فلسفه‌نگاه
شبهه: چگونه دیدن زنان بی‌حجاب در فیلم‌های خارجی اشکال ندارد، ولی دیدن زنان بی‌حجاب در خیابان‌های ایران مشکل دارد؟
پاسخ: حجاب زن یا نگاه مرد به زن، از جمله موضوعاتی است که در چند سال اخیر، سؤالات و شبهات فراوانی را به خود اختصاص داده است. یکی از سؤالات از این قرار است که اگر دیدن زنان بی‌حجاب در خیابان‌های کشور مشکل‌ساز است، چرا تلویزیون هر شب زنان بی‌حجاب را در قالب فیلم‌ها و سریال‌های خارجی به مردم نشان می‌دهد؟ چطور ممکن است یکی مشکل‌زا و دیگری فاقد اشکال باشد؟ در ادامه به این پرسش بیشتر خواهیم پرداخت:
حرمت نگاه با لذت به نامحرم
اسلام به مردان و زنان دستور داده است که عفت پیشه کرده و چشم خود را از دیدن برخی چیزها محافظت کنند: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ»؛ به مؤمنان بگو چشم‌های خود را (از نگاه به نامحرمان) فروگیرند و عفاف خود را حفظ کنند. (۱) بر این اساس و نیز ادله متعددی که در قرآن و روایات وجود دارد، فقهای مسلمان حکم به وجوب پوشش و حجاب کرده‌اند و هر نگاهی که همراه با لذت جنسی نامشروع باشد را حرام اعلام کرده‌اند. در حرمت این‌گونه نگاه، تفاوتی میان نگاه به زنی که به‌صورت حضوری در خیابان یا مکان دیگر می‌بینیم و نیز زنی که در فلان فیلم سینمایی می‌بینیم، نیست؛ یعنی همان‌طور که نگاه به زن بی‌حجاب در خیابان‌ها حرام و دارای مشکل است، نگاه کردن همراه لذت به زنی که در فیلم‌های خارجی ایفای نقش می‌کند نیز دارای اشکال و حرام است. (۲)
نگاه بدون لذت به زنان غیرمسلمان
در نگاه بدون لذت هم بر اساس حکم فقیهان باید میان نگاه حضوری و مستقیم و نگاه تصویری و غیرمستقیم، فرق گذاشت. همچنین در احکام نگاه به نامحرم، فقیهان به فرهنگ و پوشش هر منطقه نیز توجه کرده و میان موضعی که عادتاً در یک منطقه زنان آن را می‌پوشانند و غیر آن تفاوت قائل شده‌اند؛ یعنی چون در بعضی از کشورها، به‌خصوص کشورهای غربی، عادتاً زنان سر خود را نمی‌پوشانند، از این رو در نگاه کردن به آن‌ها یا به‌صورت مستقیم و یا به‌صورت تصویری، با کشورهای مسلمان که معمولاً زنان حجاب دارند و تقریباً تمام نقاط بدن خود را می‌پوشانند، تفاوت قائل هستند.
بر این اساس، نگاه بدون لذت جنسی به مواضعی از زنان غیرمسلمان که عادتاً و غالباً آن را نمی‌پوشانند، جایز و بدون اشکال است، حال چه به‌صورت مستقیم باشد، چه در فیلم‌ها و به‌صورت غیرمستقیم. باز تأکید می‌شود نگاه باید بدون لذت جنسی باشد، ولی در صورت لذت بردن، حتماً حرام خواهد بود.
بدن زن مسلمان حرمت دارد
نکته‌ای که توجه به آن الزامی است، اینکه حرمت نگاه به زنان مسلمان، به سبب احترامی است که اسلام برای بدن زنان مسلمان قائل شده است. زن مسلمان هم خودش باید به حجاب شرعی اهتمام بورزد و هم مرد مسلمان باید این حجاب شرعی را محترم بشمارد؛ یعنی بدن زن مسلمان احترام دارد و هم او خودش باید این حرمت را حفظ کند و مانع از نگاه دیگران به این بدن بشود و هم مرد مسلمان باید حرمت بدن زن مسلمان را حفظ کند و به آن نگاه نکند؛ اما زن غیرمسلمان چون خودش حرمت بدن خودش را حفظ نمی‌کند و این حدود شرعی را مراعات نمی‌کند، مرد مسلمان نیز فقط به همان اندازه‌ای باید حرمت بدن او را حفظ کند که خود آن زن غیرمسلمان حفظ می‌کند. از این رو، نگاه به زن غیرمسلمان نیز تابع حدود خاصی است و اگر زن غیرمسلمانی فقط مو و گردن خود را نمی‌پوشاند و سایر نقاط بدن خود را می‌پوشاند، بر مرد مسلمان لازم است حرمت بدن زن غیرمسلمان را نیز حفظ کرده و به‌غیر از مو و گردن او نگاه نیندازد. (که البته این نگاه نیز باید بدون لذت باشد) (۳) همان‌طور که گفته شد، اگر نگاه مرد به زن (مسلمان و غیرمسلمان) همراه با لذت باشد، در همه صورت، حرام است و مرد حق ندارد چنین نگاهی به زنان داشته باشد.
کوتاه‌سخن اینکه، خداوند بدن زن را محترم دانسته و بر این اساس، از سویی، حجاب را بر او لازم کرده و از سوی دیگر، حفظ نگاه را نیز بر مردان لازم شمرده است. نگاه کردن به زن بی‌حجاب در خیابان‌های ایران به جهت اینکه اکثریت زنان، مسلمان هستند و پوشش خود را رعایت می‌کنند، مشروع نیست، اما در کشورهای دیگر که زنان معمولاً پوشش سر ندارند، نگاه کردن به این مواضع مشروط بر اینکه بدون لذت باشد، بدون اشکال است.
سیدرضا قائمی
پی‌نوشت‌ها:
1. سوره نور، آیه ۳۰.
2. حسینی، سید مجتبی، رساله دانشجویی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۰ ش، احکام نگاه، ص. ۲۳۳.
3. همان. برای مطالعه بیشتر ر.ک: آیت‌الله خامنه‌ای، سید علی، احکام پوشش و نگاه کردن، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، مورخ ۱۴/۰۷/۱۳۹۳، لینک:
https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=27847