لیگ ملت‌ها به جای انتخابی جام‌جهانی فوتبال؟ قرار گرفتن 47 تیم در 3 سطح
کنفدراسیون فوتبال آسیا در آستانه یک تغییر بزرگ در ساختار مسابقات ملی قاره است؛ طرحی که در صورت تصویب، لیگ ملت‌های آسیا را به یکی از مهم‌ترین رقابت‌های ملی تبدیل کرده و مسیر صعود به جام‌جهانی و جام ملت‌های آسیا را نیز با این مسابقات گره خواهد زد.
براساس طرح پیشنهادی AFC، لیگ ملت‌های آسیا از سال ۲۰۳۰ و هر دوسال یک‌بار برگزار خواهد شد. ۴۷ تیم عضو کنفدراسیون در سه سطح تقسیم می‌شوند؛ ۱۸ تیم در سطح اول، ۱۸ تیم در سطح دوم و ۱۱ تیم در سطح سوم.
در دوره‌هایی که مسابقات با انتخابی جام‌جهانی هم‌زمان شود، تیم‌های سطح اول ۱۲ بازی رفت‌وبرگشت برگزار خواهند کرد. نکته مهم اینجاست که در فرمول پیشنهادی، ۶ تیم برتر سطح اول مستقیماً راهی جام‌جهانی می‌شوند؛ موضوعی که عملاً لیگ ملت‌ها را از یک رقابت جدید به بخشی از مسیر اصلی جام‌جهانی تبدیل می‌کند.
تیم‌های رده‌های هشتم تا دهم نیز شانس ادامه رقابت برای صعود خواهند داشت و در مرحله پلی‌آف برای کسب سهمیه جام‌جهانی رقابت می‌کنند.
جام ملت‌های آسیا هم درگیر تغییر می‌شود
AFC برای دوره‌هایی که مسابقات با انتخابی جام ملت‌های آسیا هم‌زمان است نیز فرمول جداگانه‌ای در نظر گرفته است. تیم‌های سطح اول در این دوره ۶ مسابقه انجام می‌دهند و تمام تیم‌های سطح اول به همراه ۶ تیم برتر سطح دوم، سهمیه حضور در جام ملت‌های آسیا را به دست می‌آورند.
در همین چارچوب، زمان برگزاری جام ملت‌های آسیا نیز از سال ۲۰۳۱ به ۲۰۳۲ منتقل خواهد شد.
لیگ ملت‌ها فقط یک تورنمنت نیست
اهمیت طرح جدید تنها به نحوه صعود به جام‌جهانی و جام ملت‌ها محدود نمی‌شود. در پایان هر دوره لیگ ملت‌ها، هشت تیم برتر سطح اول وارد مرحله حذفی می‌شوند؛ یک‌چهارم نهایی به صورت رفت‌وبرگشت برگزار خواهد شد و نیمه‌نهایی و فینال به شکل متمرکز انجام می‌شود.
همچنین صعود و سقوط میان سه سطح، هر دوسال یک‌بار در نظر گرفته شده است؛ به این معنا که جایگاه تیم‌ها در ساختار فوتبال ملی آسیا ثابت نخواهد بود و نتایج هر دوره می‌تواند سرنوشت آنها را برای دوره بعد تغییر دهد.
پایان تقسیم شرق و غرب؟
یکی دیگر از نکات قابل توجه طرح AFC، کنار گذاشتن تقسیم‌بندی سنتی شرق و غرب آسیاست. کنفدراسیون فوتبال آسیا معتقد است تفاوت تعداد تیم‌ها و سطح کیفی فوتبال در دو منطقه، ادامه این تقسیم‌بندی را با مشکلاتی روبه‌رو می‌کند.
در صورت اجرای طرح جدید، تیم‌های شرق و غرب آسیا در یک ساختار واحد قرار خواهند گرفت و رقابت‌ها بر اساس سطح کیفی و نتایج تیم‌ها شکل می‌گیرد.
آزمایش بزرگ در ۲۰۲۸
AFC برای آنکه اجرای این طرح یکباره و بدون آزمون نباشد، برگزاری یک دوره آزمایشی در فصل ۲۰۲۸-۲۰۲۹ را پیشنهاد کرده است. در این دوره، فرمول فعلی انتخابی جام‌جهانی حفظ می‌شود؛ سه گروه شش‌تیمی تشکیل خواهد شد و دو تیم نخست هر گروه مستقیماً به جام‌جهانی ۲۰۳۰ صعود می‌کنند.
چهار تیم بعدی نیز راهی پلی‌آف می‌شوند تا دو سهمیه مستقیم دیگر و یک سهمیه پلی‌آف بین‌قاره‌ای مشخص شود.
نکته مهم اینکه نتایج این دوره آزمایشی می‌تواند مبنای سطح‌بندی و سیدبندی نخستین دوره رسمی لیگ ملت‌های آسیا قرار گیرد و حتی جایگزین رده‌بندی فیفا در این زمینه شود.
برای فوتبال ایران؛ فرصت یا چالش؟
اجرای چنین طرحی برای فوتبال ایران نیز اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت. ایران در صورت قرار گرفتن در سطح اول، با تیم‌های قدرتمند قاره رقابت‌های بیشتری خواهد داشت و مسیر حضور در جام‌جهانی نیز تا حد زیادی به عملکرد مستمر در لیگ ملت‌ها وابسته می‌شود.
از سوی دیگر، چنین ساختاری نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، آماده‌سازی مناسب تیم ملی، مدیریت تقویم مسابقات و حفظ ثبات فنی خواهد بود. در این فرمول، دیگر چند مسابقه انتخابی مقطعی تعیین‌کننده نیست؛ بلکه عملکرد یک تیم در یک چرخه دوساله می‌تواند جایگاه آن را در فوتبال آسیا مشخص کند.
فوتبال آسیا در آستانه یک تغییر بزرگ
طرح پیشنهادی AFC هنوز به مرحله تصویب نهایی نرسیده، اما اگر اجرایی شود، یکی از بزرگ‌ترین تغییرات ساختاری فوتبال ملی آسیا در سال‌های اخیر رقم خواهد خورد. لیگ ملت‌ها دیگر صرفاً یک رقابت جدید در تقویم فوتبال نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند به محور اصلی رقابت‌های ملی آسیا و مسیر صعود به جام‌جهانی و جام ملت‌ها تبدیل شود.
برای فوتبال ایران نیز پیام این تغییر روشن است: در ساختار جدید، جایگاه تیم‌ها نه با نام و سابقه، بلکه با نتیجه، ثبات و برنامه‌ریزی مستمر حفظ خواهد شد.