«پُر زرق و برق اما بینتیجه»؛ واکنش رویترز به دیدار رهبران چین و آمریکا
سرویس خارجی-
استقبال پرتشریفات و مجلل کاخ سفید از رئیسجمهور چین، بیش از آن که گامی رو به جلو در روابط واشنگتن و پکن باشد، به نمایشی عریان از محدودیتهای دونالد ترامپ در صحنه جهانی تبدیل شد؛ نشستی که به نوشته رویترز، در سایه بحرانهای داخلی آمریکا و خونسردی آهنین پکن، بدون هیچ دستاورد ملموسی به پایان رسید.
روابط آمریکا و جمهوری خلق چین در نیمقرن گذشته همواره آونگی میان رویارویی ایدئولوژیک و تعامل عملگرایانه بوده است. پس از دههها خصومت در دوران جنگ سرد، سفر تاریخی ریچارد نیکسون به پکن در سال ۱۹۷۲ و در پی آن «بیانیه مشترک ۱۹۷۹»، نقطه عطف بنیادینی را رقم زد که طی آن واشنگتن با پذیرش اصل «چین واحد»، روابط رسمی دیپلماتیک با پکن را آغاز و پیوندهای خود با تایپه را به روابط غیررسمی تقلیل داد. در دهههای بعد، الحاق چین به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۰۱، اقتصاد دو کشور را به یکدیگر تنید؛ دورانی که در آن بازارهای آمریکا با کالاهای ارزان چینی تغذیه میشد و واشنگتن امید داشت ادغام اقتصادی، پکن را به سویی که میخواهد سوق دهد.
با این حال، خیزش برقآسای اقتصادی و نظامی چین و ظهور شی جینپینگ با دکترین «رؤیای چینی»، محاسبات کاخ سفید را دگرگون کرد و دوران خوشبینی استراتژیک به پایان رسید. از دوران نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ با آغاز «جنگ تجاری» و اعمال تعرفههای سنگین در سال ۲۰۱۸، ماهیت این رابطه از یک «همکاری رقابتآمیز» به یک «جنگ سرد نو» و رقابت تمامعیار در حوزههای ژئوپلیتیک، فناوریهای پیشرفته (بهویژه نیمه هادیها و هوش مصنوعی) و امنیت دریای جنوبی چین تبدیل شد. امروز، تقابل میان هژمونی سنتی آمریکا و قدرت نوظهور چین پیرامون خطوط قرمزی مانند استقلال تایوان، نشان میدهد که هرگونه توافق موقت یا استقبال تشریفاتی، صرفاً سرپوشی شکننده بر گسلهای عمیق و آشتیناپذیر دو ابرقدرت جهانی است.
نمایشی مجلل اما بدون دستاورد
خبرگزاری رویترز در گزارشی با اشاره به استقبال مجلل و پرتشریفات دونالد ترامپ از شی جینپینگ، رئیسجمهور چین در کاخ سفید، تأکید کرد که این دیدار بیش از آن که دستاوردی ملموس و استراتژیک به همراه داشته باشد، نمایشی تشریفاتی بود و محدودیتهای واقعی قدرت ترامپ را در برابر همتای چینیاش آشکار ساخت. با وجود تلاش واشنگتن برای برجستهسازی توافقات جزئی مانند تمدید دوماهه آتشبس تجاری و همکاریهای نمایشی در حوزه هوش مصنوعی، تحلیلگران بر این باورند که هیچ پیشرفت چشمگیری در حل اختلافات ساختاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان حاصل نشده است.
سایه سنگین تایوان و اهرمهای فشار پکن
یکی از محورهای اصلی و چالشبرانگیز این نشست، پرونده حساس تایوان بود که در جریان آن شی جینپینگ با صراحت خواستار توقف فروش تسلیحات آمریکایی به این جزیره شد و بر لزوم پایبندی واشنگتن به اصل «چین واحد» تأکید کرد. در همین حال، تعلیق بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری به تایوان از سوی ترامپ که خودش آن را «برگ برنده در مذاکرات» نامیده بود، از سوی ناظران سیاسی به عنوان نشانهای از انعطاف پکن و رویکرد احتیاطآمیز واشنگتن تعبیر شد؛ رویکردی که لابیهای سیاسی آن را گامی در جهت تعیین خطوط قرمز جدید توسط چین ارزیابی میکنند.
بحرانهای داخلی ترامپ و ضعف موقعیت
تحرکات دیپلماتیک اخیر ترامپ در حالی انجام گرفت که او در داخل و خارج با بحرانهای عمیقی دستوپنجه نرم میکند؛ از جمله پیامدهای اقتصادی درگیری با ایران که با افزایش قیمت انرژی، محبوبیت او را به شدت کاهش داده است. در این میان، مقایسه موقعیت دو رهبر نشان داد که شی جینپینگ با اتکا به ثبات اقتصادی و رشد تجارت جهانی کشورش، از موضع قدرت بالاتری برخوردار است، در حالی که ترامپ در چالش با پکن و متحدان سنتی خود، نتوانست امتیاز معناداری در زمینههای تجارت، امنیت یا حقوق بشر کسب کند.
خط قرمزهای پکن پیش از نشست
در آستانه این دیدار سرنوشتساز نیز جیانگ پین، سخنگوی وزارت دفاع چین، طی موضعگیری رسمی از واشنگتن خواست تا در موضوع فروش تسلیحات به تایوان «بسیار محتاط» عمل کند و ضمن تأکید بر لزوم پایداری روابط نظامی دو کشور، پرونده تایوان را خط قرمز اصلی و مهمترین چالش در مناسبات پکن و واشنگتن دانست تا به روشنی یادآور شود حفظ ثبات در تنگه تایوان، نیازمند احترام واقعی به منافع حیاتی چین است.
نمایش قدرتِ پوشالی و خونسردی آهنین شی
مراسم استقبال رسمی از رئیسجمهور چین در فرودگاه، زمانی با طعنه و سوژه کاربران شبکههای اجتماعی مواجه شد که طنینِ کرکننده پرواز جنگندههای آمریکایی همزمان با نواخته شدن سرود ملی، تلاشی نمایشی برای تحت تأثیر قرار دادن میهمان چینی به نظر رسید، تلاشی که با بیتفاوتی و خونسردی مطلق شی جینپینگ روبهرو شد و ترامپ را در وضعیتی معذب و هراسان قرار داد تا کاربران فضای مجازی با طعنه به این «کلک شکستخورده»، آن را بازتابی از دستپاچگی سیاستمداری بدانند که تلاش میکند با قدرتنمایی صوتی، کمبودهای استراتژیک خود را پنهان کند.