نسبیت اخلاقی در پسا آخرالزمان
مسیح عرفان
بازی لست‌آف‌آس۲ (آخرین بازمانده از ما ۲) با نمره ۹۳ از متاکریتیک و فروش فوق‌العاده‌اش یکی از پرمخاطب‌ترین بازی‌های ویدیویی تاریخ است. این بازی توسط کمپانی اختاپوسی ناوتی داگ تولید شده است.
ژانرهای بازی «آخرین بازمانده از ما ۲» شامل اکشن، تیراندازی سوم شخص، ماجراجویی ترسناک، آموزشی، مخفی‌کاری و بقا است.
در بخش سینمایی نیز ژانرهای بازی شامل ترسناک، سبک زندگی، درام دوستانه، پسا آخرالزمان زامبی و اکشن است.
پیش از این در مقاله‌ای مستقل به نقد و بررسی قسمت اول لست آف آس پرداختیم. در این مقاله به تحلیل کامل قسمت دوم این بازی مبتنی بر روش فنی- حکمی خواهیم پرداخت.
سبک زندگی هالیوودی
بازی «آخرین بازمانده از ما ۲» به شکل پررنگی در حال ترویج سبک زندگی هالیوودی است. عادی‌سازی و تبلیغ همجنس‌بازی و مصرف موادمخدر در قالب دوستی‌های شخصیت اصلی بازی، در سکانس‌های متعددی وجود دارد. اساساً یکی از مضامین اصلی بازی مربوط به همجنس‌باز بودن اِلی قهرمان بازی است و بازی‌ساز با استفاده از ترفندهای هنری توانسته این عمل شنیع را به خوبی در تار و پود داستان قرار دهد و آن را در چشم مخاطب جذاب جلوه دهد.
ورود به جزئیات فرمی اثر به‌دلیل انتشار عمومی مقاله برای هر رده‌بندی سنی ممکن نیست، اما بهعنوان مثال بازی‌ساز با چندین نمای نزدیک از چشم‌های شخصیت‌ها، احساس‌شان نسبت به همدیگر را به خوبی به بازیگر منتقل می‌کند و روابط نامشروع را با روشی فریبنده برای مخاطب با استفاده از تکنیک‌های داستان‌نویسی جذاب جلوه می‌دهد. همچنین مصرف موادمخدر (ماریجوانا) در سکانس‌های دوستانه به‌طور پررنگ و با تمام جزئیات نشان داده می‌شود تا سبک زندگی هالیوودی را در فضای پسا آخرالزمانی اثر ابزاری برای لذت بردن از زندگی نشان دهد!
پروپاگاندای یهودی
یکی از شخصیت‌های منحرف بازی (به نام دینا) یهودی است. در ابتدای بازی وارد یک کنیسه می‌شویم و دینا که یک دختر یهودی است به توصیف تورات و دعاهای یهودی پرداخته و حتی با هدف تبلیغ هولوکاست دیالوگ‌های مهمی را بیان می‌کند. فضای درون کنیسه نیز به خوبی طراحی شده و گیمر نمی‌تواند به هیچ بخشی از این محیط تیراندازی کند تا قداست این مکان حفظ شود. دینا فضای پسا آخرالزمانی بازی را به دوران هولوکاست و حتی تفتیش عقاید قرون وسطی تشبیه کرده و می‌گوید یهودیانی همچون او در زنده ماندن در بحران‌ها خیلی خوب عمل می‌کنند. این‌گونه بازی‌ساز یهودی و اسرائیلی بازی، نیل دراکمَن، علاوه‌بر اینکه با پررنگ کردن درونیات این شخصیت همجنس‌باز بودنش را نیز رواج می‌دهد، با تولید یک پروپاگاندای تمام‌عیار به نفع مظلوم‌نمایی یهودیان دِین خود را به نژادش ادا می‌کند. ترویج نوعی یهودیت اباحه‌گر و سکولار با چاشنی مظلوم‌نمایی از مضامین پر تکرار هالیوودی است. در حالی که امروزه شاهد نسل‌کشی و غصب سرزمین فلسطین توسط بخش زیادی از یهودیان در سرزمین مقدس هستیم، بازی لست‌آف‌آس۲ از همجنس‌بازان یهودی یک دوست مهربان می‌سازد تا گیمر را فریب دهد.
رؤیای آمریکایی
سکانس‌های متعددی از بازی طوری چیده شده تا بازیگر در وضعیت پسا آخرالزمانی بازی، با نظم پیشین جهان نوستالژی شدیدی پیدا می‌کند. بهعنوان مثال وقتی وارد بانک می‌شویم، شخصیت‌ها راجع به اینکه اگر پول داشتند و وضعیت جهان این‌گونه به هم نریخته بود صحبت می‌کنند و فانتزی‌های خودشان را در مورد جهان بدون زامبی بیان می‌کنند. یا در سکانسی دیگر به یک نمایشگاه کُمیک وارد می‌شوند و با مطالعه کمیک‌ها و کارت‌های ابرقهرمانان آرزوی یک زندگی عادی در آمریکا را بیان می‌کنند. همچنین در یک سکانس می‌بینیم که وقتی اَبی و اوئن وارد یک آکواریوم بزرگ می‌شوند، حسرت می‌خورند که کاش پیش از فاجعه زندگی می‌کردند.
این سکانس‌ها در بازی با هدف ترویج رؤیای آمریکایی ساخته شده است. در واقع بازی مدعی است همین زندگی فعلی انسان غربی در بستر تکنولوژیک و فرهنگی موجود، آرزویی است که در دورانی دیگر بسیار دور از دسترس به نظر می‌رسد. پررنگ کردن لذت‌های سطحی غرب امروز و ساختارهای سرگرم‌کننده‌اش با هدف ترویج هدف زندگی ماده‌گرا صورت می‌گیرد تا افق دید گیمر به جای حرکت و رشد در جهان‌های موازی، زندگی حیوانی در همین جهان
باشد.
توجیه جنایت
روی دیگر سکه در این بازی توجیه جنایت است. به این شکل که اولاً تمام لذت و جذابیت بازی در کشتن دشمنان با ابزارهای مختلف و سپس غارت وسایل آنان خلاصه شده است. گیمر در طول بازی در حال کشتن دشمنان و لذت بردن از این چرخه گیم پلی است و همین جذابیت او را تا پایان بازی می‌کشاند. بنابراین یک حس متناقض در گیمر ایجاد می‌شود که در روند قصه و بعضی ابعاد طراحی بازی، ما از کشتن دشمنان ناراحت می‌شویم، اما هم‌زمان هدف بازی و جذابیت آن نیز در گرو کشتن همان افراد است. این تضاد حسی با هدف ترویج نوعی نسبیت اخلاقی در بازی قرار گرفته است.
نسبیت اخلاقی
اخلاق نسبی به رویکردی در فلسفه اخلاق می‌گویند که فعل اخلاقی و غیر اخلاقی هیچ ملاک مشخصی ندارد و هر کس نسبت به میل و منافعش می‌تواند کاری را اخلاقی یا غیراخلاقی بداند. در بازی «آخرین بازمانده از ما ۲» درگیر یک قصه انتقام‌جویانه می‌شویم. جوئل در نسخه اول بازی چند پزشک را کشته که یکی از آن‌ها پدر اَبی شخصیت جدید نسخه دوم است. به همین دلیل او با نفرت تمام جوئل را می‌کشت و الی برای انتقام‌گیری از ابی به‌دنبال او می‌رود و تمام دوستان ابی را به قتل می‌رساند. بازی‌ساز فلش بک‌ها و بخش‌های مختلف قصه را طوری قرار داده که گیمر هم با اَبی و دوستانش هم‌ذات‌پنداری پیدا کند و هم با اِلی همراه شود. فلش بک‌هایی که با محوریت پدر ابی و جوئل در بازی قرار گرفته است همین حس نسبیت را کاملاً منتقل می‌کند. گویا هم جوئل حق دارد که به خاطر نجات الی پدر ابی را بکشد و هم پدر ابی به‌دلیل مهربان بودنش (که حتی حاضر نیست یک گور‌خر هم کشته شود) شخصیتی است که پس از کشته شدنش توسط جوئل، گیمر را متأثر می‌کند. در یک سکانس سینمایی مهم می‌بینیم که اَبی وقتی جسد پدرش را می‌بیند به‌شدت متأثر شده و گریه می‌کند. بلافاصله فیلم‌ساز به قتل جوئل کات می‌زند و کاملاً محتوایی به نفع کشته شدن جوئل توسط ابی می‌سازد. ایجاد این حس در تضاد با حس منفی عظیمی است که در ابتدای بازی و از دریچه ذهن الی شاهدش هستیم.
این تضاد احساسی در تمام بازی وجود دارد. مثلاً در بخشی از بازی با اِلی به یک بیمارستان می‌رویم و همه افراد را می‌کشیم، سپس در قالب یک فلش‌بک مسیری را با اَبی طی می‌کنیم، به همان بیمارستان رفته و با تک تک افرادی که آنجا هستند رفیق می‌شویم و حس خوبی از آن‌ها می‌گیریم. اینکه پیش از این همین افراد را توسط الی کشته‌ایم حس پیچیده و عجیبی برای گیمر می‌سازد که در راستای همان نسبیت اخلاقی است. کشته‌شدن نورا، مَنی، مِل و دیگر دوستان ابی نیز در همین جهت در بازی قرار گرفته است. بازی‌ساز گیمر را در ابتدا مجبور به کشتن این افراد کرده و سپس برای همان‌ها مرثیه‌ای می‌سراید تا بگوید این چرخه انتقام هیچ منطقی ندارد تا محتوایی ضد انتقام بسازد.
اساساً در بازی «آخرین بازمانده از ما ۲» هیچ افق معنوی وجود ندارد و وقتی ملاکی متافیزیکی برای اخلاق موجود نباشد، طبیعتاً ملاک فعل اخلاقی سلیقه هر فرد انسانی خواهد بود، همان رویکردی که در «آخرین بازمانده از ما ۲» شاهدش هستیم و نتیجه مستقیم نگاه مادی‌گرایانه به جهان است. به همین دلیل بازی‌ساز با پررنگ کردن عواطف انسانی سعی می‌کند به دو طرف دعوا حق بدهد تا از خشونت بیشتر جلوگیری کند.
تخریب پرستش و دین
لازم به ذکر است که در بازی «آخرین بازمانده از ما ۲» یک دین هم وجود دارد. این دین «آیین سرافیت‌ها» نام دارد که پیامبر و معبدی مخصوص به خود را نیز دارا است. سرافیت از کلمه سِراف و سرافیم در عبری گرفته شده که از نام‌های فرشتگان است. این دین هیچ واقعیت متافیزیکی ندارد و یک فرقه متعصب حول محور یک زن است. در اولین برخورد با این فرقه دو نفر را نجات می‌دهیم که توسط اعضای این دین به‌شدت شکنجه دیده‌اند و پس از یک مبارزه طولانی با اعضای فرقه متوجه می‌شویم که این دو نفر از اعضای فرقه بودند اما با دلیل‌های واهی مثل کوتاه کردن مو تکفیر شده و فراری شده‌اند. البته بازی‌ساز در این بخش نیز نوعی محتوای همجنس‌بازانه و کوئیر را می‌سازد و یکی از فراری‌ها را دارای اختلال هویت جنسی معرفی می‌کند تا گیمر برای او ترحم پیدا کرده و محتوای ضد اخلاقی به نفع یک زن مردنما ساخته شود.
گروه سرافیت‌ها به‌شدت در سکانس‌های مختلف از ادبیات دینی بهره می‌برند. بهعنوان مثال اعضا رئیس فرقه را پیامبر خطاب کرده و از او طلب بخشش می‌کنند. همچنین مجسمه‌های کوچکی از پیامبرشان را ساخته و وقتی یکی از اعضای گروه‌شان می‌میرد می‌گویند او به نزد پیامبر رفته است. همچنین در سکانس‌های دیگر می‌بینیم که سرافیت‌های بی‌رحم دائماً از خدای‌شان طلب راهنمایی کرده و بازی هم به‌دلیل ماتریالیستی بودن هیچ کدام از باورهای متافیزیکی آنان را تأیید نمی‌کند. بلکه نسبت به ادبیات دینی حس انزجار می‌سازد.
بازی‌سازِ اسرائیلیِ «آخرین بازمانده از ما ۲» ادبیات دینی را با خشونت افسارگسیخته و جهل عمیق سرافیت‌ها گره زده و مخاطب را از هر نوع بندگی و حس عبودیت بیزار می‌کند. تخریب سبک زندگی دینی در کنار پروپاگاندای مظلومیت یهودیان نشان می‌دهد که سازنده بازی نه‌تنها هیچ علقه‌ای به ادیان توحیدی نداشته، بلکه ضد هر نوع عمل دیندارانه است. البته در این بین به نژاد یهودی خودش نیز ادای دین می‌کند تا نگاه صهیونیستی خودش را فریاد بزند.
جنگ نهائی و اخلاقِ نسبی
بین دو گروه سرافیت‌ها و وولوز جنگ بزرگی شکل می‌گیرد. ما نیز به همراه دوستان وارد جنگ می‌شویم اما طرفدار هیچ کدام نیستیم. در شهر می‌بینیم که دو طرف جنگ در حال سلاخی همدیگر هستند و هدف ما این است که خودمان را نجات دهیم و هیچ کس دیگری برای‌مان اهمیت ندارد. این نوع نگاه به جنگ نتیجه مستقیم نسبی‌گرایی اخلاقی بازی است. در بخشی از همین مرحله که مربوط به جنگ است، با یک جنگجو که هیکل بزرگی دارد درگیر می‌شویم و او مثل یک دیو حتی پس از ضرباتی که با چاقو به وی می‌زنیم دنبال‌مان می‌کند تا ما را بکشد. این‌گونه بازی‌ساز از جنگ و جنگاوران هیولاهایی می‌سازد که فقط باید از آن‌ها فرار کرد و طرف هیچ کس را نگرفت.
البته همان‌طور که می‌دانیم این رویکرد نسبی‌انگارانه کاملاً به نفع تجاوزکاران است؛ بهعنوان مثال امروزه در جهان جز محور مقاومت، تمام کشورها در رده‌های سیاسی و نظامی (و نه مردمی) یا حامی اسرائیل هستند یا در قبال جنایاتش سکوت می‌کنند. همین رویکرد فردگرایانه در اخلاق منجر به تربیت انسان‌هایی منفعل و خودمحور می‌شود که حتی در مقابل نسل‌کشی مردم غزه نیز تغییری در رفتارش دیده نمی‌شود. «آخرین بازمانده از ما ۲» نیز به جای اینکه واقعیت و ریشه جنگ‌ها که طمع سیاستمداران است را نشان دهد، هر دو طرف را محکوم کرده و گیمر را به سمت خودگرایی افراطی سوق می‌دهد و در قالب اخلاقیات شخصیت‌هایش و ماموریت‌های بازی می‌گوید حتی در صورت وقوع چنین فجایعی، فقط به فکر خودت باش!
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری
بازی «آخرین بازمانده از ما ۲» همان محتوای قسمت قبلی را در قالب یک قصه صریح‌تر و جذاب‌تر ارائه می‌دهد. به‌دلیل مبانی ماده‌گرایانه، تخریب نگاه دینی و ترویج سبک زندگی هالیوودی با تمرکز بر همجنس‌بازی، باید نوعی نسبیت اخلاقی را رواج دهد تا منظومه فکری الحادی که مد نظرش است را به خوبی منتقل کند. اینکه در پایان بازی می‌بینیم که جوئل باز هم حاضر است برای نجات الی چنین جنایتی را مرتکب شود حاوی همین مفهوم است که محور هستی منِ انسانی است، اگر من تصمیمی می‌گیرم و به نظرم درست است حقیقت نیز همان است که «من» می‌اندیشم. هر چیزی از دید هر کسی می‌تواند حقیقت پیدا کند و اگر هم گاهی تضاد منافع پیش بیاید، چاره‌ای جز اعمال حداکثری خشونت نیست. اما همان خشونت در نهایت به خود ما برمی‌گردد. پس هم امری جذاب و مفید است و هم رفتاری ترسناک و زننده. جمع‌بندی بازی نیز این است که برای رضایت خاطر خودت اگر دشمنت به خاک سیاه نشست، او را ببخش تا ذهن و زندگی‌ات آزاد شود.
نگاه خاکستری «آخرین بازمانده از ما ۲» به همه چیز و همه کس در نهایت هویتی پست مدرن و سیال برای گیمر می‌سازد که هیچ مبنای فکری مشخصی را دنبال نکند. هدف از این مسئله تربیت انسان‌هایی است که در موج‌های گوناگون رسانه‌ای و سیاسی در اکثریت غرق شده و جز منافع شخصی خود به دیگری فکر نکنند. این همان ذات تفکر کابالیستی است که انسان را محور هستی قرار داده و نفس انسانی محور همه چیز خواهد بود.
«آخرین بازمانده از ما ۲» فساد انسانی را پیش فرض گرفته و در نگاهی تاریک به انسان، فردگرایی افراطی را پیشنهاد می‌کند. ترویج همجنس‌بازی از عناصر مهم همین تفکر است که زیست جنسی انسان را در روابطی تاریک فرو می‌برد و باعث نابودی ذات او می‌شود. این در حالی است که بر‌اساس تفکر الهی اتفاقاً انسان‌ها باید با کنترل شهوت و غضب تحت عقلانیت، به خودکنترلی برسند. در این منطق رفتارهای انسانی در جهان دیگر بازتاب خواهد داشت و انسان باید با حرکت در مسیر سلوک و عرفان، خودش را اصلاح کند تا مسیرش در جهان‌های دیگر هموار شود. طبیعتاً «آخرین بازمانده از ما ۲» به‌دلیل مبانی ماتریالیستی از این عمق بی‌بهره بوده و در کنار ترویج نسبیت اخلاقی و رفتارهای شیطانی، خشونت افسارگسیخته فردی را به‌دلیل مضراتش برای زندگی دنیوی انسان تا حدی نفی می‌کند و احساساتی متناقض نسبت به خشونت در وجود گیمر می‌کارد.