ضرورت و لازمه پایان جنگ و بازدارندگی(یادداشت روز)
پایان یافتن جنگ کنونی و نیز پایان شرایط به‌اصطلاح نه جنگ نه صلح با موضوع بازدارندگی نظامی و امنیتی گره دارد تا با حقوق، منافع و امنیت پایدار ایران انطباق کامل یا حتی نسبی داشته باشد. با نگاه به این مسئله، بارها در ایران گفته شده و از جمله شهید عظیم‌الشأن سردار سلیمانی که در تمام دنیا از او با عنوان «استراتژیست برجسته نظامی» یاد می‌شود، گفته است که اگر این بار جنگی علیه ایران راه بیفتد، پایان آن را ما تعیین می‌کنیم. این همان راهبرد بازدارندگی نظامی و امنیتی است. بنابراین صرف پایان یا توقف جنگی که در آن قرار داریم تأمین‌کننده منافع و امنیت ملی ما نیست، نحوه و کیفیت رسیدن به نقطه پایان جنگ در این موضوع تعیین‌کننده است.
صورت‌بندی اجماعی این جنگ این است که ایران با فاصله نُه ماه
پس از اعلام آتش‌بس در یک جنگ با جنگی بزرگ‌تر و طولانی‌تر مواجه گردیده و پس از هشت ماه از آغاز جنگ دوم هنوز با ادبیات تهدیدآمیز دشمن مواجه است و تقریباً روزی نیست که مقامات ارشد آمریکا و رژیم غاصب صحبت از احتمال دست‌زدن به دور تازه‌ای از جنگ نکنند. پس واضح است که خیال و اراده ازسرگیری جنگ علیه ایران وجود دارد و بعضی تدارکات نظامی این دو نیز بر این امر دلالت دارند. در چنین وضعیتی طبعاً ایران باید در همه سطوح آرایش نظامی خود را داشته باشد و بر آن تأکید کند و هم‌زمان برای انتقال کشور به شرایطی که دیگر احتمال ازسرگیری جنگی جدید و یا دور تازه‌ای از همین جنگ رفع شده باشد، تلاش نماید.
استقامت ملت و نیروهای مسلح و دولت ایران در این جنگ مانع دستیابی دشمن به اهداف اعلام‌شده خود شده و از این جهت تحسین زیادی در جهان برانگیخته و حقیقتاً هم این استقامت بسیار بزرگ و تاریخی بوده است اما در عین حال ما هنوز به نقطه‌ای اطمینان‌بخش از عدم دست‌اندازی دوباره دشمنان علیه ایران نرسیده‌ایم و در میانه راه شرافتمندانه‌ای قرار داریم که باید به دفع دائمی جنگ منتهی شود. در این میان هرگونه کم‌صبری و تعجیل در پایان جنگ، بدون فراهم کردن زمینه‌های بازدارندگی دائمی، چه از ناحیه مردم و چه از ناحیه دستگاه‌های مسئول کشور نه تنها ما را به هدف اصلی که مانع شدن از تکرار تجاوز است نمی‌رساند، بلکه دستاوردهای بزرگ کنونی ما را هم بر باد می‌دهد. اگر در این شرایط، جنگ را مرحله‌ای بدانیم که پایان یافته و آنچه از آن باقی مانده صورت‌بندی گشایش‌های پس از آن است، دچار اشتباه اساسی شده‌ایم؛ چرا که دشمن ما علی‌رغم شکست سنگین از ایران، برای مغلوبه کردن جنگ ولو با
به دست آوردن موفقیت نمادین در آن تلاش می‌نماید.
سؤال اساسی این است که وقتی ما شرایط کنونی که به تعبیری نه جنگ نه صلح و به تعبیر دقیق‌تر جنگ کم‌شدت است را مرحله‌ای از جنگ تحمیلی علیه خود می‌دانیم، چطور باید به گونه‌ای به آن پایان داد که تا مدت‌های مدید تکرار نگردد؟ برای پاسخ گزینه‌های متعددی قابل تصور است اما شاید بتوان آن را در سه گزینه خلاصه کرد؛ با تنگ گرفتن عرصه جنگ به دشمن از طریق فشار بر حساسه‌هایی که دشمن از آن‌ها هراس دارد؛ مثل وارد کردن تلفات زیاد و فشار بر بازار مالی آمریکا و زدن زیرساخت‌های حیاتی دولت‌هایی که برنامه‌ریزی، هدایت عملیاتی و حتی تهاجم علیه ایران از خاک آن‌ها صورت گرفته و در آینده هم هر تهاجم نظامی امنیتی علیه ایران از خاک و آب و آسمان آن‌ها صورت خواهد گرفت. این راهکار مبتنی بر تشدید جنگ از سوی جمهوری اسلامی است.
راهکار دوم دیپلماسی است به این معنا که بر جنگ در همین وضعیتی که هست، نقطه پایان بگذاریم و با مذاکرات یا تبادلات مستقیم و غیرمستقیم پیام، روابط و مسائل آینده ایران و آمریکا را تنظیم نماییم به گونه‌ای که دشمنی میان دو کشور در روندی کنترلی و کاهشی قرار گیرد. این گزینه با این پیش‌فرض همراه است که استقامت ایران در دو جنگ و دستاوردهای نظامی ایران که پدیده‌ای جدید در مناسبات دو کشور می‌باشد، آن‌چنان ظرفیتی ایجاد کرده که بر خلاف دوره‌های پیشین، دشمن آماده تن دادن به مذاکرات دوجانبه است این پیش‌فرض با واقعیت فاصله بسیار دارد و دشمن نشان داده است که از مذاکره برداشت تسلیم دارد!
راهکار سوم استفاده از ظرفیت قدرت‌ها برای پایان یافتن جنگ و دستیابی به تضمین‌های لازم توافق است. منطق این راهکار این است که در جایی که یک طرف نزاع چند قدرت بزرگ هستند، گفت‌وگوی مبتنی بر عدالت و انصاف شکل نمی‌گیرد و در نهایت منافع قدرت‌های بزرگ غلبه می‌کند و تهدید علیه قدرت متوسط به‌طور اساسی از بین نمی‌رود. پس راهکار این است که در حل‌وفصل جنگ، قدرت‌های بزرگ -در این‌جا روسیه و چین- دخالت داده شوند و مسئله در یک روند بین‌المللی حل‌وفصل شود. این موضوع پیچیده‌ای است و اطمینان‌آور نیست چرا که حل‌وفصل در فضای بین‌المللی، ناظر به حل مسئله مطابق با الگو و منافع قدرت‌های بزرگ است.
با توجه به آنچه گفته شد جمهوری اسلامی باید با کاربست مجموعه‌ای از توانمندی‌ها اولاً هرچه سریع‌تر از شرایط کنونی
-نه جنگ، نه صلح و به عبارت درست‌تر جنگ کم‌شدت- خارج شود و ثانیاً به بازدارندگی حداکثری یا مطلق برسد. خب این ترکیب چیست؟
ترکیب جنگ، دیپلماسی و ائتلاف می‌تواند هم پایان جنگ را تسریع کند و هم به بازدارندگی حداکثری منجر شود. در این‌جا آنچه در بعد نظامی مشخص می‌باشد این است که وضعیت کنونی جنگ برای دشمن مطلوبیت نسبی دارد؛ چرا که آن را در راستای گرفتارکردن ایران می‌بیند. بنابراین منطق نظامی به ما یادآوری می‌کند که باید از این وضعیت خارج شویم.
در بحث دیپلماسی که فراتر از بحث مذاکره بین دو طرف جنگ است باید به گونه‌ای رفتار کنیم که کشورهای مختلف وارد فضای فشار بر طرف متجاوز نه فقط برای دست نگه‌داشتن طرفین از تشدید منازعه و نه فقط برای پایان یافتن جنگ بلکه برای وادار کردن طرف متجاوز به قبول شرایط ایران و یا یافتن راهکارهایی که حقوق ایران که همان شرایط هفت‌بندی است را محقق کند، شوند. مثلاً در این
دو جنگ که ایران در آن‌ها خسارت‌های بزرگ آشکار و غیرآشکار دیده است، کشورهایی در منطقه و خارج از آن در خسارت بر ایران شریک هستند که به اندازه آمریکا و رژیم غاصب صهیونی باید خسارت‌ها و هم غرامت ایران را بپردازند. دیپلماسی ما برای تسویه‌حساب آن‌ها باید با صراحت لهجه وارد کار شود و رفع وضعیت شکننده آن‌ها را به تأدیه حقوق ایران منوط نماید.
در بحث ائتلاف، ایران باید با سطحی از کشورهای دارای اعتبار بین‌المللی برای پایان یافتن دائمی جنگ و تضمین‌های امنیتی پایدار وارد بحث شود و از طریق ائتلاف بین‌المللی یک رژیم درازمدت ثبات امنیتی را ایجاد نماید.
معنی این بحث این است که ایران باید همان‌طور که در دوره چهل‌روزه اول، ابتکار عمل در جنگ را در دست داشت، در این دوره نیز در دست بگیرد. لازمه این کار این است که آرایش نظامی و آرایش دیپلماسی ما به گونه‌ای طراحی، تنظیم و پیگیری شود که جنگ در زمانی کوتاه با تثبیت پیروزی مطلق ایران به پایان دائمی برسد و توطئه‌هایی که دشمن در دو حوزه نظامی و اقتصادی دنبال می‌کند و از آن تصویری درازمدت ارائه می‌نماید، خنثی شود. این وابسته به این است که ما جنگ نظامی و نبرد اقتصادی را متوجه هر آنچه کنیم که دشمن از آن هراس دارد. هزینه چنین رویکردی به‌مراتب کمتر از هزینه‌ای است که ادامه روند کنونی برای ایران دارد. خوشبختانه بر مبنای جمع‌بندی دستگاه‌های نظامی کشور، برای ایران هم در حوزه نظامی و هم در حوزه اقتصادی، ظرفیت وارد کردن ضربات مؤثر وجود دارد.
وقتی دشمن عنود بداند ایران را به دلیل راهکارهای مؤثری که برای برون‌رفت از این شرایط دارد، نمی‌تواند با دستورکارهای تحمیلی اسیر نماید، جنگ را با قبول برتری ایران در آن کنار می‌گذارد. آنگاه دیپلماسی ناظر به پایان جنگ جای واقعی خود را پیدا می‌کند و از فضای تبادل پیام‌های شکننده و فاقد پشتوانه خارج می‌گردد.
سعدالله زارعی