موج‌ها و کوسه‌های خلیج‌فارس روایت نبرد در آب‌های جنوب
خلیج‌فارس در سال‌های جنگ ایران و عراق، حفاظت از سکوهای نفتی، تأمین امنیت خطوط کشتیرانی و مقابله با حملات دریایی نیز بخشی از درگیری‌های آن دوره بود. با گسترش حضور نظامی آمریکا در منطقه و اسکورت نفتکش‌های کویتی، رویارویی در دریا ابعاد تازه‌ای پیدا کرد. رمان «موج‌ها و کوسه‌های خلیج‌فارس» نوشته محمدعلی گودینی، به سراغ همین بخش از تاریخ جنگ رفته است؛ جایی که نیروهای ایرانی در آب‌های جنوب، با مأموریت‌هایی پرخطر و طرف‌هایی برخوردار از تجهیزات نظامی پیشرفته‌تر روبه‌رو بودند.
این کتاب را دفتر پژوهش‌های نظری و مطالعات راهبردی نیروی دریایی ارتش منتشر کرده است. گودینی برای روایت ماجراهای دریایی جنگ از مستندات تاریخی بهره گرفته و رویدادها را در قالب داستان پیش برده است. در این شیوه، تصمیم فرماندهان، آمادگی نیروها برای مأموریت و مواجهه آنان با خطر نیز در روایت جای دارد. حضور شخصیت‌هایی چون نادر مهدوی، فرمانده نیروهای دریایی سپاه در منطقه خلیج‌فارس، کتاب را به تجربه نیروهایی پیوند می‌دهد که در بخش کمتر روایت‌شده‌ای از جنگ فعالیت می‌کردند.
یکی از محورهای مهم کتاب، عملیات نیروهای ایرانی در محدوده جزیره فارسی و آبراه‌های بین‌المللی خلیج‌فارس است. در این منطقه، مین‌گذاری، شناسایی مسیر حرکت شناورها و مقابله با نیروهای پشتیبانی‌کننده از نفتکش‌ها، بخشی از مأموریت‌های رزمندگان بود. در روایت گودینی، نادر مهدوی و همراهانش با آگاهی از نابرابری امکانات نظامی، برای انجام مأموریت آماده می‌شوند. فضای داستان در چنین لحظاتی حرکت می‌کند؛ تصمیم‌هایی که گاه باید در شرایطی گرفته شوند که فرصت چندانی برای بازگشت یا جبران اشتباه وجود ندارد.
عنوان کتاب نیز با فضای همین رویارویی ارتباط دارد. «موج‌ها» به محیطی اشاره می‌کند که عملیات‌ها در آن جریان دارند؛ «کوسه‌ها» نیز در خوانش نمادین عنوان، یادآور تهدیدهایی است که در آب‌های خلیج‌فارس نیروهای ایرانی را احاطه کرده‌اند. در کنار این تصویر، شناورهای ایرانی و نیروهای مستقر بر آنها بخش دیگری از صحنه نبرد را شکل می‌دهند؛ نیروهایی که باید در شرایط دشوار، از پایانه‌های نفتی و مسیرهای دریایی حفاظت کنند و با تهدیدهای نظامی مقابله کنند.
گودینی در این رمان به عملیات‌های سطح دریا و مأموریت‌های پنهان‌تر زیر آب توجه دارد. ناوچه‌هایی چون «پیکان»، «جوشن» و «سهند» در بخش مربوط به درگیری‌های دریایی مطرح‌اند و در سوی دیگر، مأموریت‌های شناسایی و مین‌گذاری، از فعالیت‌هایی حکایت دارند که گاه بدون درگیری مستقیم و در سکوت و تاریکی انجام می‌شدند. این دو وجه، تفاوت میان نبرد آشکار شناورها و عملیات‌هایی را نشان می‌دهد که موفقیت‌شان به‌دقت، پنهان‌کاری و تصمیم‌گیری به‌موقع وابسته بود.
اهمیت «موج‌ها و کوسه‌های خلیج‌فارس» در انتخاب موضوع آن است. بخش بزرگی از روایت‌های عمومی جنگ ایران و عراق به جبهه‌های زمینی اختصاص دارد، در حالی که جنگ در دریا نیز با حفاظت از منابع نفتی، امنیت کشتیرانی و حضور قدرت‌های خارجی گره خورده بود. گودینی با انتخاب این بستر، بخشی از تاریخ جنگ را بررسی می‌کند که برای درک آن باید علاوه‌بر عملیات‌های نظامی، موقعیت جغرافیایی خلیج‌فارس و منافع طرف‌های درگیر را نیز در نظر گرفت.
این کتاب برای علاقه‌مندان به ادبیات دفاع مقدس و تاریخ نظامی ایران، به‌ویژه کسانی که می‌خواهند درباره عملیات‌های دریایی دوران جنگ بیشتر بدانند، قابل توجه است.
در دیباچه کتاب می‌خوانیم:
از مهم‌ترین نیروهای مدافع در سال‌های دفاع مقدس می‌توان به نیروهای دریایی ارتش و سپاه پاسداران اشاره کرد که نقش به سزایی در موفقیت‌ها و دستاوردهای این جنگ تحمیلی داشتند. مقام معظم رهبری نیز در فرمایشات متعدد فرموده‌اند:
نیروی دریایی هم برای نیروهای مسلح و هم برای کشور مایه آبرو و عزت بوده و یاد شهدای این نیرو از جمله شهدای فداکار ناوچه پیکان همواره در تاریخ این کشور ماندگار خواهد بود. (9 آذرماه 1393 در دیدار با فرماندهان نیروی دریایی ارتش)
حضور جوان‌های انقلابی و سپاه پاسداران و نیروی دریایی و تشکیل این نیرو و ورود در عرصه، موجب شد که دریا برای خود آنها ناامن شد. به ناوشان صدمه خورد، به بالگردشان صدمه خورد، به نفتکش‌شان صدمه خورد؛ فهمیدند جمهوری اسلامی آن موجودی نیست که بتوانند با سرنوشت او هر جور می‌خواهند بازی کنند؛ این اقتدار معنوی نظام جمهوری اسلامی است. (15 مهرماه 1394 در دیدار با فرماندهان و کارکنان نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سال‌های دفاع مقدس سرشار از روایت‌هایی است که باید کوشید به هر طریقی حماسه‌ها و رشادت‌ها را برای نسل‌های بعد به یادگار گذاشت. موج‌ها و کوسه‌های خلیج‌فارس روایت دلاوری‌ها و از خودگذشتگی‌های جان‌برکفان نیروی دریایی ارتش، سپاه و شهدای غواص است که توسط نویسنده توانا استاد محمدعلی گودینی به دیده طبع آراسته شده است.
(مؤسسه فرهنگی هنری سیب سرخ نیکان)
امین شهربانی