فرهنگ؛ شاخص اصلی ارزیابی انقلاب اسلامی
علامه محمدتقی مصباح یزدی
4. ملاك پیشرفت در انقلاب اسلامی
از آنجا كه مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی، فرهنگی بوده است، برای بررسی پیشرفت انقلاب اسلامی باید بیش از هر چیز عوامل فرهنگی و فكری را مورد توجه قرار داد. بنابراین برای بررسی و ارزیابی میزان رشد انقلاب اسلامی، نمیتوان صرفاً به گسترش فعالیتهای اقتصادی استناد كرد. صنعت بسیاری از نقاط جهان پیشرفت كرده است؛ لیكن این امر ارتباطی با مسلمان بودن یا نبودن آنها نداشته است، بلكه شرایط و انگیزههای خاصی باعث این رشد شده است. در كشور ما نیز اگر در صنعت، پیشرفتی مشاهده شود، نمیتوان آن را صد درصد به پای انقلاب گذاشت. عكس این مطلب نیز صادق است و مشكلات اقتصادی را نباید به گردن انقلاب انداخت، زیرا بسیاری از كشورهای غیر مسلمان نیز به این آفتها مبتلا شدهاند.
بنابراین، در صورتیكه آمار نشان از آن داشته باشد كه درصدِ افكار متمایل به اسلام افزایش یافته است، میتوان ادعا كرد كه انقلاب پیشرفت كرده است، وگرنه نمیتوان چنین ادعایی را داشت. البته تنها از بُعد كمیت نباید به قضاوت نشست، بلكه باید به كیفیت نیز نظر كرد، زیرا در مورد ارزیابی افزایش یا كاهش پایبندی افراد نسبت به زمان اول انقلاب، به آسانی نمیتوان از روشهای آماری بهره گرفت، بلكه نیاز به فرمولهای پیچیدهای است كه تحلیل كیفی را نیز در بر داشته باشد. البته گاهی اسلامی بودن انقلاب، زمینه را برای رشد انسانها فراهم میسازد و آنان را وامیدارد تا تواناییهای خود را بروز دهند؛ به عنوان نمونه، میتوان ادعا كرد كه اسلامی بودن انقلاب، زمینه رشد جوانان را فراهم كرده است.
برای اثبات این مدعی، باید با روش علمی ثابت كرد كه اسلامی بودن انقلاب باعث شده است تا جوانان این مرز و بوم، به جای عشرتكدهها به سمت آزمایشگاهها و به جای مراكز فساد به سمت كتابخانهها روی آوردند. در صورت اثبات چنین مطلبی میتوان این ادعا را پذیرفت كه رشد جوانان در این زمینه، یكی از ثمرات انقلاب است.
5. کارآمدی نظام جمهوری اسلامی در آینه آمار
هرچند که مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی، دستاوردهایی فرهنگی بوده است، لیکن عملکرد سالهای پیشین نظام جمهوری اسلامی حاکی از آن است که در حوزههای دیگر نیز موفقیتهای چشمگیری برای ملت ایران به دست آمده است که در اینجا به برخی از آن موارد اشاره میشود:
1. هر چند که تولید و توزیع مواد مخدر در کشور همسایه ایران، افغانستان، از رقم بالایی برخوردار است و این امر جوانان ایران را به شدت تهدید کرده و میکند، لیکن به قدری در این جهت نظام جمهوری اسلامی از خود حساسیت نشان داد که در سال 1382 از سوی سازمان بینالمللی مبارزه با مواد مخدر به عنوان موفقترین کشور در امر مبارزه با مواد مخدر معرفی گردید.
این در حالی است که در زمان رژیم پهلوی، شاه و بستگان او نقش مهمی در معاملات مواد مخدر ایفا میکردند.
2. نظام جمهوری اسلامی ایران، علیرغم توطئههای همیشگی قدرتهای بزرگ جهان از طریق تحریم اقتصادی، به راه انداختن جنگ عراق علیه ایران، کودتا و اموری از این قبیل، در عرصههای مختلف کارآمدی خود را نشان داده است. به عنوان نمونه، رشد تولید ناخالص داخلی، در سال 1368 برابر با 6/9514 میلیارد ریال بوده است که در سال 1375، به 14649 میلیارد ریال (یعنی 4/6 درصد رشد متوسط سالانه) افزایش یافت.
3. در بخش کشاورزی، از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، شاهد رشد ارزش افزوده بخش کشاورزی بودهایم، بهطوری که ارزش افزوده این بخش از 2746 میلیارد ریال در سال 1368 به 9/3822 میلیارد ریال در سال 1375 رسیده است که از متوسط رشد سالانهای معادل 84/4 درصد برخوردار است. این رشد در سالهای 78، 79 و 80 نیز به ترتیب، 54/13، 56/12 و 09/12 درصد بوده است.
در زمینه دستاوردهای بخش کشاورزی باید خاطرنشان سازیم که در حیطۀ کشاورزی و دامداری، بنا بر آمار رسمی دولت در سال 1356، دولت فقط توان تأمین مواد غذایی مردم خود را برای 33 روز در سال داشت و ناچار بود تا باقی مواد غذایی را از خارج وارد کند؛ ولی هم اینک کشورمان، به رغم رشد سریع جمعیت، به مرز خودکفایی رسیده است؛ به گونهای که با توجه به اینکه تولید گندم در سال 1356، 1/5 میلیون تن بوده و کشورمان سالها از بزرگترین واردکنندگان گندم در دنیا محسوب میگردد، در سال 1383، با تولید بیش از 14 میلیون تن، توانست در تولید این محصول استراتژیک به خودکفایی دست یابد.1
4. بر اساس سرشماریهای عمومی در سالهای 1355، 1365، و 1370 از افراد 6 ساله و بیشتر، نسبت با سوادان به ترتیب 47/47، 78/61 و 06/74 درصد بوده است. در سال 1382 نیز این نسبت به 85 درصد رسیده است.
5. در بخش آموزش عالی نیز شاهد رشد چشمگیری بودهایم، به طوری که تعداد دانشجویان، که در سال تحصیلی 1357-1356 فقط 160000 نفر بوده است، در سال 1374-1373 به 478450 نفر رسیده است. البته این آمار بدون توجه به آمار دانشجویان داشنگاه آزاد اسلامی است که با احتساب دانشجویان این دانشگاه، هماینک حدود 2 میلیون دانشجو در کشور وجود دارد.
بر این اساس، تعداد طرحهای تحقیقاتی و نیز شمار محققان کشور، سال به سال رشد فزایندهای داشته است و تدوین مقالات در نشریات معتبر داخلی و خارجی نیز به شدت رو به افزونی بوده است.
6. رشد دانشجویان تنها رشدی کمی نبوده است، بلکه از جهت کیفی نیز موفقیتهای بیشماری نصیب دانشجویان در المپیادها و سایر عرصههای رقابتی شده است، به طوری که در بسیاری از رقابتها دانشجویان ایرانی از دانشجویان کشورهای صنعتی نیز پیشی گرفتهاند.
7. در این میان نباید از تأسیس مراکزی غفلت ورزید که برای گسترش تفکر شیعی و اسلامی، طلاب و دانشجویان خارجی را زیر پوشش خود گرفتهاند.
8. در بخش عمران و سازندگی نیز کشورمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی جهش بزرگی را نشان میدهد؛ به طوری که هم اینک 95 درصد روستاهای کشور از نعمت برق برخوردارند. در این حوزه، نکته قابل توجه آنکه کشورمان در مراحل احداث شبکه انتقال و توزیع برق به خودکفایی رسیده است و علاوه بر تأمین نیازمندیهای داخلی، دانش فنی و محصولات تولیدی شرکتهای ایرانی به بسیاری از کشورهای جهان و حتی کشورهای اروپایی صادر میشود. در زمینه گازرسانی نیز هم اینک 38 میلیون نفر از جمعیت کشور تحت پوشش شبکه گازرسانی قرار گرفتهاند و مردم بیش از 400 شهر و 750 روستا از نعمت گاز طبیعی برخوردار گردیدهاند. ظرفیت روزانه پالایشگاهی گاز طبیعی کشور نیز از
23 میلیون متر مکعب در سالهای پیش از انقلاب، به 132 میلیون متر مکعب در سال 1374 رسیده است. در بخش سدسازی نیز قابل توجه است که تعداد سدهای در حال بهرهبرداری در طول دوران پیش از پیروزی انقلاب فقط 13 سد بود که این میزان در پایان سال 1381 به 126 سد رسید. در بخش آب و فاضلاب نیز از مجموع جمعیت شهری کشور در سال 1357، 6/74 درصد تحت پوشش آب آشامیدنی سالم قرار داشتند که این رقم در پایان سال 1381 به 7/97 درصد رسید. در مورد شبکه فاضلاب نیز در سال 1357، تنها 8.5 درصد از جمعیت شهری زیر پوشش قرار داشتند، لیکن در پایان سال 1381، این نسبت به 7/18 درصد افزایش یافت. همچنین نباید از توسعه چشمگیر عمرانی روستاهای کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی غافل ماند.
9. در اینجا تنها به بخشی از دستاوردهای انقلاب اسلامی اشاره شد و دستاوردهای بزرگتر را ما در عرصههای دیگری همچون صنعت و معدن، کشاورزی و دامپروری، بهداشت و درمان، ساختمان و مسکن، بازرگانی، امور دفاعی، تربیت بدنی، فرهنگ و سیاست (در عرصههای داخلی و خارجی) پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد بودهایم که حاکی از کارآمدی نظام جمهوری اسلامی دارد.2
البته ذکر این دستاوردها به معنای نفی کاستیها نیست؛ بلکه تنها بهاین معناست که انقلاب اسلامی نه تنها توانست از بعد فرهنگی تأثیری عمیق بر روح و اندیشه مردم بر جای گذارد، بلکه در عرصههای مختلف فرهنگی، سیاسی و اجتماعی تحولاتی اساسی ایجاد کرده است.
6. خلاصه و نتیجهگیری
1. انقلاب اسلامی، در عرصههای داخلی و بینالمللی دستاوردهای فراوانی را به همراه داشته است که شناخت آنها میتواند حقایق پیش و پس از انقلاب را بهتر نمایان سازد.
2. در عرصه داخلی، انقلاب اسلامی موجب تحقق آرمانهای اسلامی گردید و اختناق را از سر اکثریت مردم کشور برطرف ساخت.
3. در عرصه بینالملل و در ارتباط با شیعیان، انقلاب اسلامی موجب شد تا شیعیان از اتهامات نسبت داده شده به آنان در قبل از انقلاب رهایی یابند و احساس عزّت نمایند. همچنین با وقوع انقلاب اسلامی امید شیعیان به ظهور حضرت حجت افزایش یافت.
4. در عرصه بینالملل و در ارتباط با مسلمانان، انقلاب اسلامی عزّت مسلمانان را به همراه داشت و عمل به واجبات شرعی، به سبب خارج شدن مسلمین از انزوا، تسهیل گردید.
5. در عرصه بینالملل و در ارتباط با ادیان دیگر، انقلاب اسلامی باعث تحرک دینداران در جهان گردید و متدینان به دین خود مباهات میکردند.
6. مهمترین دستاورد انقلاب اسلامی، دستاوردهای فرهنگی بوده است، از اینرو در ارزیابی پیشرفت انقلاب تنها باید به عوامل فرهنگی و فکری توجه داشت و رشد انسانها در حوزههای گوناگون را نیز باید در سایه رشد فرهنگی و پایبندی به باورها و ارزشهای اسلامی، مورد تحلیل و ارزشیابی قرار داد.
پانوشتها:
1-See: www.aapp2006.com
2- برگرفته از: علی اکبر کلانتری، رویش؛ درآمدی بر کارآمدی نظام جمهوری اسلامی.