تکنرخی کردن ارز شکست خورده است
کارشناس اقتصادی گفت: در شرایط پرتلاطم اقتصادی، ارز هرگز تکنرخی نخواهد شد و امروز نیز شاهد آن هستیم که ارز تکنرخی نشده است.
مرتضی افقه در گفتوگو با ایلنا درباره آثار تصمیم دولت در سال گذشته مبنی بر حفظ ارز ترجیحی و ادعای مطرحشده درباره اینکه به دلیل عدم بازگشت درآمدهای نفتی از سوی تراستیها و کاهش ذخایر ارزی، دولت ناچار به حذف ارز ترجیحی شده است، اظهار داشت: برخی مسئولان پس از اتخاذ تصمیمات اقتصادی و مشاهده تبعات منفی آن، تلاش میکنند با ارائه توجیهاتی از تصمیم خود دفاع کنند و حتی مطرح میکنند که اگر این اقدامات انجام نمیشد، کشور با قحطی مواجه میشد.
وی افزود: زمانی که دولت قصد داشت نرخ ارز را افزایش دهد؛ یکی از استدلالهای مطرحشده این بود که چرا باید رانت ناشی از ارز ترجیحی در اختیار واردکننده قرار گیرد. من همان زمان نیز در مصاحبههای متعدد اعلام کردم که با افزایش نرخ ارز، در واقع رانت از واردکننده به صادرکننده منتقل میشود.
ارز با جهش قیمت هم بازنگشت
کارشناس اقتصادی ادامه داد: استدلال مسئولان این بود که اگر نرخ ارز افزایش پیدا کند، صادرکننده انگیزه بیشتری برای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات خود خواهد داشت چراکه دریافت ارز با نرخ بالاتر برای او صرفه اقتصادی بیشتری دارد. من همان زمان تأکید کردم که قیمت ارز تنها یکی از عوامل مؤثر بر بازگشت ارز صادراتی است و شرایط اقتصادی و سیاسی کشور نیز نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد.
افقه افزود: اگر در کشور شرایط نااطمینانی اقتصادی افزایش پیدا کند؛ صادرکننده لزوماً ارز خود را به کشور بازنمیگرداند و اتفاقی که درباره تراستیها رخ داد؛ نمونهای از همین وضعیت است.
وی با اشاره به پیشبینیهای مطرحشده درباره تکنرخی شدن ارز اظهار داشت: بسیاری از پیشبینیهایی که درباره آثار افزایش نرخ ارز و تکنرخی کردن آن مطرح شد، محقق نشد. من همان زمان نیز گفتم که در شرایط پرتلاطم اقتصادی، ارز هرگز تکنرخی نخواهد شد و امروز نیز شاهد آن هستیم که ارز تکنرخی نشده است.
کاهش شدید قدرت خرید مردم
کارشناس اقتصادی افزود: همین چند روز پیش نیز از وزیر اقتصاد درباره افزایش مجدد فاصله میان نرخهای ارز سؤال شد. اگر قرار باشد دوباره نرخ ارز دولتی به نرخ بازار آزاد نزدیک شود، نتیجه آن چیزی جز تحمیل فشار و فلاکت بیشتر بر مردم نخواهد بود.
افقه با رد این استدلال که افزایش نرخ ارز مانع بروز قحطی شده است، گفت: اینکه گفته میشود اگر این اقدامات انجام نمیشد قحطی اتفاق میافتاد، استدلال درستی نیست. باید توجه داشت که وقتی قیمت ارز افزایش پیدا میکند، قدرت خرید مردم کاهش مییابد و تقاضای آنها برای خرید کالا نیز بهشدت پایین میآید. در نتیجه کمبود یا قحطی در بازار مشاهده نمیشود اما به این معنا نیست که وضعیت اقتصادی مطلوب شده است. بنابراین نمیتوان صرف نبود قحطی در بازار، سیاست افزایش نرخ ارز را موفق دانست.
اعتیاد اقتصاد ایران به دلار نفتی
کارشناس اقتصادی در پاسخ به این پرسش که چرا اقتصاد روسیه با وجود تحریمها مانند اقتصاد ایران متأثر نشده و آسیب ندیده و با مسئله تراستیهای ارزهای صادراتی مواجه نشده است، اظهار داشت: باید توجه داشت که اقتصاد ایران بهشدت به روابط خارجی وابسته است؛ چراکه نفت در تعیین متغیرهای اقتصادی کشور نقشی محوری، اساسی و ریشهای دارد.
افقه افزود: اقتصاد ایران برای تأمین ارز مورد نیاز خود به فروش نفت نیاز دارد و بخشی از ارز حاصل از فروش نفت برای واردات مواد اولیه و کالاهای سرمایهای مورد نیاز بخش تولید مصرف میشود و بخش دیگری نیز برای تأمین کالاهای مصرفی مورد نیاز کشور که امکان تولید آنها در داخل وجود ندارد، اختصاص پیدا میکند.
او ادامه داد: به همین دلیل، من اصطلاح «وابسته» را درباره اقتصاد ایران به کار نمیبرم و معتقدم اقتصاد کشور به فروش نفت «معتاد» شده است؛ چراکه فروش نفت نیز تنها در چارچوب روابط سیاسی با جهان خارج معنا پیدا میکند.