۱۰ توصیه مهم برای سلامت کودکان در روزهای آلودگی هوا
در حالی که وضعیت کیفی هوا در برخی کلانشهرها شرایط حساس برای همه گروه‌هاست، استاد دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی توصیه‌های مهمی برای پیشگیری از بروز مسمومیت و بیماری در کودکان ارائه کرد.
به گزارزش خبرگزاری فارس، با هر بار که غبار غلیظ و خاکستری بر فراز کلانشهرها می‌نشیند، یک بحران سلامت عمومی در حال وقوع است. آلودگی هوا دیگر تنها یک پدیده جوی یا یک مزاحمت بصری نیست؛ بلکه به یک «بحران زیستی» تبدیل شده است که جان هزاران نفر را در سایه بی‌ثباتی کیفیت هوا به مخاطره می‌اندازد.
بمب‌های ساعتی در ریه‌ها؛ اثرات مستقیم بر سلامت
بررسی‌های پزشکی نشان می‌دهد که استنشاق ذرات معلق (PM2.5) که به راحتی از سد دفاعی بینی عبور کرده و وارد جریان خون می‌شوند، پیامدهای ویرانگری دارد.
این ذرات نه‌تنها باعث بروز حاد بیماری‌های تنفسی مانند آسم و برونشیت می‌شوند، بلکه با ایجاد التهاب در سیستم عروقی، خطر سکته‌های قلبی و مغزی را به‌شدت افزایش می‌دهند.
گزارش‌های سلامت عمومی حاکی از آن است که در روزهای آلوده، آمار مراجعه به اورژانس‌ها به‌دلیل مشکلات تنفسی و قلبی، جهشی نگران‌کننده پیدا می‌کند.
پیامدهای بلندمدت؛ تهدیدی برای نسل آینده
اما خطر تنها به حوادث آنی محدود نمی‌شود. آلودگی هوا اثرات مزمن و جبران‌ناپذیری بر رشد کودکان و سلامت مادران باردار دارد.
قرار گرفتن مداوم در معرض غلظت‌های بالای آلاینده‌ها، می‌تواند منجر به اختلال در رشد ریه کودکان و حتی بروز بیماری‌های مزمن در دوران پیری شود.
متخصصان هشدار می‌دهند که این «قاتل خاموش» با تخریب سیستم ایمنی بدن، جامعه را در برابر ویروس‌ها و بیماری‌های مختلف آسیب‌پذیرتر می‌کند.
در حالی که استفاده از ماسک و محدودیت‌های تردد، تنها راهکارهای موقتی برای مقابله با روزهای بحرانی هستند، کارشناسان بر ضرورت تغییرات ساختاری در سیستم حمل‌ونقل و مدیریت صنایع تأکید دارند.
عباس شاهسونی، استاد بهداشت دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس با طرح این پرسش که با تشدید آلودگی هوا، آیا برای حفاظت از سلامت کودکان‌مان به اندازه کافی اقدام کرده‌ایم؟ تأکید کرد: حفاظت از سلامت کودکان در برابر آلودگی هوا، نیازمند خانواده‌های آگاه، مدارس آماده و سیاست‌گذاری‌های مؤثر و مبتنی بر شواهد علمی برای بهبود کیفیت هواست.
وی افزود: کلان‌شهر تهران با چالش جدی آلودگی هوا مواجه است، مسئله‌ای که نگرانی‌های مهمی درباره اثرات بهداشتی آلودگی هوا، به‌ویژه بر سلامت کودکان و دانش‌آموزان، ایجاد کرده است.
شاهسونی خاطرنشان کرد: در پژوهش ما که در سال ۲۰۲۵ در مجله معتبر Environmental Research منتشر شد، ارتباط میان مواجهه با آلودگی هوای محل سکونت و ابتلا به سرطان خون (لوسمی) در کودکان بررسی شده است.
وی متذکر شد: نتایج نشان داد که در تهران، به‌ازای هر 5.09 میکروگرم بر مترمکعب افزایش غلظت ذرات معلق ریز (PM۲.۵) در هوای محل سکونت، شانس ابتلا به لوسمی در کودکان ۱۰ درصد بیشتر بود. البته این یافته نشان‌دهنده یک ارتباط آماری است و به‌تنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.
استاد بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه ۱۰ توصیه کاربردی برای حفاظت از کودکان در برابر آلودگی هوا ارائه کرد:
1. ماندن در محیط‌های بسته: در روزهایی که کیفیت هوا در محدوده ناسالم قرار دارد، تا حد امکان کودکان را در محیط‌های سرپوشیده نگه دارید.
۲. کاهش فعالیت‌های غیرضروری در فضای باز: فعالیت‌های بیرون از منزل را در دوره‌های آلودگی شدید هوا به زمان مناسب‌تری موکول کنید.
۳. جایگزینی فعالیت‌های داخل ساختمان: کودکان را به بازی، یادگیری و فعالیت‌های سرگرم‌کننده در محیط‌های داخلی تشویق کنید.
۴. استفاده از ماسک محافظ مناسب: در صورت لزوم و متناسب با شرایط کودک، از ماسک‌های تنفسی استاندارد مانند N95 استفاده کنید؛ به شرط آنکه اندازه صورت کودک باشند و به‌درستی روی صورت قرار گیرند.
۵. مراقبت ویژه از کودکان مبتلا به آسم: اطمینان حاصل کنید که داروها و اسپری‌های استنشاقی تجویزشده توسط پزشک، همواره در دسترس باشند.
۶. تأمین آب کافی بدن: کودکان را به نوشیدن آب و مایعات کافی در طول روز تشویق کنید.
۷. بهبود کیفیت هوای داخل ساختمان: در صورت امکان، از دستگاه‌های تصفیه هوای مجهز به فیلتر HEPA استفاده کنید.
۸. کنترل ورود هوای آلوده: هنگام آلودگی شدید هوای بیرون، پنجره‌ها را بسته نگه دارید تا ورود آلاینده‌ها به فضای داخلی کاهش یابد.
۹. کاهش منابع آلودگی داخل ساختمان: از استعمال دخانیات، روشن‌کردن شمع و استفاده از دستگاه‌های تصفیه هوای تولیدکننده ازن در محیط زندگی کودکان خودداری کنید.
۱۰. تغذیه سالم و متعادل: وعده‌های غذایی مغذی، همراه با میوه‌ها و سبزیجات متنوع، برای کودکان فراهم کنید.
استفاده از «ماسک معمولی» در هوای آلوده
فایده ندارد
خبر دیگر اینکه؛ دبیر انجمن متخصصین ریه ایران، استفاده از ماسک‌های معمولی در روزهای آلودگی هوا بی‌تأثیر دانست.
فرشید رشیدی به خبرگزاری مهر گفت: ماسک‌های معمولی در مقابل ریزگردهای درشت‌دانه کارایی دارد و جلوی ورود آنها به سیستم تنفسی بدن را می‌گیرد. اما، در مقابل ریزگردهای کوچک، ناتوان هستند.در واقع با استفاده از ماسک‌های معمولی نمی‌توان از تشدید علائم تنفسی ناشی از آلاینده‌ها پیشگیری کرد.
وی تأکید کرد: بهترین کار برای پیشگیری از بروز مشکلات تنفسی در زمان تشدید آلاینده‌های هوا، اجتناب از ترددهای غیرضروری به‌ویژه برای افراد سیگاری است.
رشیدی افزود: وارونگی هوا، یکی از مشکلات جدی تهدیدکننده سلامت بیماران زمینه‌ای ریوی است که منشأ آسم و برونشیت مزمن و فعال دارند.