اثر پروانه‌ای هرمز اروپا در آتش، تورم و خشم
سرویس خارجی-
دامنه اعتراضات به شرایط اسفناک اقتصادی و سیاسی در فرانسه مدتی است به دیگر کشورهای اروپایی سرایت کرده و نیروهای امنیتی با وجود استفاده
از سیاست «مشت آهنین» قادر به مهار مردم نیستند.
در حالی که دولت‌های غربی حامی اصلی تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران در 28 فوریه 2026 (هشتم اسفند 1404) بوده‌اند، پیامدهای گوناگون این جنگ به ویژه پیامد اقتصادی آن با بسته شدن تنگه هرمز و جنگ یمن، اکنون دامن آنها را گرفته است. خیابان‌های فرانسه مدتهاست صحنه اعتراضات گسترده مردمی شده است. این اعتراضات گرچه در ابتدا با محوریت وضعیت نامطلوب مدارس، کمبود معلمان و افزایش هزینه‌های زندگی شکل گرفت، اما به سرعت به عرصه‌ای برای بیان نارضایتی‌های عمیق‌تر از نابرابری اقتصادی، عملکرد دولت و سیاست‌های امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه تبدیل شد. جان مرشایمر، استراتژیست مطرح آمریکایی تاکید دارد استراتژی موفق تهران در مسدودسازی تنگه هرمز پس از تجاوز آمریکا و رژیم اسرائیل باعث شد اکنون اقتصاد کشورهای غربی به شدت تحت فشار قرار بگیرد و این مسئله نارضایتی‌های گسترده را درپی داشته است.
در حقیقت اثر پروانه‌ای استراتژی ایران در تنگه هرمز اکنون به طور گسترده دامن غرب را گرفته است. اثر پروانه‌ای به مفهومی اشاره دارد که تغییرات کوچک در یک بخش از یک سامانه می‌توانند، در شرایط مشخص، پیامدهایی بزرگ و پیش‌‌بینی‌‌ناپذیر در بخش‌های دیگر ایجاد کنند. استفاده از این مفهوم در تحلیل ژئوپلیتیک نشان می‌دهد در یک نظام به هم پیوسته، پیامدهای یک رویداد ممکن است از محدوده جغرافیایی اولیه آن فراتر برود. تنگه استراتژیک هرمز و صد‌البته باب‌المندب نمونه‌ای روشن از چنین پیوندی است. اکنون بازارهای جهانی انرژی، شرکت‌های کشتیرانی، صنایع اروپایی و مصرف‌کنندگان در کشورهای مختلف به طور مستقیم یا غیرمستقیم از امنیت این مسیر تاثیر می‌پذیرند.
920 هزار فرانسوی خشمگین
وزارت کشور فرانسه با اشاره گستردگی اعتراضات، شمار شرکت‌کنندگان در تظاهرات روز شنبه را ۴۱۰ هزار نفر در سراسر کشور از جمله ۱۱۰ هزار نفر در پاریس اعلام کرد. با این حال، کنفدراسیون کار فرانسه، یکی از بزرگ‌ترین اتحادیه‌های کارگری این کشور آمار شرکت‌کنندگان را نزدیک به دو برابر ارقام رسمی برآورد کرده است. طی اعتراضات اخیر صدها هزار نفر از جمله دانش‌آموزان، معلمان،پرستاران، فعالان محیط زیست و نمایندگان اتحادیه‌های کارگری حضور داشتند. این تظاهرات در ساعات پایانی شب با مداخله پلیس و استفاده از گاز اشک‌آور و ماشین‌های آب‌پاش به خشونت کشیده شد. مقام‌های فرانسوی از بازداشت نزدیک به هزار نفر دیگر در سراسر کشور طی تظاهرات روز شنبه خبر دادند که با این حساب شمار کل بازداشتی‌ها از 2000 نفر فراتر رفت. شعارهای معترضان نیز از ابعاد سیاسی این نارضایتی حکایت داشت. در میان جمعیت، شعارهایی علیه ثروت‌اندوزی میلیاردرها، در حمایت از مبارزه با فاشیسم و در مخالفت با دولت مکرون شنیده می‌شد. برخی معترضان نیز خواستار استعفای رئیس‌جمهور فرانسه شدند.
از تنگه هرمز تا سفره اروپایی‌ها
تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های راهبردی اقتصاد جهانی است. بیش از یک پنجم تجارت انرژی جهان و مقادیر مهمی از گاز طبیعی مایع از مسیر این تنگه عبور می‌کند. از این رو، هرگونه اختلال جدی در انتقال انرژی از خلیج‌فارس می‌تواند قیمت نفت و گاز، هزینه حمل و نقل، مخارج تولید و در نهایت قیمت کالاها و خدمات را تحت تاثیر قرار دهد. ایران طی جنگ اخیر برای مقابله با متجاوزان، استراتژی نامتقارنی را در پیش گرفت که در نهایت به کنترل کامل تنگه هرمز و بسته شدن این باریکه منجر شد که بهای انرژی را به شدت افزایش داد. اقتصادهای اروپایی با وجود برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی پیشرفته و تلاش برای تنوع بخشی به منابع انرژی، همچنان از نوسانات بازار جهانی نفت و گاز تاثیر می‌پذیرند و این مسئله تنها به گران‌تر شدن بنزین در جایگاه‌های سوخت محدود نمی‌شود. انرژی یکی از نهاده‌های اساسی تولید است و افزایش هزینه آن می‌تواند به بخش‌های مختلف اقتصاد، از صنایع پتروشیمی و حمل‌ونقل گرفته تا کشاورزی، صنایع غذایی و خدمات سرایت کند. هنگامی که بنگاه‌های اقتصادی با افزایش هزینه‌های تولید مواجه می‌شوند، بخشی از این هزینه‌ها را به مصرف‌کنندگان منتقل می‌کنند و این امر به معنای کاهش قدرت خرید خانوارها و فشار بیشتر بر اقشار کم‌درآمد است.
یکی از ویژگی‌های سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ، تلاش برای انتقال هزینه‌های استراتژیک به رقیب و کاهش هزینه‌های تحمیل‌شده بر خود است. با این حال، تجربه جنگ با ایران نشان داد این محاسبه همیشه مطابق انتظار پیش نمی‌رود. دولت‌های غربی در سال‌های گذشته از تحریم‌ها، فشارهای دیپلماتیک و اقدامات نظامی علیه ایران حمایت کرده‌اند. کشورهای اروپایی که از حامیان اصلی تحریم‌های آمریکا علیه ایران و مدافع جنایات صهیونیست‌ها بودند، اکنون گرفتار تبعات بسته شدن تنگه هرمز و خشم عمومی شهروندانشان به دلیل افزایش تورم هستند.
خیابان‌های پاریس؛ زنگ خطر برای دولت‌های اروپایی
اعتراضات اخیر فرانسه، در کنار نارضایتی‌های اقتصادی و اجتماعی در دیگر کشورهای اروپایی، بار دیگر شکاف میان وعده‌های سیاسی دولت‌ها و مطالبات روزمره بخش‌هایی از جامعه را آشکار کرده است. اکنون علاوه‌بر فرانسه، کشورهای دیگری از جمله ایتالیا، اسپانیا، پرتغال، بلژیک و آلبانی نیز شاهد تظاهرات گسترده با محوریت مشکلات اقتصادی، بحران مسکن، وضعیت خدمات عمومی و اعتراض به سیاست‌های دولت‌ها هستند.
تنها در ایتالیا، در جریان اعتراضات روز شنبه هزاران نفر در شهرهایی همچون رم، میلان، تورین، ناپل، بولونیا و فلورانس به خیابان‌ها آمدند. مقامات ایتالیایی از بازداشت ۳۷۱ نفر طی اعتراضات اخیر خبر داد. معترضان
علاوه بر افزایش هزینه‌های زندگی، به سیاست‌های دولت جورجیا ملونی، افزایش مخارج نظامی و مشارکت ایتالیا در منازعات خارجی اعتراض داشتند. در برخی شهرها نیز درگیری‌هایی میان معترضان و نیروهای امنیتی رخ داد. در اسپانیا، بحران مسکن و گرانی سوخت به یکی از کانون‌های اصلی اعتراضات تبدیل شده است. در مادرید و برخی شهرهای دیگر معترضان با برپایی چادر و تجمع در فضاهای عمومی، خواستار مهار افزایش اجاره‌بها و فراهم شدن امکان دسترسی شهروندان به مسکن مناسب شده‌اند. همزمان اعتراضات معلمان اسپانیایی نیز با مطالباتی همچون افزایش دستمزدها و کاهش تراکم کلاس‌های درس ادامه دارد. در پرتغال نیز هزاران نفر در تجمعات اخیر خواستار افزایش دستمزدها و مستمری‌ها و اتخاذ
سیاست‌هایی برای مقابله با گرانی و بحران مسکن شده‌اند.
در آلبانی نیز اعتراضات علیه فساد و عملکرد دولت با مشارکت دانشجویان و دیگر گروه‌های اجتماعی همراه شده است. در بلژیک، دانش‌آموزان و دانشجویان نسبت به وضعیت نظام آموزشی اعتراض کرده‌اند. گزارش‌های منتشر شده نشان می‌دهد که اگرچه مطالبات معترضان در کشورهای مختلف یکسان نیست، افزایش هزینه‌های زندگی، گرانی سوخت، دشواری تامین مسکن، نگرانی درباره آینده شغلی جوانان و نارضایتی از عملکرد دولت‌ها از مهم‌ترین زمینه‌های مشترک این اعتراضات به شمار می‌روند.
شکست سیاست فشار بر ایران و هزینه‌های راهبردی غرب
اندیشمندان برجسته رئالیست همواره بر توجه به محدودیت قدرت نظامی و تبدیل برتری تسلیحاتی به پیروزی سیاسی تاکید دارند. جمهوری اسلامی ایران با اتکا به‌موقعیت ژئوپلیتیکی، ظرفیت‌های دفاعی و ابزارهای بازدارندگی خود توانست هزینه‌های ماجراجویی نظامی متجاوزان را افزایش داده و محاسبات طرف مقابل را با چالش مواجه کند. در حالی که هدف واشنگتن و تل‌آویو از جنگ تحمیل اراده سیاسی خود به ایران و تضعیف توان راهبردی جمهوری اسلامی بود، استراتژی موفق تهران در کنترل تنگه هرمز علاوه‌بر متجاوزان، حامیان اروپایی آنها را نیز اکنون با مشکلات جدی مواجه ساخته است. با افزایش هزینه انرژی و تشدید اختلال در عرضه جهانی نفت، فشار بیشتری بر خانوارها و صنایع اروپایی وارد شده و این مسئله در کنار بحران مسکن، نابرابری و نارضایتی از خدمات عمومی، ظرفیت تشدید اعتراضات را در اروپا به همراه داشته است. جمهوری اسلامی ایران با استراتژی هوشمندانه خود توانست مانع تحقق اهداف اصلی طرف مقابل شود و در عین حال هزینه‌های راهبردی جنگ را برای آمریکا و متحدانش افزایش دهد. کشورهای اروپایی که در اعمال تحریم‌ها علیه ایران برای آمریکا خوش‌رقصی می‌کردند، اکنون خود شاهد تبعات مخرب این جنگ هستند.