شیعه يعنى نمونهاى از على بن ابى‌طالب(ع)
از بدو امر بعد از رحلت نبى اكرم، مسلمين به دو فرقه تقسيم شدند: سنى و شيعه.
سني‌ها در يك شعار و چارچوب عقيده هستند و شيعه در شعار و چارچوب عقيده‌‌اى ديگر.
شيعه مى‌‌گويد: خليفه بلافصل پيغمبر، على است و آن حضرت على را براى خلافت و جانشينى خويش به امر الهى تعيين كرده است و اين مقام حق خاص اوست پس از پيغمبر.
و اهل سنت مىگويند: اسلام در قانون‌گذارى خود، در موضوع خلافت و امامت پيش‌بينى خاصى نكرده است بلكه امر انتخاب زعيم را به خود مردم واگذار كرده است. حداكثر اين است كه از ميان قريش انتخاب شود.
شيعه بسيارى از صحابه پيغمبر را - كه از شخصيت‌ها و اكابر و معاريف به شمار مى‌‌روند- مورد انتقاد قرار مى‌دهد؛
اهل سنت، درست در نقطه مقابل شيعه از اين جهت قرار گرفته‌اند؛ به هركس كه نام «صحابى» دارد با خوشبينى افراطى عجيبى مى‌نگرند، مىگويند: صحابه پيغمبر همه عادل و درستكار بوده‌اند.
بناى تشيع بر انتقاد، بررسى، اعتراض و مو را از ماست كشيدن است و بناى تسنن بر حمل به صحت و توجيه «ان‌شاء‌اللَه گربه بوده است.»
در اين عصر و زمان كه ما هستيم كافى است كه هركس بگويد «على» خليفه بلافصل پيغمبر است، ما او را شيعه بدانيم و چيز ديگرى از او توقع نداشته باشيم، او داراى هر روح و هر نوع طرز تفكرى كه هست باشد!
ولى اگر به صدر اسلام برگرديم به يك روحيه خاصى برمى‌‌خوريم كه آن روحيه، روحيه تشيع است و تنها آن روحيه‌‌ها بودند كه مى‌توانستند وصيت پيغمبر را در مورد على صددرصد بپذيرند و دچار ترديد و تزلزل نشوند.
نقطه مقابل آن روحيه و آن طرز تفكر يك روحيه و طرز تفكر ديگرى بوده است كه وصيت‌هاى پيغمبر اكرم را با همه ايمان كامل به آن حضرت، با نوعى توجيه و تفسير و تأويل ناديده مى‌گرفتند.
یکی از یاران امام علی که در نبرد جمل در تمییز حق از باطل به حیرت افتاده بود با شگفتی از آن حضرت پرسید: «أَ يُمْكِنُ انْ يَجْتَمِعَ زُبَيْرٌ وَ طَلْحَةُ وَ عائِشَةُ عَلى باطِلٍ؟؛ آيا ممكن است طلحه و زبير و عايشه بر باطل اجتماع كنند؟ شخصيت‌هايى مانند آنان از بزرگان صحابه رسول‌الله چگونه اشتباه مى‌كنند و راه باطل را مى‌پيمايند؟ آيا اين ممكن است؟!»
على(ع) در جواب فرمود:
آانَّكَ لَمَلْبُوسٌ عَلَيْكَ، انَّ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ لا يُعْرَفانِ بِاقْدارِ الرِّجالِ، اعْرِفِ الْحَقَّ تَعْرِفْ اهْلَهُ وَ اعْرِفِ الْباطِلَ تَعْرِفْ اهْلَهُ؛ یعنی: سرت كلاه رفته و حقيقت بر تو اشتباه شده. حق و باطل را با ميزان قدر و شخصيت افراد نمى‌‌شود شناخت.
...اشخاص نبايد مقياس حق و باطل قرار گيرند.اين حق و باطل است كه بايد مقياس اشخاص و شخصيت آنان باشند.
يعنى بايد حق‌شناس و باطل‌شناس باشى نه اشخاص و شخصيت‌شناس؛
..اين، حرف - صحیح - نيست كه آيا طلحه و زبير و عايشه ممكن است بر باطل باشند؟
در اينجا على(ع) معيار حقيقت را خود حقيقت قرار داده است و روح تشيع نيز جز اين چيزى نيست.
در حقيقت فرقه شيعه مولود يك بينش مخصوص و اهميت دادن به اصول اسلامى است نه به افراد و اشخاص.
قهراً شيعيان اوليه مردمى منتقد و بت‌‌شكن بار آمدند.
على(ع) بعد از پيغمبر، جوانى سى‌و‌سه ساله است با يك اقليتى كمتر از عدد انگشتان، در مقابلش پيرمردهاى شصت‌ساله با اكثريتى انبوه و بسيار.
منطق اكثريت - روح تفکر اهل سنت- اين بود كه راه بزرگان و مشايخ اين است و بزرگان اشتباه نمى‌‌كنند و ما راه آنان را مى‌رويم.
منطق آن اقليت - روح تفکر شیعه صدر اسلام - اين بود كه: آنچه اشتباه نمى‌كند حقيقت است؛ بزرگان بايد خود را بر حقيقت تطبيق دهند.
از اينجا معلوم مى‌شود چقدر فراوانند افرادى كه شعارشان شعار تشيع است و اما روحشان روح تشيع نيست.(1)
شيعه بودن يك حقيقت و يك واقعيت است يعنى شيعه آن‌وقت شيعه است كه وقتى او را در مقابل يك سُنى بگذارند: فكرش از او بهتر باشد، تصورش درباره خدا و قيامت از او بالاتر و برتر باشد، خدا را بهتر بشناسد، به راهنمايى ائمه‌‌اش اخلاق اسلامى و انسانى‌‌اش از او بهتر باشد، عملش از او بهتر باشد و خلاصه همه چيزش از او بهتر باشد؛ يعنى نمونهاى از على بن ابى طالب باشد.(2)
پی‌نوشت‌ها:
1.مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى (جاذبه و دافعه على ع)، ج16، صص: 309-305- با ویرایش.
2.مجموعه آثار استاد شهيدمطهرى (آشنایی با قرآن (۱-۵))، ج۲۶، صص: ۲۹۳-۲۹۲- با تلخیص و ویرایش.