و بمبهای آتشزا در یک اقدام مشترک، به بیش از 300 مسجد حمله برده و آن مکانهای مقدس را به آتش کشیده، تخریب نموده و برخی خادمان و حاضران و بسیجیان و حافظان امنیت را همراهشان سوزاندند و به شهادت رساندند، بیش از هر زمان، حمله و هجوم مکرر رژیم پهلوی به مساجد و حسینیهها و به خاک و خون کشیدن آنها چه در دوران رضاخان و چه در زمان پهلوی دوم در اذهان تداعی میشد.
از هجوم چکمهپوشان رضاخانی به مسجد گوهرشاد در تیرماه 1314 که باعث شهادت حدود 1700 تن از مردم مسلمان گردید که حتی عدهای از آنان را زنده به گور کردند تا حملات مکرر مزدوران پهلوی دوم به مسجد جامع بازار تهران در اسفند 1342 که حضرت امام هنوز در حبس و حصر به سر میبردند و در بهمن 1343 که امام را تبعید کرده بودند و.... و هجومهای مداوم به مساجد مختلف طی روزهای اوج گیری نهضت که برخی وحشیگریهای تاریخیشان ثبت شد به خصوص در به آتش کشیدن مسجد جامع کرمان در مهرماه 1357 و به شهادت رساندن برخی از حاضران در آن مسجد.
اما یکی از هجومهای هماهنگ چکمه پوشان رژیم شاه به مساجد، در روزهای آخر آبان 1351 اتفاق افتاد و 3 مسجد و حسینیه فعال آن روزها که از کانونهای مبارزه و انقلاب به شمار میرفتند، مورد حمله قرار گرفته، فعالان آن دستگیر و مساجد فوق تعطیل شدند.
حساسیت ساواک روی استاد مطهری
«درباره شیخ مرتضی مطهری
چون تیمسار ریاست معظم ساواک مقرر فرمودهاند اعمال و رفتار نامبرده بالا دقیقا تحت مراقبت قرار گیرد، علیهذا دستور فرمایید ضمن مراقبت از وی تا حدود امکان در جریان کلیه فعالیتهایش بوده و...»
این تنها یکی از اسناد ساواک درباره استاد شهید مرتضی مطهری است که اتهامش از نقطه نظر رژیم شاه و اربابان آمریکایی آن، تدریس اسلام و انقلاب به دانشجویان و تحصیلکردهها و ایراد سخنرانی و روشنگری برای دیگر اقشار مردم بود. استاد مطهری در آن سالها در مراکز و کانونها و مساجد مختلف جلسات سخنرانی و کلاسهای مختلف داشت، از جمله در مساجد الجواد و جامع نارمک و حسینیه ارشاد و... و انجمن اسلامی مهندسین و...
یکی از سخنرانیهای پرشور او در آن روزگار درباره جهاد اسلامی بود که جلساتش را در سالن سخنرانی مسجد الجواد برگزار کرد و بعداً آن مجموعه سخنرانیها در کتاب «جهاد» جمعآوری گردید. در یکی از اسناد ساواک، بخشی از همین سخنرانیها، کلمه به کلمه و لغت به لغت گزارش شده بود:
«...آیا با آن رژیم فاسدی که یک اعتقاد پوسیدهای را تکیهگاه خود قرار داده و از آن مانند زنجیری برگردن مردم استفاده میکند و مانع نشر دعوت اسلام در میان مردم است جایز است جنگیدن که این مانع از سر راه ملت برداشته شود یا نه؟ و در واقع با این محیط اختناق جایز است مبارزه کردن یا جایز نیست؟ از نظر اسلام این هم جایز است برای اینکه خود این یک نوع قیام در برابر ظلم است...»
این سخنرانیها شور انقلابی عجیبی در میان مبارزان و انقلابیون و نسل جوان ایجاد کرد که شاید یکی از تاثیرگذارترین فضاهای مبارزه علیه رژیم شاه را رقم زد. در آن دوران، بسیاری از گروههای اسلامی و انقلابیون مسلمان هنوز مفهوم جهاد اسلامی را به صورت کامل درک نکرده بودند و با این سخنرانیها، ابعاد تازهای از جهاد علیه طاغوت و استعمار برایشان روشن شد. نوارهای این سخنرانی به وسیله جوانان مبارز در سراسر کشور توزیع گردید و در محافل و حوزههای انقلابی تدریس شد و تکثیر گشت و موج تازهای از جهاد و مبارزه را در آستانه جشنهای منحوس شاهنشاهی برانگیخت تا جایی که تعقیب و مراقبت ساواک نسبت به استاد مطهری بیشتر شد.
سنگر مسجد الجواد
استاد مطهری از اواسط سال 1349 هنگامی که آیتالله موسوی زنجانی از ایشان درخواست نمود، به مسجد الجواد رفت و مسئولیت برنامههای فرهنگی و مذهبیاش را به عهده گرفت. ایشان ضمن برگزاری جلسات سخنرانی افشاگرانه و روشنگرانه، از روحانیون مبارز دیگری هم برای سخنرانی دعوت کرد از جمله دکتر مفتح و دکتر باهنر که علی رغم سخنرانیهای مداوم در حسینیه ارشاد و مسجد هدایت در همان ایام، پرشورترین سخنرانیها را طی سالهای 49 تا 51 در شبستان مسجد الجواد ایراد کرد و از طریق تبیین احکام اسلامی، در واقع مبارزه علیه شاه و آمریکا را تئوریزه نمود.
تا اینکه بالاخره رژیم شاه نتوانست فعالیتهای فرهنگی و انقلابی مسجد الجواد با مسئولیت استاد مطهری و با سخنرانیهای دکتر باهنر را تحمل کند و رای به تعطیلی آن داد. روز 22 آبان ماه 1351 حاج محمود مرتضاییفر (مکبر و قاری قرآن مسجد) را به کلانتری احضار کردند و به او گفتند که مسجد باید تعطیل شود. در مقابل سؤالش هم که چرا؟ گفتند که دستور از مقامات بالاتر است.
در برخی اسناد ساواک برای یکی از علل اصلی تعطیلی مسجد الجواد، به سخنرانی دکتر مفتح به تاریخ 7 آبان 1351 اشاره شده که در گزارش 11 آبان ساواک منعکس گردیده است. در این سخنرانی دکتر مفتح علنا راجع به تشکیل حکومت اسلامی سخن گفت.
چهار سال و نیم در مسجد هدایت
البته دکتر باهنر در مساجد مختلف سخنرانی مینمود از جمله در مسجد هدایت که امام جماعت آن، آیتالله سید محمود طالقانی بود و به دلیل بازداشت و زندانهای متعدد ایشان، اغلب دکتر باهنر به جای وی سخنرانی کرده و امامت جماعت را برعهده داشت.
از همین روی در گزارش ساواک درباره مسجد هدایت آمده بود:
«.... مسجد هدایت پایگاه عناصر متعصب مذهبی طرفدار خمینی و وابسته به گروهها و دستجات برانداز و مضره شده و سخنرانان مذهبی این مسجد با بیپروایی مسائل مورد نظر خود را که از هر لحاظ جنبه انقلابی دارد برای حاضرین در مسجد تشریح و افراد مذهبی را برای شرکت در فعالیتهای خرابکارانه آماده میسازند...»
پس از اینکه در اوایل سال 1347 آیتالله طالقانی ممنوع المنبر شد، از دکتر باهنر خواست سخنرانیهای هفتگی مسجد هدایت را برعهده بگیرد و حدود 4 سال و نیم یعنی از بهار 1347 تا آبان 1351 که مسجد با هجوم عوامل ساواک تعطیل شد، ایشان تقریبا هرهفته سخنرانی داشت و دهها نفر از پای منبر ایشان درس گرفتند.
ساواک تقریبا از تمامی جلسات سخنرانی دکتر باهنر و نماز جماعتهای آیتالله طالقانی گزارش مستند تهیه کرد که گاهی اوقات به دلیل حساسیت کار، چند نفر، مامور به تهیه گزارش دقیق میشدند و از همین رو از یک جلسه چندین گزارش مشابه وجود دارد. مجموعه اسناد ساواک درباره مسجد هدایت حکایت از آن دارد که شخصیتهای مهم سیاسی و مذهبی بسیاری در جلسات آن حضور داشتند و با حضور این افراد مسجد هدایت به صورت یک مرکز تجمع مبارزان و انقلابیون درآمده بود. ساواک هم در 26 آبان 1351 به مسجد حمله کرد، مامورانش در و پنجرهها را شکستند و مسجد را تعطیل کردند.
حسینیه ارشاد؛ پرونده سنگین استاد مطهری
در تاریخ 28 فروردین 1346 با تاسیس مؤسسه خیریه تعلیماتی و تحقیقات علمی و دینی حسینیه ارشاد توسط استاد مرتضی مطهری موافقت شد و حدود بیست روز بعد اولین سخنرانی در این مرکز توسط استاد و درباره اثبات وجود خدا انجام گرفت. اما ساواک که از استاد مطهری پروندهای قابل توجه در اداره سوم خود داشت، از همان ابتدا برنامهها و مراسم حسینیه ارشاد را مو به مو زیر نظر گرفت و بخصوص برای هر سخنرانی استاد مطهری، از چند منبع گزارشهایی تهیه میکرد.
دکتر شریعتی حدود یک سال و نیم بعد از تاسیس حسینیه ارشاد و به دعوت استاد مطهری برای جشن میلاد حضرت رسول اکرم (ص) دعوت به سخنرانی شد. به جز دکتر شریعتی بسیاری از روحانیون مبارز هم در حسینیه ارشاد سخنرانی میکردند که از طرف ساواک دستگیر و یا ممنوع المنبر گردیدند.
آنچه که ساواک را بیش از هر موضوعی بر تعطیلی حسینیه ارشاد مصر کرد، اولا جوانانی بودند که از دانشکدهها پای سخنرانی روحانیون مبارز و شخصیتهای انقلابی مینشستند و در همان حال اعلامیههایی بر علیه رژیم شاه پخش میکردند و ثانیا مجموعهای از روحانیون پیرو امام خمینی به تدریج حلقهای از مساجد را به صورت پایگاههای خود درآوردند. از همین روست که همزمان با حسینیه ارشاد، مساجد الجواد و هدایت نیز از سوی ساواک تعطیل گردیدند.
اخبار رادیو ایران:
«از ساعت 15 روز 26/8/51 عده کثیری در حدود 1000 نفر مرکب از برخی دانشجویان اخراجی و افراد معلومالحال در مقابل حسینیه اجتماع کردند و در اعتراض به اقدام دولت در ممنوع کردن برخی سخنرانان این حسینیه یکصدا شروع به شعار دادن نمودند و از ساعت 18 به بعد تحت تاثیر چند تن از افراد مبادرت به بند آوردن ترافیک در خیابان مربوطه و حمله به بانک مقابل حسینیه و وسائط نقلیه در آن خیابان و اهانت به مقامات عالیه نموده که پلیس ناچار به دخالت گردید. در عملیاتی که به منظور متفرق نمودن آنان و دستگیری عاملین تظاهرات با کمک گارد شهربانی به عمل آمد جمعا 17 نفر و دو نفر از اعضاء هیئتمدیره حسینیه و 15 نفر از متظاهرین به شرح زیر دستگیر گردیدند:
1- محمد همایون فرزند حبیبالله عضو هیئتمدیره کارخانه قزوین
2- مرتضی مطهری فرزند محمد حسین...»